Những bước đi bộ thong thả của Lionel Messi nguy hiểm đến mức nào?

Những cầu thủ xuất sắc nhất luôn khiến bóng đá trông nhẹ nhàng như một cuộc dạo chơi trong công viên, và với Lionel Messi, quan niệm đó thường chính xác theo đúng nghĩa đen. 

Màn lội ngược dòng 3-2 của Argentina trước Ai Cập ở vòng 16 đội là một trận đấu bào mòn cảm xúc dữ dội, và minh chứng rõ rệt nhất chính là khoảnh khắc Messi bật khóc nức nở khi tiếng còi mãn cuộc vang lên, một hình ảnh hiếm thấy ở anh. Dù vậy, về mặt thể lực, lão tướng 39 tuổi gần như chẳng hề đổ một giọt mồ hôi.

Cũng giống như mọi trận đấu khác mà anh góp mặt tại kỳ World Cup này, Messi đã dành phần lớn thời gian trên sân để đi bộ. Thời lượng đi bộ (tức di chuyển với tốc độ trong khoảng từ 2,5 đến 7,2km/h) chiếm tận 63% tổng thời lượng di chuyển của siêu sao người Argentina trong xuyên suốt giải đấu, một tỷ lệ vượt xa mọi cầu thủ khác (tất nhiên là không tính các thủ môn). Và thậm chí ngay cả những cuộc “dạo chơi” này vẫn có thể được xem là thuộc nhóm “hoạt động tốn sức” trong cuốn từ điển về Messi, bởi anh còn dành thêm 25% thời lượng của các trận đấu chỉ để đứng yên một chỗ. Thỉnh thoảng (chính xác là 8,6% thời lượng), anh mới chuyển sang chạy bước nhỏ - và con số này tụt lại rất xa so với mức trung bình 23% của toàn giải đấu, còn những pha bứt tốc nước rút thì xuất hiện cực kỳ hiếm hoi.

Sẽ rất dễ để quy kết chuyện này cho vấn đề tuổi tác: Một lão tướng 39 tuổi đang cẩn trọng quản lý cơ thể mình, gìn giữ năng lượng cho những khoảnh khắc mang tính quyết định nhất. Thế nhưng, dù cho đúng là anh không còn sở hữu khả năng tạo nên những màn bứt tốc bùng nổ cự ly ngắn như trước, thói quen thả bộ nhàn nhã vốn dĩ đã luôn là một phần trong lối chơi của Messi. Vào năm 2024, siêu sao người Argentina từng chia sẻ với Clank Media rằng khi được yêu cầu thực hiện các bài tập chạy thời còn khoác áo đội trẻ Newell’s Old Boys tại Argentina, anh “thường trốn sau một cái cây”.

 

Tuy nhiên, đằng sau vẻ lười biếng, nhãn rỗi ấy lại là sự hiệu quả đến đáng sợ; Messi hiện đang đứng thứ ba toàn giải về số lần chạm bóng ở khu vực 1/3 cuối sân đối thủ, số lần tạo ra những cơ hội rõ rệt nhiều thứ 3 (15 lần), và đang cùng Kylian Mbappé dẫn đầu cuộc đua Chiếc giày Vàng với 8 pha lập công.

Việc Messi chủ yếu đi bộ sẽ trở nên hợp lý hơn nhiều khi bạn nhìn vào các khu vực mà anh thực hiện những bước đi ấy. Có thể trong mắt nhiều người thì lão tướng 39 tuổi thường “tuần tra” khắp chiều dài và chiều rộng mặt sân, nhưng bản đồ nhiệt từ dữ liệu của FIFA lại cho thấy thực chất những bước đi bộ của anh tập trung dày đặc nhất ở khu vực hành lang trong phía cánh phải quen thuộc, nằm giữa vòng tròn trung tâm sân đấu và vòng cấm đối thủ.

Đó chính là nơi Messi trở nên nguy hiểm nhất, tại đây anh có thể nhận bóng trong tư thế xoay người và đâm thẳng vào tuyến phòng ngự đối phương. Tính đến trước vòng tứ kết, anh đã có 97 lần nhận bóng ở khoảng không gian giữa hai tuyến tiền và hậu vệ của đối thủ, con số cao thứ sáu toàn giải. Không muốn thu hút sự chú ý hay bị đẩy ra khỏi khu vực ưa thích của mình, Messi tạo ra khoảng trống tại đây thông qua những bước điều chỉnh vị trí cực kỳ tinh tế thay vì các pha bứt tốc bùng nổ. Thay vì tự mình chạy chỗ để làm xô lệch, xáo trộn hàng thủ, anh để các đồng đội làm việc đó thay mình.

Trong ví dụ diễn ra trước Cape Verde dưới đây, Argentina tổ chức tấn công bên cánh phải, sử dụng những pha chạy chỗ tốc độ xung quanh Messi để kéo hàng thủ đối phương dạt ra cánh đó. Ngay khi hàng phòng ngự bị nhử lệch sang một hướng, Messi chỉ đơn giản là lặng lẽ bước hai bước về hướng ngược lại. Lúc này anh đã hoàn toàn tự do, đứng ở một vị trí gần như cách đều 4 đối thủ, nhưng lại chẳng có bất kỳ ai trong số họ lãnh trách nhiệm rõ ràng về việc “lo liệu” anh cả.

Cựu trung vệ Raphael Varane của Real Madrid, Manchester United và đội tuyển Pháp, một danh thủ từng đối đầu với Messi 21 lần (bao gồm cả trận chung kết World Cup 2022), đã chia sẻ với The Athletic rằng Messi là một bậc thầy trong việc “lẻn vào” những vùng không gian “bất định” như trên. “Bạn thực sự phải trao đổi, giao tiếp liên tục với các đồng đội để biết ai nên làm nhiệm vụ gì,” anh phân tích. “Một trong những ‘đặc sản’ của Messi là âm thầm đi bộ vào những khu vực mà chẳng ai biết ai mới là người nên ‘chăm sóc’ anh ấy. Là tiền vệ ư? Hậu vệ cánh? Hay là trung vệ?”

Tư duy đọc tình huống đó - biết chính xác khi nào sự chú ý của các hậu vệ đã bị kéo sang nơi khác - trở nên đặc biệt hữu dụng mỗi khi Argentina tổ chức tấn công tốc độ cao. Trong lúc các đồng đội đang lao lên vượt qua mình và đối thủ buộc phải mải miết kéo đội hình lui xuống để chống đỡ, Messi lại thong dong ở phía sau, kiên nhẫn chờ đợi khoảng trống mở ra ở rìa vòng cấm. 

Đó chính là cách lão tướng 39 tuổi ghi bàn thắng mở tỷ số trong chiến thắng 2-0 của Argentina trước tuyển Áo ở vòng bảng: Thong thả tiến đến khu vực hình bán nguyệt mà không ai mảy may chú ý, trong khi các hậu vệ đối phương hối hả lui xuống để bám theo những đồng đội đang hùng hổ tăng tốc của anh, rồi tung ra một cú dứt điểm mang đúng thương hiệu của mình.

Khả năng “tàng hình” với tốc độ đi bộ này cũng giúp Messi đánh bại bẫy việt vị. Khi hàng thủ đối phương dâng cao, anh không hề vội vã quay trở lại vị trí hợp lệ, thay vào đó, Messi chọn cách nấn ná bên ngoài tầm quan sát của đối thủ trong lúc từ từ lui về đúng vị trí. 

Một khi các hậu vệ đã hoàn toàn mất dấu mình, anh sẽ thực hiện một nhịp di chuyển dứt khoát để đưa bản thân vào vị trí hợp lệ trước khi lao vút ra phía sau lưng họ; đây chính là cách siêu sao người Argentina ghi bàn vào lưới Cape Verde: Trước tiên lặng lẽ lẻn vào điểm mù của trung vệ Diney, sau đó đón lấy cú phất bóng của Lisandro Martinez.

Tình huống kể trên đã tóm gọn một trong những lý do chính khiến những bước đi bộ của Messi trở nên nguy hiểm đến vậy: Chúng ru ngủ đối phương với một cảm giác an toàn giả tạo, và khi anh bất ngờ bứt tốc lao lên, các hậu vệ sẽ hoàn toàn rơi vào trạng thái chôn chân. 

Trước thềm trận đấu giữa Manchester City và Barcelona vào năm 2016, người thầy cũ của Messi là Pep Guardiola cũng đã cảnh báo các học trò lúc bấy giờ của ông về kịch bản này. “Trông thì có vẻ như cậu ta chỉ đang đủng đỉnh đi bộ và có thể cậu ta là người chạy ít nhất ở giải VĐQG Tây Ban Nha thật đấy, nhưng chao ôi, khi quả bóng đến chân cậu ta, cậu ta đã có sẵn trong đầu một bức X-ray toàn diện về không-thời gian trên sân đấu để biết chính xác ai đang ở đâu. Rồi... bùm!” , Guardiola diễn tả.

Những pha bứt tốc rất chọn lọc và đầy tính bất ngờ này được cất giữ dành riêng cho đúng các khoảnh khắc mà Messi có thể tạo ra sức sát thương lớn nhất. Bản đồ bên dưới cho thấy mỗi khi Messi “thực sự chạy” (tức những pha di chuyển có tốc độ từ 14km/h trở lên), anh gần như luôn luôn hướng về phía trên sân đấu. Trong số các tình huống “thực sự chạy” của anh khi Argentina nắm quyền kiểm soát bóng, có tới 71% kết thúc trong khu vực 1/3 cuối sân đối thủ và 21% kết thúc trong vòng cấm.

Trợ lý huấn luyện viên Rene Meulensteen của đội tuyển Úc khi họ đối đầu với Argentina tại World Cup 2022 là một trong những người được trực tiếp trải nghiệm điều này. “Cậu ấy đã dành 80% thời gian có mặt trên sân trong trận đấu với chúng tôi chỉ để đi bộ lang thang, và rồi đột nhiên bừng tỉnh ở khu vực 1/3 cuối sân, nơi cậu ấy biết rằng mình có thể tạo nên những khoảnh khắc mang tính quyết định,” ông chia sẻ với The Athletic.

Tình huống diễn ra trước Cape Verde dưới đây chính là một trong những màn “đột nhiên bừng tỉnh” như thế: Messi từ từ lẻn đến rìa vòng cấm rồi đột ngột tăng tốc khiến tiền vệ Kevin Pina hoàn toàn bất ngờ, bỏ lại cầu thủ này trong tư thế chới với khi anh thoát đi và tung ra một cú sút nguy hiểm bên trong vòng cấm.

Khi nhận thức được mức độ nguy hiểm của Messi ngay cả khi ung dung đi bộ, nhiều cầu thủ phòng ngự đã đinh ninh rằng giải pháp tốt nhất chính là áp sát thật gắt gao mọi lúc mọi nơi để bóp nghẹt anh hoàn toàn. Nhưng theo lời phân tích từ cựu hậu vệ William Gallas của Arsenal, người từng đối đầu với một Messi trẻ trung trong màu áo Barcelona và Argentina, thì mọi chuyện không hề đơn giản như vậy.

“Ngay cả khi cậu ấy đang đi bộ, với tư cách là một hậu vệ, điều bạn không mong muốn nhất chính là để cậu ấy nhận được bóng, vì vậy bạn sẽ nghĩ đến việc áp sát cậu ấy ngay và luôn,” anh chia sẻ với The Athletic. “Thế nhưng nếu bạn làm thế thì thực chất cậu ấy coi như đã là kẻ thắng cuộc, bởi vì kể cả khi không nhận bóng, cậu ấy đã khiến bạn vô tình bỏ lại khoảng trống phía sau mình, và đó chính xác là điều cậu ấy muốn.”

Dưới đây là một ví dụ về sự đánh đổi đầy nguy hiểm kể trên. Trung vệ Diney quyết định dâng lên để áp sát Messi một cách quyết liệt, nhưng kết quả là Messi đã lách nhẹ sang khoảng trống mà anh ta vừa bỏ lại, tăng tốc băng xuống đón lấy đường chuyền của Lautaro Martinez và đối mặt một chọi một với thủ môn Vozinha.

Trên tất cả, sự tĩnh lặng của Messi đã cộng hưởng một cách hoàn hảo với IQ bóng đá siêu phàm của anh, mang đến cho anh một góc nhìn điềm tĩnh để phân tích sự hỗn loạn quanh mình, từ đó xác định những điểm yếu mà anh có thể khai thác ở đối thủ. Guardiola từng nói về việc Messi thường dùng 10 phút đầu trận để thong thả đi dạo và phác thảo một bức tranh toàn cảnh về trận đấu ngay trong đầu mình.

Bên cạnh đó, trong chiến thắng 3-2 của Argentina trước Ai Cập, lão tướng 39 tuổi đã chứng minh rằng anh sẽ liên tục căn chỉnh, cập nhật “bức tranh” ấy trong xuyên suốt quá trình diễn ra trận đấu. Khi La Albiceleste đang bị dẫn hai bàn và thời gian chỉ còn lại 15 phút, Messi, từ vị trí quan sát tách biệt với thế giới quen thuộc của mình, đã vạch ra một con đường mới để xuyên thủng hệ thống phòng ngự của Ai Cập - một con đường mang lại cảm giác đầy hoài niệm về thuở ban đầu trong sự nghiệp của anh.

Như bản đồ nhiệt dưới đây cho thấy, trong những năm tháng đầu tiên khoác áo đội một Barcelona, Messi là một cầu thủ chạy cánh chơi bám biên với cường độ rê dắt cực cao, trước khi dần chuyển sang một vị trí nhô cao hơn trong trung lộ. Trước Ai Cập, siêu sao người Argentina đã xoay chuyển cục diện trận đấu bằng cách quay trở lại cánh phải, và dẫu cho không còn duy trì được sự bùng nổ như thuở trẻ trung sung sức, khả năng rê dắt bóng của anh vẫn ở đẳng cấp thượng thừa, khiến hành lang cánh trái của Ai Cập hoàn toàn bất lực trong việc ứng phó.

Đó lại là một ví dụ khác cho thấy cách Messi điều chỉnh những bước di chuyển của mình để thích ứng với nhịp độ thăng trầm của trận đấu. Khi Argentina gặp khó khăn trong việc triển khai bóng, Messi sẽ lùi sâu để “bơm” thêm chất lượng cho lối chơi chung của toàn đội. Những bước chân của anh trông có vẻ uể oải, nhưng chúng không bao giờ là dễ đoán cả.

Tất nhiên, việc Messi toàn thả bộ trên sân đấu cũng đi kèm với một cái giá phải trả khi La Albiceleste không kiểm soát bóng. Chiến thuật bóng đá hiện đại thường đòi hỏi cả tập thể ai cũng phải có khả năng liên tục pressing quyết liệt, một việc mà Messi không thể đáp ứng, và anh cũng chẳng tỏ ra quá tích cực trong việc lùi về phòng ngự. Điều này rõ ràng sẽ đẩy lên vai các đồng đội của anh một gánh nặng phòng ngự lớn hơn, thế nhưng theo chia sẻ của Pablo Zabaleta - cựu đồng đội trên ĐTQG của El Pulga và hiện đang là thành viên “Nhóm Nghiên cứu Kỹ thuật” của FIFA mùa hè này - với The Athletic, thì đó là cái giá mà họ luôn sẵn lòng chấp nhận. 

“Nếu các trung phong cần phải chạy nhiều gấp đôi thay cho cậu ấy, họ sẽ sẵn sàng làm điều đó,” anh khẳng định, đồng thời nhớ lại quãng thời gian sát cánh cùng Messi, “bởi cậu ấy luôn mang đến những điều kỳ diệu mỗi khi có bóng”. Việc giữ gìn sức lực của Messi cho những khoảnh khắc tấn công then chốt quan trọng hơn rất nhiều so với nhu cầu bổ sung thêm nhân sự hỗ trợ mặt trận phòng ngự.

Đối với một khán giả không chuyên, dáng vẻ đủng đỉnh, thong dong ở Messi toát ra vẻ tách biệt, hờ hững của một cầu thủ không còn thiết tha với trận đấu và đang trôi dạt bên ngoài rìa. Nhưng đó chính xác là những gì lão tướng 39 tuổi muốn bạn nghĩ. Bởi ẩn sau những khoảng thời gian dài tĩnh lặng, thậm chí là bất động ấy là một bộ óc vẫn nhạy bén như thưở nào, luôn trong tư thế sẵn sàng để vồ lấy con mồi.

Theo Conor O'Neill, The Athletic