Sir Kenny Dalglish: "Người ta bảo đừng mang những vấn đề ở công việc về nhà. Nhưng không mang về thì mang đi đâu?"

Huyền thoại Liverpool nói về những tổn thương tinh thần sau thảm họa Hillsborough và tầm quan trọng của gia đình kể từ khi ông được chẩn đoán mắc ung thư

Bước vào một phòng họp trên tầng tại Formby Hall Golf Resort, gần Liverpool, tôi thấy Sir Kenny Dalglish đang cau có nhìn chiếc điện thoại như thể nó vừa làm điều gì có lỗi với ông. Sau vài giây, ông hỏi: "Cái thứ mà người ta gửi tin nhắn cho mình rồi mình phải bấm để nghe họ nói ấy gọi là gì nhỉ?" Tôi đoán ông đang nói tới tin nhắn thoại. Dalglish đảo mắt, rõ ràng chẳng có ý định nghe "podcast thu nhỏ" vừa được gửi tới, rồi cất điện thoại đi. "Tôi chẳng hiểu để làm gì."

Ở tuổi 75, Dalglish không mấy hào hứng với những thứ lạ lẫm của một xã hội ngày càng kết nối. Xét cho cùng, mới bốn tháng trước, chính ông đã vô tình tiết lộ trên mạng xã hội rằng mình đang điều trị ung thư. Sau đó Dalglish giải thích: "Khác với khả năng sử dụng điện thoại của tôi, việc điều trị đang tiến triển tốt. Lý tưởng nhất thì chuyện này vẫn nên được giữ kín, nhưng kỹ năng công nghệ vô dụng của tôi đã buộc tôi phải lên tiếng."

Trong tất cả những cảm xúc mà sự hiện diện của Dalglish có thể khơi gợi, có lẽ mạnh nhất là nỗi hoài niệm về một thời đại bóng đá ngây thơ hơn. Không chỉ bởi ông là HLV kiêm cầu thủ cuối cùng thực sự thành công ở giải đấu cao nhất nước Anh, người tự ghi bàn quyết định chức vô địch trong mùa đầu tiên dẫn dắt Liverpool năm 1985/86, hay bởi cách ăn mừng đặc trưng của ông, nụ cười rộng, hai tay giơ cao, những ngón tay xòe ra, luôn mang một niềm vui rất thuần khiết. Quan trọng hơn, Dalglish tượng trưng cho một mối liên kết gần như bất khả xâm phạm giữa CLB và cộng đồng. Rất lâu trước khi đặt nỗi đau của người hâm mộ sau thảm họa Hillsborough lên trên nỗi đau của chính mình, tình yêu bóng đá của Dalglish đã được định hình khi chứng kiến "Lisbon Lions" của Jock Stein làm nên lịch sử. Tháng 5/1967, Celtic vô địch European Cup với toàn bộ các cầu thủ đều sinh ra trong bán kính 30 dặm quanh sân nhà của CLB. Cũng trong tháng ấy, Dalglish, khi mới 16 tuổi, ký hợp đồng với Celtic.

Ngay cả trong một buổi chiều mùa thu âm u ở Merseyside, cũng chẳng cần nhiều để đưa tâm trí Dalglish trở lại những con phố ở Milton, khu nhà ở xã hội rộng lớn thời hậu chiến nằm phía bắc Glasgow.

"Hồi đó có tivi, nhưng không giống bây giờ", ông nhớ lại. "Nếu đang chiếu bóng đá, đến giờ nghỉ giữa hiệp chúng tôi chạy ra ngoài đá bóng trên phố. Nếu là điền kinh, chúng tôi chạy thi quanh khu nhà. Nếu là quần vợt, chúng tôi đi thuê vợt. Chẳng có nơi nào khác để đi cả, khu đó khá tách biệt. Thậm chí còn không có quán rượu."

Việc vùi mình vào thể thao giúp Dalglish tránh xa cả văn hóa băng nhóm lẫn những căng thẳng giáo phái vốn đeo bám Glasgow. "Glasgow nổi tiếng với chuyện Công giáo và Tin Lành", ông thừa nhận. "Nhưng tôi chưa bao giờ tới hỏi những đứa trẻ khác: 'Mày theo đạo gì?'. Chúng là bạn mình. Bạn đánh giá một người qua chính con người họ, chứ không phải tôn giáo của họ."

Như để chứng minh Dalglish thực sự không quan tâm tới những ranh giới ấy, ông, một người Tin Lành và từng là CĐV Rangers từ nhỏ, sau này kết hôn với Marina Harkins, một người Công giáo, đồng thời trở thành ngôi sao tức thì của Celtic, CLB gắn với cộng đồng Công giáo, trong các trận Old Firm.

Đã gần nửa thế kỷ kể từ ngày Dalglish đổi Glasgow lấy Liverpool. Ông thích nghi gần như ngay lập tức, phần nào nhờ những nét tương đồng kỳ lạ giữa hai thành phố, từ các xưởng đóng tàu, kiểu hài hước khô khan cho tới sự kình địch dữ dội giữa những CLB bóng đá địa phương. Nhưng sau ngần ấy thời gian, giọng Glasgow đặc sệt của ông vẫn không thay đổi chút nào.

Khi Dalglish mới chuyển tới khách sạn Moat House ở Liverpool, Bill Shankly chỉ cho ông hai lời khuyên: "Đừng ăn quá nhiều trong khách sạn ấy và đừng đánh mất giọng của cậu." Dalglish nghe theo lời ấy đến mức khi đài Fox của Mỹ thực hiện một bộ phim tài liệu về ông vào năm 2012, nhà sản xuất buộc phải chạy phụ đề mỗi khi ông nói.

Ngoài chuyện khó nghe, chất giọng trầm, nói nhỏ và hơi lầm bầm còn khiến Dalglish mang tiếng là một người khá "khó phỏng vấn". Ian Archer, cây bút thể thao Scotland nổi tiếng với lối viết giàu hình ảnh, từng kể chuyện Dalglish bất ngờ nhảy ra trước mặt ông giữa một con phố đông đúc ở Glasgow, chỉ nói đúng một từ "Wisnae", rồi biến mất vào đám đông.

"Tôi ngồi nghĩ hàng giờ mới nhớ ra rằng trong bài tường thuật một tháng trước, tôi từng viết một bàn thắng của Kenny cho Celtic là việt vị", Archer kể. "'Wisnae' nghĩa là 'không phải'. Đó là cuộc phỏng vấn nhiều thông tin, sắc bén và dài nhất mà Kenny từng dành cho tôi."

May thay, hôm nay Dalglish nói nhiều hơn bình thường. Một phần có lẽ nhờ địa điểm, bởi khi đã bước vào tuổi xế chiều, hiếm nơi nào khiến ông thoải mái hơn sân golf. Formby Hall, không xa nhà ông ở Southport, trở thành địa điểm yêu thích kể từ ngày Dalglish cắt băng khánh thành nơi này năm 1996. Golf đã trở thành niềm đam mê bền bỉ của ông, handicap vào khoảng chín, và sự hào hứng hiện rõ khi Dalglish kể về lần duy nhất đến Augusta, nơi tổ chức Masters, vào năm 2015.

"Một chiếc sandwich phô mai pimento chỉ có một đô", ông vẫn còn kinh ngạc. "Và bạn có thể giữ chỗ ghế ngồi ngoài trời chỉ bằng một tấm danh thiếp."

Nhưng sự cởi mở ấy còn đến từ việc Dalglish giờ sẵn sàng nhìn lại quá khứ nhiều hơn, nghiền ngẫm những khúc quanh trong cuộc đời đồ sộ của mình theo một cách rất Scotland, khi mỗi chương được gắn với một chai whisky mạch nha hảo hạng.

Whisky có lẽ không phải thứ đầu tiên người ta liên tưởng khi nghĩ tới Dalglish. Khác với Sir Alex Ferguson, một người sành rượu vang đỏ nổi tiếng, mối liên hệ đáng kể duy nhất của Dalglish với whisky trước đây đến từ hàng loạt giải HLV hay nhất tháng do Bell's tài trợ.

Nhưng giờ đây, ông cùng chuyên gia whisky Gordon & MacPhail kể lại cuộc đời mình thông qua năm chai single malt cực hiếm, mỗi chai tương ứng với một năm có ý nghĩa đặc biệt. Dalglish chọn 1951, năm ông chào đời; 1967, thời khắc huy hoàng nhất của Celtic; 1974, năm ông kết hôn; 1977, năm chuyển tới Liverpool; và 1995, khi ông đưa Blackburn tới chức vô địch Premier League theo cách ít ai tưởng tượng nổi.

Những lựa chọn ấy hoàn toàn chân thành, nhưng khó tránh cảm giác chưa đầy đủ. Bởi làm sao có thể kể hết con người Kenny Dalglish mà không nhắc tới thập niên 1980, một thập kỷ mà ông trải qua nhiều cung bậc cực đoan của đời người hơn những gì phần lớn chúng ta chứng kiến trong cả một đời?

Giai đoạn ấy bao gồm năm trong sáu chức vô địch quốc gia của Dalglish với tư cách cầu thủ Liverpool, hai trong ba European Cup, cùng phần lớn vinh quang trong sự nghiệp HLV. Ông có mặt trong phòng thay đồ tại Heysel năm 1985, khi 39 người, trong đó có 32 CĐV Juventus, thiệt mạng vì một bức tường bê tông sập xuống trong cảnh chen lấn hỗn loạn trước trận chung kết European Cup.

Bốn năm sau, Dalglish có mặt trên hệ thống phát thanh tại Hillsborough, tuyệt vọng kêu gọi mọi người bình tĩnh khi thảm họa chen lấn trên khán đài đang cướp đi sinh mạng của 97 CĐV Liverpool. Đó là những ký ức kinh hoàng mà ông không bao giờ thực sự thoát khỏi.

Nhưng cũng chính trong những ngày sau Hillsborough, Dalglish thể hiện lòng trắc ẩn khiến ông được cả thành phố yêu mến. Có ngày ông dự tới bốn đám tang. Ông ở bên giường bệnh của Sean Luckett đúng lúc cậu bé 13 tuổi tỉnh lại sau hôn mê. Và khi The Sun đăng trang nhất "The Truth", chứa hàng loạt lời dối trá gây phẫn nộ về hành vi của CĐV Liverpool, Dalglish nói với tổng biên tập Kelvin MacKenzie rằng cách duy nhất tờ báo có thể xin lỗi là sáng hôm sau phải đăng dòng chữ: "Chúng tôi đã nói dối."

Lời thừa nhận ấy chưa bao giờ xuất hiện. Đến nay, The Sun vẫn bị rất nhiều người tại Merseyside tẩy chay.

Nguồn gốc của lòng can đảm đạo đức ấy đến từ đâu?

"Những người chỉ cho bạn biết đâu là hướng đi đúng chính là cha mẹ", Dalglish nói. "Họ dạy tôi rằng gia đình phải có ý nghĩa. Không chỉ là gia đình gần gũi nhất, vợ và các con, mà cả nơi bạn sinh sống cũng phải mang tinh thần gia đình. Tôi nghĩ giúp người khác một việc tốt vẫn hơn là làm điều xấu với họ."

"May mắn là Marina và tôi được nuôi dạy với những nguyên tắc giống nhau, và tôi hy vọng chúng tôi cũng truyền lại điều đó cho các con. Con người phải biết giúp đỡ nhau."

Sinh ra ở Dalmarnock, vùng ngoại ô công nghiệp của Glasgow, Dalglish cho rằng mẹ Kathy và cha Bill là những người đã dạy ông giá trị của sự tôn trọng.

"Hồi còn là một thằng nhóc, tôi chẳng hiểu tôn trọng là gì, nhưng họ luôn bắt tôi phải cư xử tử tế với mọi người", ông nhớ lại. "Họ dạy tôi và chị gái Carol như vậy."

Vậy nếu ông không thể hiện đủ sự tôn trọng thì có bị phạt nặng không?

"Thời đó cha mẹ vẫn có cách để cho bạn hiểu mà, đúng không? Bây giờ chắc làm thế thì họ phải vào tù."

Dalglish cũng sớm hiểu rằng mình cần học một nghề.

"Mẹ bước vào và nói: 'Sắp nghỉ học rồi đấy, đây là tờ báo, tự đi tìm việc đi'. Không biết bây giờ còn chuyện như thế không. Nhưng tôi phải nhìn xem mình có thể làm gì, bắt đầu từ dưới cùng."

Ông có nghĩ cần một phương án dự phòng nếu giấc mơ bóng đá không thành hiện thực?

"Tôi còn chẳng biết mình đang dự phòng cho cái gì. Tôi mới 15 tuổi, đâu phải Einstein. Tôi biết mình sẽ chẳng làm nên trò trống gì về học hành, nên bắt đầu học nghề thợ mộc, chỉ mong bóng đá sau này thành công."

Dù vậy, cha ông cũng không quá tin tưởng vào tay nghề của con trai. Trong chương trình This Is Your Life năm 1983, ông Bill tiết lộ rằng một lần Kenny thử sửa đồ trong nhà và cuối cùng lại cưa nhầm vào một chiếc ghế của gia đình.

Gặp Marina rõ ràng là một điềm báo tốt đẹp hơn nhiều.

Đôi mắt Dalglish sáng lên khi tôi nhắc tới Beechwood, quán rượu cạnh Hampden Park nơi hai người lần đầu nhìn thấy nhau, đúng vào thời điểm sự nghiệp của ông tại Celtic đang lên.

Có phải tình yêu sét đánh không?

"Không, chẳng phải ngay lập tức đâu", ông cười. "Cô ấy giao cho tôi một nhiệm vụ. Tôi hỏi số điện thoại, cô ấy bảo cứ vào danh bạ mà tìm. Anh biết danh bạ điện thoại thời đó dày thế nào rồi đấy. Nhưng cuối cùng tôi cũng lấy hết can đảm để tìm."

Dalglish quá khiêm tốn để tự biến mình thành hình mẫu lãng mạn cuối cùng của một thời.

"Cô ấy hỏi: 'Bao giờ chúng ta cưới?'. Tôi bảo: 'Khi nào anh đủ tiền mua nhà'. Chúng tôi cưới đúng sinh nhật 21 tuổi của cô ấy. Tôi nghĩ như thế dễ nhớ hơn. Jock Stein cho tôi đúng một ngày đi trăng mật."

Cuộc hôn nhân của họ đã trở thành một trong những mối quan hệ bền bỉ nhất thế giới bóng đá. Dalglish từng phản bác cách nói sáo mòn rằng Marina là "người phụ nữ phía sau người đàn ông" bằng một câu rất đáng nhớ:

"Cô ấy chưa bao giờ đứng sau tôi. Cô ấy luôn đứng bên cạnh tôi."

Marina chăm chút đến từng chi tiết để hai người hòa nhập với cuộc sống tại Liverpool. Sau khi Dalglish chuyển tới Anfield năm 1977 với mức phí kỷ lục nước Anh lúc ấy là 440.000 bảng để thay Kevin Keegan, Marina thậm chí còn mời nhân viên dọn phòng tại khách sạn đầu tiên họ ở làm người trông trẻ.

Nhiều thập kỷ sau, Sir Paul McCartney từng nói: "Kenny được tôn kính như một người Liverpool thực thụ, dù ông ấy là người Scotland."

Hiểu rằng khó có lời khen nào lớn hơn từ một người Scouse, Dalglish mỉm cười: "Paul là một biểu tượng. Chúng tôi may mắn được gặp ông ấy năm 1979, khi ông ấy còn ở Wings. Ông ấy là người tốt."

Cả trong lẫn ngoài sân cỏ, Dalglish phải tạo cho mình một lớp vỏ cứng, một chút thép để chịu được sức ép khổng lồ khi trở thành người hùng của thành phố trong một giai đoạn đầy biến động.

Giữa cảnh thất nghiệp hàng loạt ở Liverpool và các cuộc đình công công nghiệp liên miên, những bàn thắng của Dalglish mang tới cho người dân một nơi để tạm lánh khỏi thực tại. Trên khán đài Anfield từng xuất hiện biểu ngữ: "Kenny đình công còn nhanh hơn Leyland", một cách chơi chữ với các cuộc đình công ở nhà máy British Leyland.

Ngay cả bây giờ, Dalglish vẫn gạt đi bất kỳ khái niệm nào về sự nổi tiếng.

"Nếu bạn làm bóng đá, bạn có trách nhiệm khi thành phố không sôi động như nó đáng ra phải thế. Bạn phải đóng góp điều gì đó."

Nhưng càng về sau, thói quen giữ tất cả tiếng ồn, áp lực và những ánh mắt soi xét ở bên trong mình bắt đầu gây tổn hại. Không điều gì cho thấy những tổn thương tâm lý ấy rõ hơn Hillsborough, và không ai chứng kiến chúng ở khoảng cách gần hơn Marina.

Bà thấy chồng mất ngủ, nổi mẩn vì căng thẳng và đầu óc trở nên rối loạn đến mức những quyết định đơn giản nhất trong gia đình cũng trở nên khó khăn. Marina sợ ông đang suy sụp, thậm chí từng kể rằng trong một thời gian Dalglish "rất khó sống cùng".

"Cha mẹ cô ấy xuống ngay chỉ vài ngày sau và nói: 'Hai đứa cần chúng ta giúp'", Dalglish nhớ lại. "Họ chăm hai đứa con lớn của chúng tôi, Kelly và Paul."

Sự hỗ trợ ấy giúp Dalglish và Marina có thể làm điều mà ông tin rằng mình bắt buộc phải làm, cố xoa dịu nỗi đau của một cộng đồng CĐV tan vỡ. Dalglish đọc điếu văn tại các đám tang, tới thăm những đứa trẻ trong bệnh viện và tự biến mình thành trung tâm cảm xúc của Liverpool, nhưng chưa bao giờ tự thương hại bản thân.

"Bóng đá có trách nhiệm đối với chuyện đã xảy ra", ông nói. "Trong một trận đấu, nếu chúng tôi gặp khó khăn, chúng tôi sẽ nhìn lên khán đài để mong CĐV tiếp thêm chút sức mạnh. Nhưng lúc ấy, chính chúng tôi trở thành những CĐV. Chúng tôi mới là những người phải bước ra và giúp họ."

"Tôi chẳng thấy còn cách nào khác. Họ đang suy sụp và cần chúng tôi giúp. Đó đâu phải lỗi của họ. Cả CLB, từ đàn ông đến phụ nữ, đều đứng lên và giúp đỡ. Đơn giản là người ta phải làm như vậy."

Những tổn thương cá nhân lại được chôn sâu hơn rất nhiều. Dalglish gần như không chịu nổi việc nhắc trực tiếp tên Hillsborough. Trong một bộ phim tài liệu năm 2017, ông từ chối bước vào sân vận động tại Sheffield và chỉ nhìn xuống nơi ấy từ vùng đồi cao bên ngoài.

"Ảnh hưởng đối với mỗi người sẽ không bao giờ giống nhau", Dalglish nói. "Ngay cả những người mất người thân cũng phản ứng khác nhau. Nhưng quan điểm của tôi là nếu ai cần giúp, họ chỉ cần lên tiếng. Những người không giúp được là Liên đoàn Bóng đá Anh. Vì thế CLB cứ thế mà làm."

"Điều đáng quý là Celtic gọi cho chúng tôi và nói: 'Khi nào các anh sẵn sàng thi đấu, hãy nói với chúng tôi, và chúng tôi sẽ dành toàn bộ số tiền cho các gia đình'."

Vì thế, ngày 30/4/1989, chỉ 15 ngày sau thảm họa, Liverpool trở lại sân cỏ trong một trận đấu tràn ngập cảm xúc tại Celtic Park. Đó cũng là cuộc gặp gỡ phản ánh sợi dây gắn bó giữa hai CLB mà Dalglish đã dành trọn sự nghiệp chuyên nghiệp của mình.

Hillsborough có làm thay đổi căn bản con người ông không?

"Về con người thì không. Rõ ràng có những căng thẳng và áp lực, nhưng tôi thậm chí không thể so sánh cảm giác của mình với những gì các gia đình phải chịu. Không nên so sánh, cũng không thể so sánh."

Càng nhìn vào những sợi dây đan xen xuyên suốt cuộc đời Dalglish, người ta càng thấy khó tin. Ông không chỉ ở gần Hillsborough và Heysel mà còn có mặt trong thảm họa Ibrox năm 1971, khi 66 CĐV Rangers bị chen ép đến chết trên một cầu thang.

Những sự trùng hợp trong đời ông cũng xuất hiện ở những câu chuyện nhẹ nhàng hơn. Chẳng hạn Graeme Souness, một thành viên khác của "băng Jock" tại Liverpool, sau khi ký hợp đồng năm 1978 thường nhất quyết đòi đưa Kelly, con gái hai tuổi của Dalglish, ra ngoài đi dạo.

"Ông ấy cứ hỏi: 'Có xe đẩy không? Cho tôi đưa Kelly đi dạo nhé?'. Tôi hỏi: 'Đi đâu?'. Ông ấy bảo: 'Đi đâu đó trong thành phố'. Tôi hỏi: 'Để làm gì?'. Ông ấy nói: 'Vì phụ nữ sẽ bu lại và bảo con bé đáng yêu thế nào'."

Tua nhanh 45 năm, Souness lúc này là chuyên gia truyền hình và người giữ ông trong khuôn khổ lại chính là Kelly Cates. Cô không còn là đứa bé từng được Souness dùng để thu hút sự chú ý của phụ nữ mà đã trở thành một trong những MC bóng đá thành công nhất thế hệ mình. Hiện cô là gương mặt của Match of the Day và được cho là đang hẹn hò với người đồng dẫn Mark Chapman.

"Chắc con bé đang làm gì đó đúng", người cha lẩm bẩm.

Dalglish có bao giờ bất ngờ vì con gái lại mê bóng đá đến vậy không?

"Kelly thích theo mẹ đi xem các trận đấu", ông nói. "Nhưng có khi con bé đi chỉ vì đồ ngọt, mấy bà ngồi phía sau lúc nào cũng cho nó bánh kẹo. Tất cả các con tôi đều lớn lên trong thế giới bóng đá. Chúng không nhất thiết phải yêu nó, nhưng bạn cũng không muốn chúng ghét nó."

Dalglish đặc biệt tự hào khi chứng kiến con trai Paul thi đấu tại Premier League cho Newcastle vào cuối những năm 1990, dù ông hiểu cái họ Dalglish đôi khi cũng trở thành gánh nặng.

"Khi nhìn Paul, tôi nghĩ: 'Mình biết mình đang tự hào đến mức nào'", ông nói. "Vậy chắc cha tôi ngày trước cũng cảm thấy tương tự khi nhìn tôi. Nhưng lúc chính bạn đang thi đấu, bạn thường chẳng nhận ra điều đó."

Dalglish còn hai con gái khác. Lynsey làm trong lĩnh vực kinh doanh, còn Lauren cùng mẹ phát triển Marina Dalglish Appeal, quỹ từ thiện được gia đình thành lập năm 2005 sau hành trình Marina chiến đấu với ung thư vú. Tới nay, quỹ đã gây được hơn 13 triệu bảng nhằm cải thiện cuộc sống của các bệnh nhân.

Xét theo bất kỳ tiêu chuẩn nào, đây là một gia đình có sức chịu đựng đáng kinh ngạc. Marina đã khỏi bệnh ổn định từ năm 2003, còn Dalglish giờ đối diện với chẩn đoán ung thư của chính mình bằng sự điềm tĩnh quen thuộc.

Tôi hỏi liệu tình hình điều trị có cập nhật gì không, nhưng đại diện truyền thông của ông từ chối câu hỏi. Trong thể thao, người ta thường nghe các thần tượng nói rằng họ có thể tách biệt hoàn toàn đời tư với công việc. Dalglish ít nhất đủ thành thật để không giả vờ rằng điều ấy luôn khả thi.

"Người ta nói: 'Đừng mang những vấn đề của mình về nhà'. Nhưng nếu không mang về nhà thì mang chúng đi đâu?", ông nói. "Áp lực sẽ trút lên gia đình bạn. Buồn mà nói, nhưng đơn giản là như vậy."

Và chính sự tận tụy tuyệt đối của Dalglish dành cho gia đình, dù là gia đình ruột thịt của ông hay bất kỳ gia đình nào đang chịu đau khổ, vẫn là chìa khóa giải thích rất nhiều về con người ông. Sir Kenny Dalglish

(Thực hiện: Oliver Brown/The Telegraph)