Những biểu tượng da màu của bóng đá Anh tại Premier league

Nhân Tháng Lịch sử Người da màu tại Vương quốc Anh, các cây viết của The Athletic lựa chọn và tri ân một biểu tượng người Anh da đen của mỗi CLB đang thi đấu tại Premier League, từ những người tiên phong phá bỏ rào cản cho tới những cái tên vẫn tiếp tục chinh phục tình cảm của người hâm mộ ngày nay. 

ARSENAL: PAUL DAVIS

Sinh ra tại Dulwich, phía nam London, Paul Davis gia nhập Arsenal năm 1974 khi mới 13 tuổi và trở thành một trong những cầu thủ da đen đầu tiên khoác áo CLB, cùng với Brendon Batson.

Davis là mẫu tiền vệ con thoi giàu kỹ thuật. Thuận chân trái, tranh chấp quyết liệt và sở hữu khả năng chuyền bóng ấn tượng, ông gắn bó với Arsenal trong 18 năm, xen giữa là những quãng thời gian được cho mượn tại Thụy Điển và Na Uy. Davis có 447 lần ra sân cho đội một của đội bóng bắc London, ghi 37 bàn, có 10 kiến tạo và giành năm danh hiệu.

Đáng chú ý, ông là thành viên của tập thể Arsenal nổi tiếng năm 1989, đội bóng chấm dứt 18 năm chờ đợi chức vô địch quốc gia bằng bàn thắng muộn của một cầu thủ da đen khác đã đi vào lịch sử CLB, Michael Thomas. Davis từng nhiều lần chia sẻ rằng đến nay ông vẫn tiếc nuối vì chấn thương khiến mình không thể góp mặt trong trận đấu tại Anfield tháng 5/1989, nơi Arsenal cuối cùng đăng quang nhờ hơn Liverpool về số bàn thắng ghi được.

Việc trở thành một trong những cầu thủ da đen nổi bật đầu tiên của Arsenal rõ ràng là một thành tựu lớn, nhưng những lần Davis ra sân cũng đi kèm với sự phân biệt chủng tộc từ CĐV đối phương. Ông từng kể rằng những chuyến làm khách rất khó khăn, đặc biệt trong những trận đấu mà ông thường là cầu thủ da đen duy nhất trên sân.

Sau Davis, Arsenal tiếp tục chứng kiến sự xuất hiện của những cầu thủ da đen đáng chú ý như Viv Anderson và Gus Caesar. Họ mở đường cho thế hệ Thierry Henry, Patrick Vieira và Sol Campbell, trước khi những cái tên ấy lại tạo nền móng cho Bukayo Saka, William Saliba và Gabriel khoác áo Arsenal ngày nay.

ASTON VILLA: TYRONE MINGS

Tyrone Mings là một huyền thoại hiện đại của Aston Villa. Anh ban đầu gia nhập CLB theo dạng cho mượn từ Bournemouth năm 2019, nhanh chóng trở thành trụ cột trong hành trình giúp Villa giành quyền thăng hạng từ Championship, trước khi tiếp tục hồi sinh sự nghiệp dưới thời Unai Emery.

Mings hội tụ nhiều phẩm chất tiêu biểu cho hành trình vươn lên của Villa. Trong suốt sự nghiệp, anh thường xuyên bị nghi ngờ, từng bị các học viện của những CLB hàng đầu từ chối khi còn trẻ và luôn phải đối diện với câu hỏi liệu năng lực của mình có thể đưa bản thân đi xa đến đâu. Anh thậm chí còn phải chiến đấu để trở lại sau những chấn thương dây chằng chéo trước. Tất cả cuối cùng được đền đáp bằng khoảnh khắc Mings nâng cao chiếc cúp Europa League tại Istanbul mùa trước.

Bên ngoài sân cỏ, Mings trở thành nguồn cảm hứng và niềm tự hào lớn đối với CĐV Villa. Anh chủ động tham gia các hoạt động cộng đồng, trực tiếp liên hệ với các nhóm thiểu số để đề nghị hỗ trợ, đồng thời từng thể hiện sự chín chắn khi lên tiếng về những vấn đề xã hội trong thời gian còn là tuyển thủ Anh, trong đó có các cuộc biểu tình Black Lives Matter năm 2020 và 2021.

Mings đại diện cho tinh thần thủ lĩnh cả trong lẫn ngoài sân cỏ và tiếp tục là hình mẫu về tiêu chuẩn cũng như nguồn cảm hứng tại Aston Villa.

BOURNEMOUTH: LUTHER BLISSETT

Cựu tiền đạo Bournemouth Luther Blissett đã vĩnh viễn ghi tên mình vào lịch sử. Trong trận ra mắt tuyển Anh năm 1982, ông trở thành cầu thủ da đen đầu tiên lập hat-trick cho "Tam sư", trong chiến thắng 9-0 trước Luxembourg.

Blissett sinh ra tại Jamaica và chuyển tới khu Willesden, phía bắc London, khi mới năm tuổi. Ông giành được suất học việc tại Watford, nơi sau này trở thành một huyền thoại của CLB với kỷ lục 503 lần ra sân và 186 bàn thắng, thi đấu dưới sự dẫn dắt của Graham Taylor và bên cạnh John Barnes.

Năm 1983, Blissett chuyển tới Milan với giá 1 triệu bảng và thi đấu tại đó một năm. Ông có 14 lần khoác áo đội tuyển Anh và là cầu thủ da đen thứ năm trong lịch sử đại diện cho "Tam sư".

Bournemouth chiêu mộ Blissett với giá 60.000 bảng khi ông 30 tuổi, sau khi tiền đạo này trở về Watford từ Milan. Dưới thời Harry Redknapp, ông ghi 56 bàn sau 121 trận cho Bournemouth ở giải hạng Hai và hạng Ba, qua đó trở thành một trong những cầu thủ được người hâm mộ đặc biệt yêu mến.

Ngoài sân cỏ, Blissett được trao Huân chương OBE năm 2022 vì những đóng góp cho bóng đá và hoạt động từ thiện. Ông cũng được trao danh hiệu công dân danh dự của Watford để ghi nhận những nỗ lực trong cuộc chiến chống phân biệt chủng tộc.

BRENTFORD: CHRIS KAMARA

Chris Kamara chỉ biết mình là cầu thủ da đen đầu tiên của Brentford tại Football League sau khi đọc tờ báo địa phương The Middlesex Chronicle, nơi nhắc tới cột mốc ấy trong bài viết về trận ra mắt của ông, trận hòa 0-0 trước Burnley tại Griffin Park.

Kamara chuyển tới Brentford từ Portsmouth, nơi ông từng phải hứng chịu những lời lẽ phân biệt chủng tộc từ CĐV, trong đó có một số người liên quan tới National Front, tổ chức cực hữu tại Anh. Nhưng CLB phía tây London mang đến một sự đón nhận hoàn toàn khác.

Thi đấu ở vị trí tiền vệ, Kamara có 190 lần ra sân và ghi 32 bàn cho Brentford trong giai đoạn 1981-1985, đồng thời trở thành đội trưởng da đen đầu tiên của CLB. Sau này, ông trở thành một trong những gương mặt truyền hình bóng đá nổi tiếng nhất nước Anh, làm việc 24 năm tại Sky Sports và khiến câu nói "Unbelievable, Jeff!" trở nên nổi tiếng trong chương trình Soccer Saturday.

Kamara rời Sky năm 2022 sau khi được chẩn đoán mắc chứng apraxia of speech, một tình trạng ảnh hưởng tới khả năng nói, nhưng trở lại công việc bình luận bóng đá trực tiếp vào năm 2024.

Ông được đưa vào Đại sảnh Danh vọng Brentford năm 2024. Ảnh hưởng của Kamara còn thể hiện qua Marcus Gayle, người từng dự World Cup 1998 cùng Jamaica. Gayle kể rằng Kamara là nguồn cảm hứng với mình khi còn là một cầu thủ trẻ da đen.

"Thật tuyệt khi có ai đó nói với bạn như vậy, khi họ xem bạn như một người tiên phong", Kamara nói với Brentford năm ngoái.

BRIGHTON & HOVE ALBION: DAVE BUSBY

Dave Busby chỉ có một vài lần ra sân cho Brighton, nhưng ông là một người tiên phong.

Tiền đạo này trở thành cầu thủ da đen đầu tiên trong lịch sử CLB khi vào sân từ ghế dự bị ở phút 78, lúc mới 17 tuổi, trong chiến thắng 2-0 trên sân nhà trước Shrewsbury vào tháng 10/1973. Trong thời đại ấy, để được công nhận không hề dễ dàng với Busby, người từng học nội trú cùng trường tại Sussex với cựu vô địch quyền Anh hạng nặng thế giới Frank Bruno.

Một giáo viên có mối liên hệ với Brighton đã giúp Busby có buổi thử việc. Ông gây ấn tượng ở đội U16 nhưng sau đó phải đối mặt với sự phản kháng và cô lập khi bước lên đội lớn. Trong chuyến xe tới làm khách trước Blackburn Rovers, không một ai ngồi cạnh Busby. Đó cũng là lần duy nhất ông đá chính, trong thất bại 0-1 tháng 9/1974.

"Tôi cảm thấy thực sự cô độc. Một phần vì tôi bị xem như mối đe dọa, một đứa trẻ trẻ tuổi có thể lấy vị trí của những cầu thủ đàn anh, và một phần vì tôi là khuôn mặt da đen duy nhất", Busby kể với trang web CLB trong một cuộc phỏng vấn hai năm trước.

"Đó là kiểu phản ứng mà bạn phải đối diện. Bạn chỉ có thể chấp nhận nó rồi tiếp tục chơi bóng."

CHELSEA: ASHLEY COLE

"Bây giờ chẳng ai còn có thể nói gì với tôi nữa. Đây là lý do tôi tới đây."

Đó là một trong những câu cuối Ashley Cole nói trong cuộc phỏng vấn với Sky Sports trên mặt sân Allianz Arena, khi Chelsea ăn mừng chức vô địch Champions League đầu tiên vào tháng 5/2012. Câu nói ngắn gọn ấy cũng cô đọng chính động lực đã thúc đẩy Cole trong sáu năm trước đó.

Việc quyết tâm rời Arsenal để gia nhập Chelsea mùa hè năm 2006 biến Cole thành một trong những nhân vật bị ghét nhất với nhiều CĐV bóng đá, đồng thời trở thành mục tiêu thường xuyên của một bộ phận lớn truyền thông Anh.

Cole phải trả giá khá đắt vì nói thẳng về động cơ của mình. Đó là tham vọng nghề nghiệp, nhưng cũng là cảm nhận về giá trị bản thân. Cách Arsenal xử lý các cuộc đàm phán hợp đồng khiến anh tức giận, trong khi Chelsea sẵn sàng trả mức lương mà Cole cho rằng mình xứng đáng nhận.

Trong phần lớn ngành nghề khác, việc một người công khai nói về thu nhập của mình là điều hoàn toàn bình thường. Nhưng với cầu thủ bóng đá thời điểm đó, đây từ lâu vẫn bị xem là điều cấm kỵ. Cole trở thành người phải hứng chịu mọi sự chỉ trích thay cho những cầu thủ từng bất mãn về lương thưởng. Theo một nghĩa nào đó, anh đã giúp những đồng nghiệp sau này dễ dàng hơn khi nói về vấn đề ấy.

Quan trọng hơn, Cole chứng minh lựa chọn của mình bằng việc trở thành một trong những cầu thủ ổn định nhất trong kỷ nguyên vàng của Chelsea. Đỉnh cao cá nhân của anh là phong độ xuất sắc dưới thời Carlo Ancelotti trong mùa 2009/10, khi Chelsea giành cú đúp quốc nội. Còn khoảnh khắc lớn nhất sự nghiệp đến ở loạt luân lưu với Bayern Munich, nơi Cole thực hiện một trong những quả phạt đền lạnh lùng nhất thế kỷ này trước thủ môn khổng lồ Manuel Neuer.

Quả penalty ấy góp phần đưa Chelsea tới chức vô địch Champions League, đưa Cole vào hàng ngũ huyền thoại CLB và khẳng định những lựa chọn trong sự nghiệp của anh.

Bây giờ, quả thật chẳng ai còn có thể nói gì với Ashley Cole.

COVENTRY CITY: CYRILLE REGIS

Có rất ít người, nếu có, để lại dấu ấn lớn hơn Cyrille Regis trong lịch sử bóng đá của cộng đồng người Anh da đen.

Regis sinh ra tại Guiana thuộc Pháp và chuyển tới London năm bốn tuổi vào năm 1962, nhưng chính vùng West Midlands mới là nơi ông đặt ra chuẩn mực cho thế hệ người Anh da đen gốc Caribbean đời thứ hai noi theo. Regis không đơn thuần là một tiền đạo ghi bàn đều đặn cho West Bromwich Albion và Coventry City, nơi ông vô địch FA Cup năm 1987. Ông còn là một nhân vật lớn cả về thể chất lẫn ý nghĩa biểu tượng, với tầm ảnh hưởng vượt xa sân cỏ.

Cùng Brendon Batson và Laurie Cunningham, người sau này trở thành cầu thủ Anh đầu tiên khoác áo Real Madrid, Regis là một thành viên trong bộ ba nổi tiếng "Three Degrees" của West Brom. Họ thuộc thế hệ cầu thủ Anh da đen trong thập niên 1970 và 1980 có tài năng lớn đến mức không thể bị phủ nhận.

Sau khi lần đầu được triệu tập lên tuyển Anh năm 1982, Regis nhận được một viên đạn qua đường bưu điện cùng mảnh giấy ghi: "Nếu mày đặt chân lên mặt cỏ Wembley của chúng tao, mày sẽ nhận một viên như thế này vào đầu gối." Nhưng Regis không lùi bước và sau đó có năm lần khoác áo đội tuyển quốc gia.

Ảnh hưởng của ông với tư cách biểu tượng của cộng đồng người Anh da đen có lẽ được thể hiện rõ nhất qua những lời tri ân của thế hệ ngôi sao da đen tiếp theo trong bóng đá Anh sau khi Regis qua đời ở tuổi 59 vào tháng 1/2018.

Trong một bài viết cho The Sun năm 2018, Ian Wright gọi Regis là "NGƯỜI đàn ông ấy", đồng thời mô tả ông là "huyền thoại tuyệt đối", "biểu tượng" và "người phá vỡ rào cản". Andy Cole, người cho biết Regis là "lý do khiến tôi muốn chơi bóng", cũng dành sự kính trọng đặc biệt cho tiền đạo từng ghi 47 bàn sau 238 trận tại giải VĐQG cho Coventry.

Phát biểu trong lễ tưởng niệm Regis tháng 1/2018, Carlton Palmer, người lớn lên tại Black Country và từng lau giày cho Regis khi còn là học viên ở The Hawthorns, cho rằng bóng đá cần thêm những nhân vật giống số 9 huyền thoại này, những người "sẵn sàng phá bỏ rào cản bằng cách hành xử đường hoàng và làm mọi thứ thật tốt".

CRYSTAL PALACE: WILFRIED ZAHA

Dù sau này lựa chọn khoác áo Bờ Biển Ngà, quê hương nơi mình sinh ra, Wilfried Zaha chuyển tới London từ năm bốn tuổi, gia nhập học viện Crystal Palace khi mới tám tuổi và từng thi đấu cho các đội trẻ Anh cũng như có hai lần ra sân trong các trận giao hữu của đội tuyển quốc gia. Nhiều khả năng Zaha đã chọn tuyển Anh nếu không bị bỏ qua sau những lần ra sân năm 2012.

Trong một thời gian rất dài, Zaha gần như gánh Palace trên vai. Quyết tâm và tiêu chuẩn cao của anh luôn thể hiện rõ trên sân, song hành với tài năng đặc biệt trong 458 lần ra sân cho CLB qua hai giai đoạn, trải dài suốt 20 năm kể từ khi trưởng thành từ học viện. Nếu không có Zaha, Palace có lẽ đã không thể trở lại Premier League, hoặc trụ lại giải đấu trong nhiều năm như vậy.

"Cậu ấy đơn giản là quá giỏi so với đội của bạn", là câu hát thường xuyên vang lên từ CĐV Palace mỗi khi Zaha khiến các hậu vệ đối phương khốn khổ. Trong những năm cuối tại CLB, anh còn trở nên hiệu quả hơn trước khung thành.

Di sản của Zaha gắn chặt với giai đoạn thành công nhất của Palace tại Premier League. Hiện anh có một học viện bóng đá ở Riddlesdown, ngoại ô Croydon. Năm 2023, Zaha tiếp tục để lại dấu ấn tại khu vực khi cùng rapper Stormzy mua lại CLB bán chuyên AFC Croydon Athletic.

EVERTON: KEVIN CAMPBELL

"Đôi khi người ta hỏi: 'Tại sao cầu thủ cứ chuyển từ CLB này sang CLB khác?'. Đôi khi, con người chỉ đang tìm kiếm một mái nhà về mặt tinh thần", Kevin Campbell nói năm 2017. "Với một số CLB, mọi thứ đơn giản là ăn khớp. Với Everton, mọi thứ đã ăn khớp."

Campbell, người qua đời năm 2024 ở tuổi 54, giữ một vị trí đặc biệt trong trái tim CĐV Everton.

Ông trở thành người hùng trụ hạng theo cách ít ai ngờ tới. Tiền đạo sinh tại phía nam London đã phải tự tập luyện ở Lilleshall, trung tâm đào tạo bóng đá ưu tú của Anh, sau khi mất vị trí tại Trabzonspor trước khi chuyển tới Everton theo dạng cho mượn vào tháng 3/1999.

Everton khi ấy chỉ hơn nhóm xuống hạng hai điểm, nhưng Campbell ghi sáu bàn trong ba trận đầu tiên. Ông kết thúc mùa giải với chín bàn, đóng vai trò then chốt trong hành trình trụ hạng của đội bóng do Walter Smith dẫn dắt. Một kết quả quá tốt đối với một cầu thủ ban đầu chỉ được xem như một canh bạc.

Campbell sau đó trở thành đội trưởng da đen đầu tiên trong lịch sử Everton và là nhân vật quan trọng trong phòng thay đồ. Được CĐV đặt biệt danh "Super Kev", ông càng được yêu mến khi ghi bàn thắng quyết định tại Anfield ở mùa giải tiếp theo sau khi ký hợp đồng chính thức. Campbell hiện đứng thứ năm trong danh sách ghi bàn nhiều nhất cho Everton tại Premier League.

Mỗi lần trở lại Goodison Park, ông luôn được CĐV vây quanh. Cho đến nay, Kevin Campbell vẫn là một cái tên được nhớ thương sâu sắc.

FULHAM: BARRY HAYLES

Barry Hayles là một nhân vật mang tính biểu tượng trong lịch sử Fulham, một cầu thủ được CĐV đặc biệt yêu mến và góp phần quan trọng trong hành trình đưa CLB từ giải hạng Ba lên Premier League.

Hayles chỉ ký hợp đồng chuyên nghiệp đầu tiên khi 25 tuổi với Bristol Rovers sau quãng thời gian ghi bàn ấn tượng tại Stevenage Borough ở hệ thống ngoài chuyên nghiệp. Ông gia nhập Fulham tháng 11/1998 với mức phí kỷ lục CLB khi đó là 2 triệu bảng.

Đó hóa ra là một món hời. Ban đầu dưới thời Kevin Keegan, Hayles giúp Fulham vô địch Second Division, nay là League One. Hai mùa sau, dưới sự dẫn dắt của Jean Tigana, ông kết hợp với Louis Saha thành một cặp tiền đạo đáng gờm khi Fulham vô địch First Division, nay là Championship, với 101 điểm.

Sau khi lên Premier League, Hayles, dù chỉ cao khoảng 1m75 nhưng là một trung phong giàu sức mạnh và rất khó đối đầu, tiếp tục giữ vai trò quan trọng, đặc biệt ở mùa giải đầu tiên của Fulham tại hạng đấu cao nhất. Một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất của ông đến trong chiến thắng 3-0 trước Tottenham Hotspur, đội bóng ông yêu thích từ nhỏ, vào tháng 8/2003. Hayles ghi hai bàn và kiến tạo cho Luis Boa Morte lập công còn lại.

Sau sáu mùa giải tại Fulham, tuyển thủ Jamaica tiếp tục thi đấu cho nhiều CLB khác và có hơn 500 trận tại English Football League. Ông còn chơi bóng ở hệ thống ngoài chuyên nghiệp trong nhiều năm và chỉ giải nghệ ở tuổi 51.

HULL CITY: JUSTIN WHITTLE

CĐV Hull City từng phải trải qua những ngày dài tăm tối vào khoảng thời điểm chuyển giao thế kỷ. Sự sa sút ăn sâu vào CLB trong những năm cuối tại Boothferry Park, còn đội bóng liên tục phải chiến đấu trong lo âu để tránh rơi khỏi hệ thống Football League.

Justin Whittle chính là mẫu cầu thủ dành cho giai đoạn ấy: một thủ lĩnh không khoan nhượng và một trung vệ chơi đầy quyết liệt. Biệt danh "Sarge", tức "Trung sĩ", bắt nguồn hoàn toàn từ quãng thời gian ông phục vụ trong quân đội Anh, nhưng Whittle cũng trở thành người dẫn đường trong giai đoạn Hull đi từ những năm tháng tệ hại nhất tới một tương lai tốt đẹp hơn.

Mùa đầu tiên của Whittle là chiến dịch "Great Escape", khi Hull thoát khỏi nguy cơ xuống hệ thống ngoài chuyên nghiệp trong gang tấc. Mùa cuối cùng của ông khép lại với việc đội bóng giành quyền thăng hạng trực tiếp trở lại giải hạng Ba dưới thời Peter Taylor mùa 2003/04.

Whittle đã rời Hull từ lâu khi CLB trở thành đội bóng Premier League chỉ bốn năm sau đó. Những năm cuối sự nghiệp, ông khoác áo Grimsby Town rồi Harrogate Town, nhưng vẫn là một nhân vật được yêu mến sâu sắc tại East Yorkshire.

Ông là cầu nối giữa hai kỷ nguyên, góp mặt trong trận cuối cùng tại Boothferry Park và trận đầu tiên tại MKM Stadium, nơi tiềm năng của Hull cuối cùng được hiện thực hóa.

Whittle là một trong những người đặt những viên gạch đầu tiên cho hành trình ấy.

IPSWICH TOWN: KIERON DYER

Kieron Dyer sinh ra và lớn lên tại Ipswich. Anh là một chàng trai địa phương, lên đội một khi còn là thiếu niên rồi sau đó có 33 lần khoác áo tuyển Anh.

Sau khi Ipswich không thể giành quyền thăng hạng năm 1999, Dyer được bán cho Newcastle United với mức phí kỷ lục của CLB. Khoản tiền ấy được Ipswich tái đầu tư rất hiệu quả và cuối cùng góp phần tài trợ cho đội hình giành quyền trở lại Premier League ngay mùa sau.

Sau khi sự nghiệp thi đấu bị chấn thương tàn phá và phải kết thúc, Dyer trở lại Ipswich với chất giọng Suffolk vẫn nguyên vẹn để làm công tác huấn luyện tại học viện.

Anh từng nhiều lần thẳng thắn nói về việc các HLV da đen không được trao đủ cơ hội trong bóng đá Anh, đồng thời chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa số lượng cầu thủ da đen và số người sau đó có cơ hội trở thành HLV.

Ban đầu, trong một cuộc phỏng vấn chung với cựu đồng đội Ipswich và khi đó cũng là HLV học viện Titus Bramble trên The Telegraph, Dyer từng phản đối việc áp dụng "Rooney Rule" vào bóng đá Anh. Đây là chính sách của NFL yêu cầu các đội phải phỏng vấn những ứng viên có xuất thân đa dạng cho các vị trí lãnh đạo cấp cao.

Tuy nhiên, trong cuộc phỏng vấn với podcast The Kick Off năm 2020, Dyer giải thích rằng dù chính sách ấy không phải giải pháp hoàn hảo, anh giờ đã ủng hộ nó sau khi trực tiếp chứng kiến việc các HLV da đen thiếu cơ hội đến mức nào.

Hiện Dyer dẫn dắt Southend United tại National League, công việc HLV trưởng cấp cao đầu tiên trong sự nghiệp.

LEEDS UNITED: KALVIN PHILLIPS

Kalvin Phillips gắn liền với kỷ nguyên đưa Leeds United trở lại giải đấu cao nhất nước Anh năm 2020, chấm dứt 16 năm xa Premier League. Tiền vệ sinh tại Leeds là trụ cột trong tập thể được Marcelo Bielsa xây dựng và cũng là một trong nhiều cầu thủ United có sự nghiệp thay đổi hoàn toàn dưới bàn tay HLV người Argentina.

Phillips vốn đã trưởng thành thành công từ học viện trước khi Bielsa xuất hiện, nhưng công bằng mà nói, trước đó phong độ của anh chưa cho thấy khả năng vượt quá hình ảnh một tiền vệ Championship ở mức khá. Đó vốn đã là một sự nghiệp đáng trân trọng, nhưng Bielsa tạo nền móng để Phillips sau này trở thành cầu thủ đá chính quan trọng cho tuyển Anh dưới thời Gareth Southgate.

Đến khi rời Leeds vào tháng 7/2022, Phillips đã có 234 lần ra sân cho đội bóng quê hương. Anh đóng vai trò quan trọng và hiệu quả đến mức Manchester City chấp nhận chi gói chuyển nhượng trị giá 45 triệu bảng để sở hữu tiền vệ phòng ngự trong sơ đồ 4-1-4-1 này.

Trong thời gian khoác áo Leeds, Phillips nhiều lần lên tiếng về niềm tự hào đối với nguồn gốc của mình, đồng thời chia sẻ sự thất vọng trước những hành vi phân biệt chủng tộc mà bạn bè và người thân từng phải hứng chịu.

Nói về vai trò của các cầu thủ trong việc lên tiếng, Phillips chia sẻ với trang web CLB vào tháng 6/2020:

"Với tư cách cầu thủ chuyên nghiệp, không chỉ cầu thủ da đen mà bất kể chủng tộc hay tôn giáo nào, điều cực kỳ quan trọng là phải truyền tải thông điệp rằng mọi người không nên đối xử với chúng tôi như thể chúng tôi khác biệt. Tất cả chúng ta đều giống nhau."

LIVERPOOL: JOHN BARNES

Nếu từng nhìn thấy một đội hình Liverpool hay nhất lịch sử mà không có tên John Barnes, có lẽ đội hình ấy không đáng để xem xét nghiêm túc.

Barnes là một tài năng ngoạn mục, người dành một thập kỷ thi đấu xuất sắc tại Anfield. Liverpool mua ông từ Watford với giá 900.000 bảng năm 1987. Sau đó, Barnes ghi 108 bàn và có 99 kiến tạo trong 407 lần ra sân trên mọi đấu trường. Ông góp mặt trong hai đội hình vô địch quốc gia, đồng thời giành hai FA Cup và một League Cup. Barnes có 79 lần khoác áo đội tuyển Anh và 111 lần đeo băng đội trưởng Liverpool.

Ông hai lần được Hiệp hội Nhà báo Bóng đá Anh bầu là Cầu thủ xuất sắc nhất năm vào các năm 1988 và 1990, đồng thời giành giải Cầu thủ xuất sắc nhất năm của PFA năm 1988.

Barnes mới là cầu thủ da đen thứ hai từng khoác áo Liverpool, sau Howard Gayle, người trưởng thành từ hệ thống trẻ và ra mắt đội một năm 1980. Gayle không ở đội một lâu, nhưng ảnh hưởng của Barnes trong tập thể Liverpool huyền thoại dưới thời Kenny Dalglish lại vô cùng lớn.

"Những cầu thủ như John Barnes có lẽ cả đời mới xuất hiện một lần", huyền thoại bóng đá Anh Tom Finney từng nhận xét.

Khi còn thi đấu ở cánh, Barnes đem đến một vẻ đẹp đặc biệt. Với tốc độ, sức mạnh và sự lạnh lùng trong 1/3 sân cuối cùng, ông thường xuyên hành hạ các hậu vệ bằng những pha cắt từ cánh trái vào trung lộ. Mùa 1989/90, Barnes ghi 22 bàn tại giải VĐQG, thành tích tốt nhất sự nghiệp và đóng vai trò then chốt giúp Liverpool vô địch.

Sau chấn thương Achilles nghiêm trọng năm 1992 khiến ông đánh mất khả năng tăng tốc bùng nổ, Barnes tái tạo bản thân thành một tiền vệ trung tâm, lùi sâu hơn để điều khiển lối chơi. Ông là thủ lĩnh trong phòng thay đồ dưới cả Graeme Souness và Roy Evans trước khi rời CLB theo dạng tự do năm 1997 ở tuổi 33.

MANCHESTER CITY: SHAUN WRIGHT-PHILLIPS

Ban đầu, Manchester City thực ra quan tâm tới Bradley Wright-Phillips nhiều hơn người anh Shaun, người trước đó đã bị Nottingham Forest loại vì bị cho là quá nhỏ con.

Nhưng Shaun Wright-Phillips sau đó trở thành cầu thủ đầu tiên trưởng thành từ học viện mới của City vươn lên đội một, ra mắt vào tháng 8/1999. Cầu thủ chạy cánh này, con nuôi của cựu tiền đạo Arsenal Ian Wright, nhanh chóng trở thành cái tên được yêu thích tại Maine Road và góp công giúp đội bóng của Kevin Keegan giành quyền thăng hạng Premier League năm 2002.

Wright-Phillips bốn mùa liên tiếp được bầu là Cầu thủ trẻ xuất sắc nhất năm của City từ 2000 đến 2003, trước khi giành giải Cầu thủ xuất sắc nhất đội mùa 2003/04. Mùa ấy, anh ghi bàn trong chiến thắng derby 4-1 trước Manchester United.

Tháng 8/2004, Wright-Phillips trở thành cầu thủ trưởng thành từ học viện City đầu tiên khoác áo tuyển Anh. Anh ghi bàn ngay trận ra mắt quốc tế trước Ukraine và được chọn vào Đội hình tiêu biểu Premier League của PFA mùa 2004/05.

Năm 2005, anh chuyển tới Chelsea với giá 21 triệu bảng, trước khi trở lại Man City ba năm sau và ghi hai bàn ngay trận đầu tiên trong lần trở về, gặp Sunderland.

MANCHESTER UNITED: MARCUS RASHFORD

Lịch sử Manchester United có rất nhiều cầu thủ người Anh da đen xứng đáng được ghi nhận vì vai trò tiên phong và vị trí của họ trong ký ức bóng đá, từ Dennis Walker, Remi Moses, Viv Anderson cho tới Paul Ince. Nhưng nếu phải chọn một người, rất khó bỏ qua tác động của một cầu thủ trưởng thành từ Carrington, người trong thời điểm các sân bóng khắp nước Anh đều trống vắng lại tạo ra ảnh hưởng tới hàng triệu người.

Tháng 6/2020, trong thời gian nước Anh phong tỏa vì đại dịch Covid-19, Rashford, khi đó 22 tuổi, viết thư ngỏ gửi các nghị sĩ. Từ trải nghiệm tuổi thơ từng đối mặt với tình trạng thiếu thốn thực phẩm ở Wythenshawe, anh kêu gọi chính phủ gia hạn chương trình phiếu ăn miễn phí dành cho học sinh thuộc các gia đình thu nhập thấp trong kỳ nghỉ hè.

Áp lực từ chiến dịch do Rashford dẫn đầu khiến chính phủ phải thay đổi chính sách. Đến tháng 11, hoạt động vận động của anh tiếp tục góp phần thúc đẩy chính phủ cấp thêm ngân sách.

Trong kỳ nghỉ giữa học kỳ tháng 10 năm đó, khi chính phủ không cung cấp phiếu hỗ trợ, Rashford trở thành trung tâm của một chiến dịch liên kết các nhà hàng, CLB bóng đá và trung tâm cộng đồng nhằm cung cấp đồ ăn miễn phí.

"Marcus không đơn thuần là một VĐV. Cậu ấy là một người nổi tiếng và một biểu tượng", một người từng nói với The Athletic vào thời điểm ấy.

NEWCASTLE UNITED: SHOLA AMEOBI

"Tôi không nghĩ mình có thể nhấn mạnh câu này đủ nhiều. CLB này thực sự đã thay đổi hướng đi không chỉ của cuộc đời tôi, mà của cả gia đình tôi."

Có thể Newcastle United từng sở hữu nhiều cầu thủ giỏi hơn, thậm chí có ảnh hưởng lớn hơn Shola Ameobi trên sân cỏ. Nhưng khái niệm "ảnh hưởng" có rất nhiều hình thức, đặc biệt tại một thành phố nơi hai màu đen trắng mang ý nghĩa rất sâu sắc.

Là con trai của những người nhập cư Nigeria, Ameobi cùng gia đình chuyển tới Tyneside khi anh năm tuổi để cha hoàn thành chương trình tiến sĩ tại Đại học Newcastle. Họ sống cách St James' Park chỉ vài trăm mét và ngay từ đầu đã cảm thấy đây chính là mái nhà của mình.

Năm 13 tuổi, Shola được học viện Newcastle tuyển chọn. Sau đó, khi cha anh hoàn tất việc học và thị thực của cả gia đình sắp hết hạn, CLB đã can thiệp để giúp họ tránh bị trục xuất.

Ameobi ra mắt đội một dưới thời Sir Bobby Robson rồi ghi 79 bàn trong 397 lần khoác áo đội bóng mà cả anh lẫn gia đình đều yêu mến. Sau khi giải nghệ, anh có bảy năm làm điều phối viên các cầu thủ cho mượn của Newcastle và gần đây đảm nhận vai trò mới là trưởng bộ phận đối ngoại doanh nghiệp.

Ameobi là Newcastle và Newcastle cũng là Ameobi.

"Khi tôi nói CLB này có ý nghĩa tất cả với mình, đó hoàn toàn là sự thật. Newcastle thực sự đã cho tôi và gia đình mọi thứ", anh chia sẻ với The Athletic gần đây.

NOTTINGHAM FOREST: VIV ANDERSON

Viv Anderson là một người tiên phong, không chỉ tại Nottingham Forest mà còn vượt xa phạm vi CLB.

Sinh ra tại Clifton trong một gia đình có cha mẹ người Jamaica, hậu vệ này dành một thập kỷ khoác áo Forest dưới sự dẫn dắt của Brian Clough. Ông vô địch First Division và League Cup năm 1978, trước khi trở thành thành viên của đội bóng giành hai Cúp C1 châu Âu liên tiếp năm 1979 và 1980.

Nhưng di sản lớn nhất của Anderson là việc trở thành cầu thủ da đen đầu tiên khoác áo đội tuyển Anh. Tháng 11/1978, HLV tuyển Anh khi đó là Ron Greenwood xếp Anderson đá chính trong chiến thắng 1-0 trước Tiệp Khắc tại Wembley.

"Có 100.000 người trên khán đài Wembley và âm thanh cứ lớn dần khi bạn bước qua đường hầm", Anderson kể với The Athletic năm 2023. "Cảnh sát còn vào phòng thay đồ xin chữ ký. Mọi thứ rất hỗn loạn."

"Đến tận bây giờ, vẫn có người dừng tôi lại và nói: 'Tôi đã có mặt trong trận ra mắt của ông'. Trở thành tuyển thủ da đen đầu tiên là một vinh dự rất lớn. Chừng nào chưa tự mình trải qua toàn bộ quá trình ấy và bước ra phía bên kia, bạn không thể hiểu cột mốc đó thực sự lớn tới mức nào."

SUNDERLAND: GARY BENNETT

Gary Bennett từng nghĩ gia đình đang bày trò đùa khi vào đúng sinh nhật thứ 60, ông được thông báo mình sẽ có tên trong danh sách vinh danh Năm mới của Nữ hoàng. Phản ứng ấy cho thấy sự khiêm nhường của Bennett, nhưng việc nhận Huân chương MBE năm 2022 vì những đóng góp trong hoạt động chống phân biệt chủng tộc cho thấy ông còn hơn cả một trong những hậu vệ vĩ đại của Sunderland.

Trung vệ sinh tại Manchester ở lại Wearside hơn một thập kỷ sau khi gia nhập từ Cardiff City năm 1984, có tổng cộng 443 lần ra sân cho CLB. Trong đó có chung kết League Cup năm 1985 và chung kết FA Cup năm 1992. Thất bại trước Liverpool ở trận sau khiến Bennett không thể tái lập thành tích của người anh Dave, người từng nổi tiếng vô địch FA Cup cùng Coventry City năm năm trước.

Trong suốt sự nghiệp tại Roker Park, Bennett là đối thủ cực kỳ khó chịu với bất kỳ tiền đạo nào. Nhưng một phần di sản lâu dài của ông nằm ở vai trò giáo dục cùng tổ chức Show Racism the Red Card.

Bennett là một trong những người bảo trợ đầu tiên của tổ chức từ thiện này vào giữa thập niên 1990, khi nó được CĐV Newcastle United Ged Grebby thành lập ở vùng đông bắc nước Anh. Sau này, ông được đưa vào Đại sảnh Danh vọng của tổ chức.

Năm 2023, Bennett còn được trao danh hiệu Freedom of the City of Sunderland để ghi nhận những đóng góp từ thiện kéo dài nhiều năm. Ông vẫn là một nhân vật được người hâm mộ Sunderland đặc biệt yêu mến và hiện làm bình luận viên trận đấu cho BBC Radio Newcastle.

TOTTENHAM HOTSPUR: CHRIS HUGHTON

Gần nửa thế kỷ sau lần đầu bước ra sân trong màu áo Tottenham Hotspur năm 1979, Chris Hughton lại xuất hiện trên mặt cỏ tại địa điểm từng là White Hart Lane trước thất bại 2-3 của Spurs trước Aston Villa vào tháng 9 để được đưa vào Đại sảnh Danh vọng CLB. Đó là sự ghi nhận xứng đáng cho hơn 25 năm cống hiến với tư cách cầu thủ và HLV.

Khi Hughton chen chân vào đội hình Spurs tại White Hart Lane, ông là cầu thủ da đen duy nhất trong đội và mới là người thứ hai trong lịch sử CLB. Với một chàng trai 20 tuổi đến với bóng đá chuyên nghiệp khá muộn sau khi hoàn thành chương trình học nghề kỹ sư thang máy, đó không phải môi trường dễ dàng để thích nghi.

Trong cuộc phỏng vấn với podcast The Last Word on Spurs nhân dịp được đưa vào Đại sảnh Danh vọng, Hughton kể về những ngày đầu bước vào bóng đá Anh với tư cách cầu thủ da đen trong thập niên 1970 và mô tả đó là "một thời kỳ khó khăn hơn rất nhiều".

Ông cũng thừa nhận việc trở thành cầu thủ da đen thứ hai của Tottenham và người da đen đầu tiên khoác áo Cộng hòa Ireland là những thành tựu mà bản thân "vô cùng tự hào".

Tại Spurs, Hughton gây dựng danh tiếng như một trong những hậu vệ biên đáng tin cậy nhất ở hạng đấu cao nhất nước Anh. Ông có hơn 398 lần ra sân trong giai đoạn 1979-1990, vô địch UEFA Cup năm 1984 và hai lần giành FA Cup.

Sau khi giải nghệ, Hughton chuyển sang công tác huấn luyện và tầm ảnh hưởng còn vươn tới một mức độ mới. Ông có 14 năm làm việc tại Spurs từ 1993 đến 2007, ban đầu với vai trò HLV đội trẻ rồi trợ lý, phục vụ dưới 11 đời HLV khác nhau trước khi chuyển tới Newcastle United năm 2008. Tại đây, Hughton có công việc HLV trưởng chính thức đầu tiên vào năm 2010.

Kể từ đó, ông trở thành HLV người Anh da đen thành công nhất lịch sử, dẫn dắt thêm bốn CLB tại Anh trước khi đảm nhận vai trò cố vấn kỹ thuật rồi HLV trưởng tuyển Ghana, quê hương của cha mình.