Những năm tháng José Mourinho từng được yêu mến tại Barcelona

“Ngày hôm nay, ngày mai và mãi mãi, Barca luôn ở trong trái tim tôi”.

Một trợ lý HLV trẻ tuổi cầm micro phát biểu trước biển người hâm mộ Barcelona đang ăn mừng chức vô địch Cúp Nhà vua Tây Ban Nha năm 1997. Ông đứng trên ban công trụ sở chính quyền Catalonia, ngay giữa khu trung tâm lịch sử của thành phố.

Nếu xem lại những thước phim ấy vào thời điểm hiện tại, nhiều người hẳn sẽ phải dụi mắt vì kinh ngạc. Người đàn ông 34 tuổi đang phát biểu trước đám đông, đồng thời hứa hẹn Barcelona sẽ tiếp tục gặt hái thành công ở Champions League mùa giải tiếp theo, chính là Jose Mourinho. Những lời nói của ông khi ấy đã khiến hàng nghìn cổ động viên phía dưới reo hò phấn khích.

Hình ảnh ấy tạo nên sự tương phản đặc biệt khi nhìn lại những cuộc đối đầu đầy thù địch mà Mourinho sau này trải qua với Barcelona trên cương vị HLV Chelsea, Inter Milan và Real Madrid, đại kình địch của đội bóng xứ Catalonia. Tháng 6 vừa qua, ông trở lại dẫn dắt Real Madrid lần thứ hai trong sự nghiệp, ở tuổi 63.

Tuy nhiên, trước khi trở thành một trong những HLV gây tranh cãi nhất lịch sử bóng đá, Mourinho từng gắn bó với Camp Nou suốt bốn mùa giải. Khoảng thời gian ấy có ảnh hưởng sâu sắc đến cả sự nghiệp cầm quân lẫn con người ông.

“Tôi vô cùng may mắn khi được làm việc tại Barcelona”, Mourinho chia sẻ trong bộ phim tài liệu về sự nghiệp của mình, được Netflix phát hành hồi tháng 8.

“Những cầu thủ xuất sắc nhất thế giới luôn đòi hỏi chất lượng công việc ở mức cao nhất. Với một người trẻ tuổi, đó là thử thách rất lớn. Tôi đã làm việc vô cùng chăm chỉ để phục vụ họ, nhưng đồng thời cũng học hỏi được rất nhiều điều từ chính những cầu thủ ấy”.

Người ta thường kể rằng Mourinho gia nhập Barcelona với vai trò phiên dịch viên cho HLV trưởng Sir Bobby Robson.

Thực tế hoàn toàn khác.

Trước khi cả hai chuyển đến Barcelona vào mùa hè năm 1996, Mourinho đã có bốn năm làm việc cùng Robson tại Bồ Đào Nha, lần lượt ở Sporting CP và Porto. Trong quãng thời gian ấy, ông đã chứng minh được năng lực và trở thành một thành viên đáng tin cậy, giữ vai trò quan trọng trong ban huấn luyện của chiến lược gia người Anh.

“Chuyện tôi làm phiên dịch viên hoàn toàn là điều nhảm nhí”, Mourinho khẳng định trong bộ phim tài liệu của Netflix.

“Tôi từng huấn luyện thủ môn, phân tích trận đấu, tuyển trạch cầu thủ và hỗ trợ công việc trong phòng gym. Tôi làm mọi thứ cho HLV trưởng, mọi thứ vì đội bóng”.

Mourinho quả thực từng đảm nhiệm công việc phiên dịch cho Robson trong một số buổi họp báo đầu tiên tại Barcelona. Tuy nhiên, nhiệm vụ ấy nhanh chóng chấm dứt khi ban lãnh đạo nhận ra rằng những câu trả lời bằng tiếng Tây Ban Nha của Mourinho đôi khi khác khá nhiều so với nội dung mà Robson vừa phát biểu bằng tiếng Anh.

Robson đã 63 tuổi khi đến Barcelona và thường cố gắng tránh xa sự chú ý của truyền thông. Trái lại, Mourinho xuất hiện trước công chúng nhiều hơn phần lớn các trợ lý HLV cùng thời.

Ông thực hiện hàng loạt cuộc phỏng vấn với truyền thông địa phương để trình bày kế hoạch dành cho đội bóng. Trước trận mở màn mùa giải 1996/97 của Barcelona, Mourinho thậm chí còn xuất hiện trực tiếp trên truyền hình Tây Ban Nha.

“Jose khi ấy còn trẻ, rất thông minh và đầy tham vọng xây dựng sự nghiệp trong bóng đá”, một người hiểu rõ tình hình nội bộ Barcelona thời điểm đó chia sẻ.

Giống nhiều nhân vật được phỏng vấn trong bài viết này, nguồn tin đề nghị giấu tên nhằm bảo vệ các mối quan hệ cá nhân.

“Nhưng Jose cũng rất thân thiện và hòa đồng với những nhân viên khác trong câu lạc bộ”.

Đội hình Barcelona lúc bấy giờ quy tụ nhiều tên tuổi lớn, gồm hai tuyển thủ Tây Ban Nha Pep Guardiola và Luis Enrique, tiền đạo người Bulgaria Hristo Stoichkov, ngôi sao Bồ Đào Nha Luis Figo cùng bản hợp đồng mới đến từ Brazil, Ronaldo Nazario.

Trong đội còn có tiền vệ Oscar Garcia, người sau này từng dẫn dắt Brighton và Watford, còn hiện tại làm HLV trưởng CLB Pogon Szczecin của Ba Lan.

“Vai trò của Mourinho là trợ lý cho Bobby Robson”, Garcia nhớ lại. “Ấn tượng của chúng tôi về ông ấy là một người cực kỳ thông minh và chuẩn bị công việc rất kỹ lưỡng. Bạn có thể nhận ra rằng ngay từ nhỏ, Mourinho đã sống trong môi trường bóng đá”.

Mourinho cũng thường xuyên gây chú ý trên băng ghế huấn luyện trong các trận đấu.

Thỉnh thoảng, ông tranh cãi với trọng tài và HLV đối phương. Một trong những vụ việc nổi tiếng nhất xảy ra vào tháng 11/1996, khi Mourinho lời qua tiếng lại với HLV Luis Fernandez của Athletic Club trong trận Barcelona thất bại 1-2 trên sân khách.

“Dù còn trẻ, Mourinho đã hiểu rất rõ những yếu tố tâm lý bên ngoài chuyên môn có thể ảnh hưởng đến một đội bóng và một trận đấu”, nguồn tin từng làm việc tại Barcelona nhận xét.

“Ông ấy có bản năng đặc biệt trong việc nhận ra những cuộc đấu trí diễn ra song song với các diễn biến trên sân”.

Trận thua tại Bilbao cũng là thất bại duy nhất của Barcelona trong 14 vòng đấu đầu tiên tại La Liga mùa giải ấy. Dẫu vậy, nhiều nhà bình luận và cổ động viên vẫn chưa nguôi tiếc nuối sau cuộc chia tay với HLV huyền thoại Johan Cruyff vào mùa hè trước đó.

“Sự ra đi của Cruyff đã tạo ra một cuộc nội chiến trong cộng đồng những người gắn bó với Barcelona”, nguồn tin giải thích.

“Mourinho kiên quyết ủng hộ lối chơi trực diện và thiên về sức mạnh thể chất của Robson. Nội bộ khi ấy vô cùng căng thẳng. Cả Robson lẫn Mourinho đều phải chịu đựng rất nhiều áp lực”.

Một bộ phận truyền thông thường xuyên gọi Mourinho là “gã phiên dịch viên” với mục đích châm chọc. Họ biết Mourinho dễ nổi nóng khi bị động chạm đến năng lực chuyên môn.

Ngay cả Chủ tịch Barcelona khi ấy, Josep Núñez cũng thích dùng biệt danh này để trêu tức ông.

“Mọi người không thực sự xem trọng Jose. Họ coi thường ông ấy, và Jose cực kỳ khó chịu với cách đối xử đó”, một nguồn tin khác thân cận với Barcelona thời điểm ấy cho biết.

Kết thúc mùa giải 1996/97, Barcelona giành ba danh hiệu gồm Cúp Nhà vua Tây Ban Nha, Siêu cúp Tây Ban Nha và Cúp C2 châu Âu. Tuy nhiên, họ lại thất bại trước Real Madrid trong cuộc đua vô địch La Liga đầy sít sao.

Chủ tịch Núñez quyết định thay đổi ban huấn luyện.

Robson được chuyển sang một vị trí cố vấn mà ông chỉ đảm nhiệm trong thời gian ngắn. Người tiếp quản ghế HLV trưởng là Louis van Gaal, khi ấy đang dẫn dắt Ajax và được đánh giá có triết lý bóng đá gần gũi hơn với trường phái của Cruyff.

Hầu hết những người ở Camp Nou đều cho rằng Mourinho cũng sẽ ra đi cùng Robson. Ngay cả một số thành viên trong ban huấn luyện mới cũng nghĩ như vậy.

“Jose vô cùng tức giận khi họ thay thế ông Robson và cậu ấy chẳng hề che giấu cảm xúc của mình”, Frans Hoek, người gia nhập Barcelona vào mùa hè năm 1997 với vai trò HLV thủ môn, kể lại.

Tuy nhiên, sau những cuộc trao đổi thẳng thắn nhằm giải quyết bất đồng với Van Gaal, Mourinho quyết định ở lại.

Nhiệm vụ của ông lúc này bao gồm theo dõi, nghiên cứu các đối thủ sắp tới và phân tích màn trình diễn của Barcelona ngay trong thời gian diễn ra trận đấu.

“Tôi thường liên lạc với Jose qua điện thoại khi cậu ấy ngồi trên khán đài”, Hoek cho biết.

“Jose sẽ nói những câu kiểu như: ‘Này, khoảng trống nằm ở cánh phải đấy’. Ngay từ đầu, khả năng phân tích trận đấu và nghiên cứu đối thủ xuất sắc của cậu ấy đã khiến chúng tôi chú ý”.

Theo Oscar Garcia, một trong những điều gây ấn tượng nhất là tốc độ Mourinho tiếp thu những ý tưởng chiến thuật mà Van Gaal cùng các cộng sự muốn áp dụng tại Barcelona.

“Jose giống như một miếng bọt biển”, Garcia nhận xét.“Chỉ sau vài tuần làm trợ lý cho Van Gaal, ông ấy đã nắm vững toàn bộ các khái niệm chiến thuật. Cảm giác như Mourinho đã làm việc trong hệ thống triết lý bóng đá của Ajax suốt nhiều năm”.

Hoek cũng đánh giá Mourinho là người rất cởi mở trong việc học hỏi. Vị trợ lý người Bồ Đào Nha gây ấn tượng với các đồng nghiệp Hà Lan nhờ sẵn sàng đặt câu hỏi, tranh luận và đề xuất quan điểm riêng, thay vì chỉ tiếp nhận một cách thụ động.

“Bobby Robson là một HLV tuyệt vời trong việc quản lý con người”, Hoek phân tích.“Louis lại giống một người thầy hơn. Ông ấy chú trọng nội dung chuyên môn, cấu trúc và cách tổ chức lối chơi. Louis cũng thích những người dám phản biện, dám nói: ‘Có lẽ chúng ta nên thử làm theo cách này’, hoặc thậm chí: ‘Ông đang sai rồi’”.

Trong thời gian này, Mourinho còn có cơ hội tìm hiểu sâu hơn triết lý đào tạo của Barcelona thông qua việc trực tiếp làm việc với những tài năng trẻ đầy triển vọng từ học viện La Masia.

“Mourinho đã giúp đỡ chúng tôi rất nhiều khi còn là những cầu thủ trẻ”, Xavi, cựu tiền vệ kiêm HLV Barcelona, chia sẻ trong bộ phim tài liệu Take the Ball, Pass the Ball.

Bộ phim chủ yếu kể về bốn năm Pep Guardiola dẫn dắt Barcelona, từ 2008 đến 2012. Tuy nhiên, trong cuộc phỏng vấn, Xavi đã hồi tưởng lại những ngày đầu của mình tại câu lạc bộ, trước khi được đôn lên đội một và có trận ra mắt vào năm 1998.

“Van Gaal thỉnh thoảng giao cho Mourinho phụ trách các buổi tập của đội dự bị”, Xavi kể.

“Những bài tập rondo (đá ma), giữ bóng, kiểm soát bóng và tổ chức lối chơi theo vị trí, chúng tôi đều đã tập luyện cùng Mourinho”.

Van Gaal thậm chí còn trao cho Mourinho quyền trực tiếp chỉ đạo đội một trong một số trận đấu, bao gồm các trận giao hữu trước mùa giải và những cuộc đối đầu tại Cúp Catalunya.

“Jose đảm nhiệm toàn bộ công việc huấn luyện trong ngày thi đấu, từ khâu chuẩn bị trước trận, chỉ đạo khi bóng lăn, điều chỉnh trong giờ nghỉ giữa hai hiệp cho đến đánh giá sau trận”, Hoek kể.

“Cậu ấy có tố chất thủ lĩnh rất tự nhiên. Jose luôn truyền đạt rõ ràng những điều mình muốn, những gì mình quan sát được và các khía cạnh đội bóng cần cải thiện. Khả năng ấy thực sự nổi bật”.

Mặc dù sự nghiệp chuyên môn đang tiến triển rõ rệt, Mourinho vẫn cảm thấy bản thân chưa nhận được sự tôn trọng xứng đáng từ một số người.

“Tôi không cảm thấy mình được những người bên ngoài đánh giá đúng mức, nhưng Van Gaal thì khác”, Mourinho nói với Mundo Deportivo vào tháng 2/1998.

“Ngay từ ngày đầu tiên, ông ấy đã trân trọng công việc của tôi”.

Mourinho cũng xây dựng được những mối quan hệ thân thiết với các cầu thủ trụ cột có độ tuổi gần mình, đặc biệt là Guardiola và Luis Enrique. Đây là điều Van Gaal đánh giá cao bởi nó giúp ích cho công việc của toàn bộ ban huấn luyện.

“Thật thú vị khi chứng kiến mối quan hệ vô cùng gần gũi giữa Jose và các cầu thủ”, Hoek nhận xét.

“Là một trợ lý HLV, bạn cần xây dựng quan hệ với cầu thủ để họ tin tưởng mình. Nhưng ở chiều ngược lại, bạn cũng phải hiểu mình có thể đóng góp những gì cho HLV trưởng. Jose biết rất rõ cách cân bằng hai yêu cầu ấy để mang lại lợi ích cho đội bóng”.

Theo thời gian, Mourinho ngày càng đảm nhiệm vai trò quan trọng hơn tại Barcelona.

Ông thường xuyên ngồi ngay bên cạnh Van Gaal trên băng ghế huấn luyện. Bộ đồ thể thao quen thuộc trong những ngày đầu cũng dần được thay thế bằng những bộ vest lịch lãm cùng cà vạt.

Trong hai mùa giải đầu tiên dưới thời Van Gaal, Barcelona giành hai chức vô địch La Liga, một Cúp Nhà vua Tây Ban Nha và một Siêu cúp châu Âu.

Tuy nhiên, sau mùa giải 1999/2000 trắng tay, chiến lược gia người Hà Lan quyết định ra đi.

Mặc dù vẫn còn một năm hợp đồng, Mourinho cũng nhận thấy hành trình của mình tại Camp Nou đã đi đến hồi kết.

Bốn năm sống tại Catalonia vừa là một khóa học quý giá về nghề huấn luyện, vừa là hành trình chứa đựng vô số biến động cảm xúc đối với Mourinho.

Khi đang ổn định cuộc sống tại Barcelona vào mùa thu năm 1996, ông phải đối diện với những biến cố lớn trong gia đình. Mẹ vợ Mourinho qua đời, ông cũng mất đi người chị/em gái của mình, trong khi con gái đầu lòng Matilde chào đời.

“Đó là giai đoạn vô cùng khó khăn, nhưng tôi đã làm mọi thứ để chứng minh mình xứng đáng được làm việc ở đẳng cấp ấy”, Mourinho hồi tưởng trong bộ phim tài liệu Netflix phát hành mùa hè năm nay.

“Cuộc đời tôi khi ấy chỉ xoay quanh một điều: chiến đấu để xây dựng sự nghiệp của mình”.

Gia đình Mourinho sinh sống tại Sitges, một thị trấn ven biển cách Barcelona khoảng 40 phút lái xe.

Trong thời gian ở đây, họ xây dựng được những mối quan hệ thân thiết với nhiều người dân địa phương.

“Tôi có cảm giác Jose thực sự yêu nơi mình sinh sống”, Hoek nhớ lại.

“Cậu ấy cảm thấy thoải mái như đang ở nhà và thực sự xem bản thân là một thành viên của cộng đồng nơi đây”.

Tháng 2/2005, Mourinho lần đầu tiên trở lại Camp Nou trên cương vị HLV trưởng.

Sau khi Chelsea thất bại 1-2 trước Barcelona ở trận lượt đi vòng 1/8 Champions League, chiến lược gia người Bồ Đào Nha cáo buộc trọng tài Anders Frisk đã bị tác động bởi một cuộc gặp với HLV Barcelona khi ấy, Frank Rijkaard, trong giờ nghỉ giữa hai hiệp.

Rijkaard và UEFA đều bác bỏ việc có bất kỳ cuộc tiếp xúc không phù hợp nào. Tuy nhiên, Frisk sau đó phải nhận những lời đe dọa giết người và quyết định giải nghệ khỏi công việc trọng tài vào tháng tiếp theo.

“Tôi sẽ làm như thế một lần nữa”, Mourinho khẳng định trong bộ phim tài liệu Netflix.“Tôi sẵn sàng làm bất cứ điều gì để giúp đội bóng của mình đạt được kết quả mong muốn”.

Bất chấp những tranh cãi như vậy, Mourinho vẫn duy trì quan hệ với nhiều đồng nghiệp cũ tại Barcelona.

Đầu năm 2008, sau khi chia tay Chelsea và đang trong thời gian thất nghiệp, Mourinho có cuộc gặp tại Bồ Đào Nha với hai giám đốc Barcelona khi ấy là Marc Ingla và Txiki Begiristain.

Thời điểm đó, nhiệm kỳ của Rijkaard trên ghế HLV trưởng Barca cũng đang dần đi đến hồi kết.

Mourinho đã gây ấn tượng mạnh với hai vị lãnh đạo bằng một bản thuyết trình chi tiết, trong đó ông đưa ra hàng loạt đề xuất về những thay đổi cần thực hiện đối với đội bóng cũng như cấu trúc hoạt động của câu lạc bộ.

Tuy nhiên, Chủ tịch Barcelona Joan Laporta cuối cùng quyết định nghe theo lời khuyên của Johan Cruyff.

Thay vì bổ nhiệm Mourinho, Laporta lựa chọn Guardiola kế nhiệm Rijkaard, dù kinh nghiệm huấn luyện của Pep khi ấy mới chỉ giới hạn trong một mùa giải dẫn dắt đội dự bị Barcelona.

“Đó là một quyết định khó khăn, bởi một số thành viên trong ban lãnh đạo đã đưa ra những lập luận rất thuyết phục để bổ nhiệm Mourinho”, Laporta thừa nhận trong bộ phim tài liệu Take the Ball, Pass the Ball năm 2018.

Về phần mình, Mourinho luôn phủ nhận chuyện ông chủ động vận động để giành chiếc ghế HLV trưởng Barcelona.

“Một nhân vật cấp cao trong câu lạc bộ đã yêu cầu tôi phân tích tình hình của đội bóng trong một giai đoạn khó khăn, khi họ đang đứng trước những thay đổi lớn. Và tôi đã thực hiện yêu cầu ấy”, Mourinho giải thích trong chương trình Mourinho at Barca do Movistar sản xuất năm 2022.

“Nhưng chỉ có vậy thôi”.

Tuy nhiên, một số người tại Camp Nou tin rằng Mourinho đã cảm thấy bị xúc phạm vì Barcelona không chọn ông.

“Việc không được bổ nhiệm năm 2008 là yếu tố then chốt để hiểu mối quan hệ giữa Mourinho và Barcelona”, một nguồn tin thân cận với cựu thành viên ban lãnh đạo câu lạc bộ nhận xét.

“Mối quan hệ ấy thay đổi đột ngột, từ tình yêu chuyển thành sự căm ghét sâu sắc”.

Hai năm sau, Inter Milan của Mourinho loại Barcelona do Guardiola dẫn dắt tại bán kết Champions League mùa giải 2009/10, dù phải thi đấu với 10 người trong hơn một giờ ở trận lượt về trên sân Camp Nou.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên dẫn dắt Real Madrid từ năm 2010 đến 2013, Mourinho cùng các học trò dần tìm ra phương án đối phó với Barcelona từng gần như thống trị mọi đấu trường.

Bằng những điều chỉnh về chiến thuật và cách khai thác yếu tố thể chất, Real Madrid từng bước tìm được cách vô hiệu hóa đội bóng sở hữu những ngôi sao như Xavi, Lionel Messi và Andres Iniesta.

Đối với nhiều người, sự việc đáng lên án nhất trong những năm tháng căng thẳng và đầy biến động ấy xảy ra vào tháng 8/2011.

Trong trận Siêu cúp Tây Ban Nha trên sân Camp Nou, Mourinho đã dùng ngón tay chọc vào mắt Tito Vilanova, trợ lý HLV của Barcelona khi đó, ngay bên đường biên.

Hành động này khiến ông phải nhận án treo quyền chỉ đạo hai trận.

“Ngay cả khi Jose dẫn dắt Real Madrid, chúng tôi vẫn luôn chào hỏi, trò chuyện bình thường với nhau. Mọi thứ đều ổn”, một nguồn tin tại Barcelona kể lại.

“Nhưng những gì xảy ra với Tito thực sự đáng lên án. Jose đã vượt quá giới hạn”.

Nhiều người từng làm việc tại Camp Nou trong giai đoạn Mourinho còn ở Barcelona cho biết quan hệ cá nhân giữa họ với ông đã trở lại thân thiện sau khi chiến lược gia người Bồ Đào Nha rời Real Madrid năm 2013.

Chẳng hạn, khi Manchester United của Mourinho gặp Barcelona trong trận giao hữu trước mùa giải tại Mỹ vào tháng 7/2017, ông và những người quen cũ vẫn có những cuộc trò chuyện vui vẻ, thân tình.

Frans Hoek hiện đặc biệt quan tâm đến lần trở lại Real Madrid của Mourinho ở tuổi 63.

Kể từ khi rời Manchester United năm 2018, Mourinho đã lần lượt trải qua những giai đoạn làm việc tại Tottenham, Roma, Fenerbahce và Benfica.

“Real Madrid một lần nữa là một thử thách tuyệt vời đối với Mourinho, nhất là sau những khó khăn mà cậu ấy đã trải qua”, Hoek nhận định.

“Với những gì tôi biết về Jose và con người cậu ấy, tôi có cảm giác rằng cậu ấy thực sự muốn chứng minh cho cả thế giới thấy, ít nhất thêm một lần nữa, rằng mình vẫn có thể làm được”.

“Và khát khao ấy chính là nguồn động lực tuyệt vời, mang đến năng lượng mà bạn cần để đảm nhận một công việc như thế”.

(Bài viết của Dermot Corrigan - The Athletic, ngày 23/10/2026.)