Thời gian qua, thị trường âm nhạc Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều ca khúc được chuyển ngữ hoặc viết lời Việt dựa trên tác phẩm nước ngoài. Một số sản phẩm nhanh chóng lan truyền trên các nền tảng số, được biểu diễn, thu âm và khai thác thương mại dưới nhiều hình thức.
Theo nội dung được trao đổi tại phiên thảo luận, hỏi - đáp trong khuôn khổ Hội nghị phổ biến các quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thông tin điện tử, nhiều ca khúc nhạc Hoa lời Việt như “Phi điểu và ve sầu”, “Dạo bước Hồng Kông 1999”, “Cỏ dại và hoa dành dành”, “50 năm sau”... đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trên các nền tảng số.
Ca khúc nhạc Hoa lời Việt: “Phi điểu và ve sầu” |
Tại hội nghị, đại diện đơn vị được ủy thác quản lý và bảo vệ quyền tác giả đối với các tác phẩm này tại thị trường Việt Nam đã nêu thực trạng rằng nhiều trường hợp chưa thực hiện đầy đủ thủ tục xin phép chuyển ngữ, cải biên hoặc chưa được chủ sở hữu tác phẩm gốc cho phép khai thác quyền tác giả theo quy định của pháp luật.
| Hội nghị phổ biến các quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thông tin điện tử |
Theo quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ, cụ thể là căn cứ điểm a khoản 1 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung 2009, việc chuyển ngữ hoặc viết lời Việt trên nền giai điệu của một tác phẩm có trước được xác định là làm tác phẩm phái sinh.
Đồng thời, tác phẩm phái sinh chỉ được bảo hộ nếu không gây phương hại đến quyền tác giả với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh theo quy định tại khoản 5 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung năm 2009. Đây là quyền thuộc chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm gốc.
Ngược lại, việc sử dụng tác phẩm không được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả, đồng chủ sở hữu quyền tác giả theo quy định của pháp luật được coi là hành vi xâm phạm quyền làm tác phẩm phái sinh theo điểm đ khoản 1 Điều 66 Nghị định 17/2023/NĐ-CP.Do đó, việc tự ý viết lời, thu âm, biểu diễn, phát hành hoặc khai thác thương mại tác phẩm khi chưa được cho phép có thể bị xác định là hành vi xâm phạm quyền tác giả.
Việc một bài hát đã được phổ biến rộng rãi, xuất hiện trên nhiều nền tảng hoặc được nhiều người biểu diễn không đồng nghĩa với việc tác phẩm đã được cấp phép hợp pháp.
Hiện nay, hoạt động đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang được đẩy mạnh theo Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sau đó đã ban hành Kế hoạch số 2545/KH-BVHTTDL ngày 08/5/2026 để triển khai các nhiệm vụ liên quan.
| Nghị định 174/2026/NĐ-CP |
Đối với hành vi vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan, tổ chức và cá nhân có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 341/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/02/2026. Đồng thời, nếu chia sẻ đường dẫn đến các thông tin vi phạm pháp luật trên mạng cũng có thể bị xử phạt theo Nghị định 174/2026/NĐ-CP.
| Ca khúc nhạc Hoa lời Việt: “Dạo bước Hồng Kông 1999” |
Tùy tính chất, mức độ và vai trò của từng bên, người vi phạm có thể bị phạt tiền, buộc chấm dứt hành vi, gỡ bỏ tác phẩm, xử lý bản sao vi phạm và thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả.
Chủ sở hữu tác phẩm gốc còn có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, bồi thường thiệt hại và hoàn trả khoản lợi nhuận thu được từ việc khai thác trái phép. Việc gỡ bỏ bài hát sau khi có khiếu nại chỉ làm dừng hành vi đang tiếp diễn, không xóa bỏ trách nhiệm đối với những vi phạm đã xảy ra.
Trường hợp hành vi có tính chất, mức độ nghiêm trọng và đủ dấu hiệu theo quy định, chủ thể vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự về Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.
Có thể thấy, trách nhiệm không chỉ đặt ra đối với người viết lời Việt. Các cá nhân, tổ chức tham gia biểu diễn, sản xuất, phát hành hoặc khai thác thương mại tác phẩm chưa được cấp phép cũng có thể bị xem xét. Việc không biết tác phẩm chưa được cho phép không phải là căn cứ mặc nhiên loại trừ trách nhiệm.
Do đó, trước khi viết lời Việt, thu âm, biểu diễn hoặc phát hành một ca khúc nước ngoài, việc xác minh chủ thể quyền và hoàn tất thủ tục xin phép là yêu cầu bắt buộc.
| Ca khúc nhạc Hoa lời Việt: "Cỏ dại và hoa dành dành" |
Một bản hit có thể tạo hiệu ứng lớn trên thị trường, nhưng cũng có thể kéo theo rủi ro pháp lý nếu được khai thác từ một tác phẩm chưa được cấp quyền.
(*) Nội dung tài trợ. Nội dung bài viết do khách hàng cung cấp.