Nghề thủ môn đã khổ, nay lại càng khổ!

Matt Pyzdrowski, một cựu thủ môn chuyên nghiệp từng thi đấu ở Mỹ và Thuỵ Điển hiện đang hợp tác với  tờ The Athletic, đã có những bình luận về một trong những nhiệm vụ khó nhằn nhất mà các thủ môn trong thế giới bóng đá hiện đại phải đảm đương, sau khi chứng kiến hai sai lầm tai hại dẫn tới những bàn thua của Alisson trước Arsenal và James Trafford trước Bournemouth hồi cuối tuần vừa qua.

Alisson là một trong những thủ môn chơi chân hay nhất thế giới. Sự điềm tĩnh, khả năng chuyền chọc đa dạng cự ly và lối đá chủ động thu hút đối thủ pressing rồi đưa quả bóng tới cho một đồng đội đang có khoảng trống của ngôi sao người Brazil đã là một phần quan trọng trong cách Liverpool triển khai bóng từ hàng thủ suốt nhiều năm qua.

Thế nhưng, tại Anfield vào hôm Chủ nhật vừa qua, một đường chuyền sai địa chỉ của thủ thành 34 tuổi đã khiến The Reds phải trả giá đắt. Martin Odegaard cắt được bóng, Arsenal lập tức chuyển trạng thái cực nhanh, và Kai Havertz dứt điểm ở cột xa, ghi bàn thắng duy nhất của trận đấu.

Đó là một sai lầm hiếm thấy ở một thủ môn có bề dày kinh nghiệm và đẳng cấp như Alisson, và hậu quả mà nó gây ra thật tai hại. Tuy nhiên, anh không phải là “người gác đền” nổi tiếng duy nhất mắc lỗi lớn khi triển khai bóng từ hàng thủ vào cuối tuần trước. James Trafford cũng đã mắc phải một sai lầm tương tự trong trận đấu giữa Leeds United và Bournemouth hôm thứ Bảy, khi đường chuyền hỏng của anh bị Justin Kluivert cắt được trước khi Evanilson ghi bàn mở tỷ số.

Hai sai lầm, hai hoàn cảnh khác nhau, nhưng cả hai đều mang đến một góc nhìn thú vị về một trong những nhiệm vụ khó nhằn nhất ở vị trí thủ môn trong bóng đá hiện đại.

***

Trong khung hình dưới đây, thoạt nhìn thì Liverpool đang chiếm ưu thế về quân số trong giai đoạn đầu của đợt triển khai bóng từ hàng thủ này, với thế trận 4 chọi 3 trước lớp pressing đầu tiên của Arsenal:

Tuy nhiên, ưu thế về quân số không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc đội cầm bóng nghiễm nhiên có sẵn một phương án chuyền chọc thông thoáng. Phương hướng pressing của đối thủ, chuyển động của những cầu thủ phía trước người đang cầm bóng và khâu căn thời điểm của các pha di chuyển đó cũng đều là những yếu tố quan trọng không kém.

Hệ thống pressing của Arsenal chủ động hướng về phía hành lang phải của Liverpool. Cùng lúc đó, Jeremy Jacquet bắt đầu dâng lên mạnh bạo từ khu vực ấy của vòng cấm đội chủ nhà, khiến Alisson chỉ còn rất ít phương án chuyền chọc khả dĩ.

Về cơ bản, thủ môn người Brazil thực chất chỉ còn lại 3 sự lựa chọn: Chuyền sang phía cánh phải, tức là đưa bóng thẳng vào nơi đang bị hệ thống pressing của đối thủ đặt vào tầm ngắm, thực hiện một cú phất dài rồi hy vọng hai tiền vệ Alexis Mac Allister và Trey Nyoni có thể dâng lên đủ nhanh để hỗ trợ tranh chấp bóng hai, hoặc cố gắng chuyền xuyên tuyến qua trung lộ cho Mac Allister.

Phương án mà Liverpool dường như muốn thực hiện là đưa bóng đi xuyên qua hệ thống pressing của Arsenal. Để làm được điều đó, họ cần sử dụng Mac Allister như một trạm trung chuyển: Tiền vệ này sẽ nhận bóng rồi lập tức chuyền ngược lại cho trung vệ ở cùng phía sân đấu. Nếu được thực hiện chuẩn xác, phương án này sẽ giúp Liverpool vượt qua hàng tiền đạo của Arsenal và khai thác khoảng trống phía sau lớp pressing đầu tiên đó.

Vấn đề là cả Mac Allister và Nyoni đều đang quay lưng với anh và không chủ động tham gia vào phương án phối hợp này. Trong khi đó, Jacquet đã bắt đầu tăng tốc hướng lên phía trước.

Thế là Alisson lúc này bị kẹt giữa hai chuyển động chẳng có chút liên kết nào với nhau. Nếu Mac Allister ở tư thế sẵn sàng và chủ động yêu cầu bóng, phương án giải quyết tình huống sẽ tương đối đơn giản. Ngược lại, nếu Jacquet giữ nguyên vị trí ban đầu hoặc trì hoãn pha tăng tốc dâng cao kia, thủ môn 34 tuổi có thể dễ dàng chuyền bóng cho anh, qua đó giúp Liverpool thoát pressing mà không gặp quá nhiều khó khăn.

Thay vào đó, Alisson buộc phải mạo hiểm với một phương án chuyền bóng khó hơn nhiều hướng về phía cầu thủ trẻ người Pháp. Nỗ lực ấy lập tức biến thành một tình huống tranh chấp 50-50, và Odegaard đã bắt bài được đối thủ, nhanh chóng lao vào rồi đoạt bóng thành công.

Cũng phải dành lời khen cho Arsenal.

The Gunners bố trí 7 cầu thủ đối đầu với 7 cầu thủ Liverpool ở phía dưới sân đấu và sẵn sàng “mời gọi” đội chủ nhà triển khai bóng từ hàng thủ. Họ hiểu rằng cả Odegaard lẫn Declan Rice đều có thể rời bỏ vị trí kèm người được phân công để lập tức lao lên pressing mỗi khi thời cơ xuất hiện.

Và đó chính xác là những gì đã xảy ra.

***

Khi một thủ môn nhận bóng trong quá trình đội nhà triển khai bóng, về cơ bản họ có ba sự lựa chọn: Chuyền vòng qua đối thủ, chuyền xuyên qua họ, hoặc phất dài qua đầu họ.

Trong đó, phương án đưa quả bóng đi xuyên qua các lớp pressing đang đặc biệt được ưa chuộng. Việc sử dụng một tiền vệ trung tâm làm điểm tựa ban bật để giải phóng trung vệ đồng đội ở cùng phía mà đối thủ đang dồn sức ép là một cách thức hiệu quả để phá vỡ cấu trúc pressing của đối thủ. Tuy nhiên, để có thể thực hiện tốt được phương án này, tuyệt đối không có chuyện chỉ cần sở hữu những cầu thủ có kỹ thuật cá nhân tốt là đủ.

Ở cấp độ bóng đá đỉnh cao, nơi các cầu thủ cực kỳ nhanh nhẹn, thông minh và có khả năng phán đoán rất ấn tượng, tất cả những người tham gia vào một đợt triển khai bóng đều phải có sự ăn ý và thấu hiểu nhau. Thủ môn phải “đọc” được chuyển động của kẻ đang pressing mình, xác định các tuyến đường chuyền chọc khả thi, nắm bắt ý đồ trong cách di chuyển của đồng đội và thực hiện một đường chuyền chính xác - tất cả thường phải diễn ra chỉ trong vòng vài giây.

Đó là một lượng thông tin khổng lồ mà thủ môn phải xử lý trong lúc đối thủ đang tăng tốc lao về phía mình.

Nếu thủ môn nhận thấy những chuyển động của các đồng đội ở phía trước không có sự kết nối, thì việc đưa bóng ra hai biên hoặc phất dài qua đầu hệ thống pressing của đối thủ có thể sẽ là những giải pháp tốt hơn. Tuy nhiên, ngay cả hai phương án đó cũng đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, nhịp nhàng. Các cầu thủ đá cánh cần di chuyển sao cho tạo ra được những góc chuyền thuận lợi, các hậu vệ cần hiểu rõ thủ môn dự định chuyền bóng tới đâu, còn các tiền vệ phải chủ động phán đoán và sẵn sàng tranh chấp bóng hai.

Vấn đề không chỉ đơn thuần là tìm ra một phương án chuyền bóng hợp lý. Điều quan trọng hơn là phải nhận biết được phương án nào mà toàn bộ đội bóng của bạn đã sẵn sàng để thực hiện.

***

Sai lầm của Trafford có đôi chút khác biệt. Đường chuyền hướng tới Ao Tanaka của anh đã bị Kluivert bắt bài, từ đó mở ra cơ hội dẫn tới bàn thắng mở tỷ số của Evanilson.

Khác với tình huống của Alisson vào chiều hôm sau, khi những chuyển động của các cầu thủ phía trước anh và đấu pháp pressing của đối thủ khiến các phương án xử lý trở nên phức tạp, tình huống này giống một sai lầm trong khâu ra quyết định hơn. Trafford dường như đã quyết tâm thực hiện một đường chuyền đi xuyên qua hệ thống pressing của Bournemouth, bất chấp người mà anh định chuyền bóng tới có thực sự ở vị trí thuận lợi để nhận bóng hay không.

Một thủ môn không chỉ cần nhận biết mình muốn đưa quả bóng đến đâu, mà còn phải xác định xem tuyến đường chuyền bóng có thực sự thông thoáng hay không và đồng đội được nhắm đến có đang ở tư thế, vị trí thuận lợi để đón bóng hay không. Đôi khi, quyết định đúng đắn nhất là từ bỏ ý định ban đầu và chọn một phương án khác.

Sau trận đấu, tất nhiên HLV trưởng của Leeds là Daniel Farke rất muốn bảo vệ cậu học trò trẻ tuổi của mình. Ông nhắc nhở mọi người rằng sai lầm là một phần không thể tránh khỏi của bóng đá, đồng thời chỉ ra một khía cạnh quan trọng về đóng góp tổng thể của Trafford, khẳng định rằng mình hoàn toàn tin tưởng thủ môn này sẽ giúp Leeds giành về nhiều điểm số hơn rất nhiều so với số điểm mà những sai lầm của anh có thể khiến đội bóng đánh mất.

Thông điệp của Farke rất rõ ràng: Ông vẫn muốn một thủ môn đầy tự tin, sẵn sàng tham gia triển khai bóng từ hàng thủ. Một sai lầm không thể thay đổi điều đó.

***

Xét cho cùng, trách nhiệm đưa ra quyết định cuối cùng trong quá trình triển khai bóng vẫn thuộc về chính bản thân thủ môn. Các HLV có thể thiết lập những nguyên tắc, tập dượt các phương án xử lý khác nhau và đưa ra những chỉ dẫn cụ thể, nhưng một khi quả bóng đã ở dưới chân thủ môn, chính họ phải tự mình nhận định tình hình và đưa ra lựa chọn chính xác.

Mỗi HLV và mỗi đội bóng sẽ có một giới hạn chấp nhận rủi ro khác nhau. Có những đội sẵn sàng chấp nhận mức độ rủi ro cao hơn để thu hút đối thủ đẩy cao đội hình gây áp lực, từ đó mở ra cơ hội đưa bóng đi xuyên qua hệ thống pressing ấy. Trong khi đó, những đội khác lại ưu tiên cách tiếp cận thận trọng hơn, đặc biệt là khi triển khai bóng ở một số khu vực nhất định trên sân đấu.

Các thủ môn chinh chiến ở môi trường bóng đá đỉnh cao hiểu rất rõ những yêu cầu khắt khe kể trên. Họ tập luyện cho các tình huống như vậy hàng tuần trên sân tập, liên tục rèn giũa các chuyển động, những bài phối hợp chuyền chọc và phương án xử lý cần thiết để đối phó với các hệ thống pressing khác nhau.

Tuy nhiên, có một sự khác biệt rất lớn giữa việc thực hiện được chính xác những gì được yêu cầu trong các buổi tập và việc phải làm điều tương tự trước sự chứng kiến của hàng chục nghìn khán giả trên sân đấu, cùng hàng triệu người theo dõi trên khắp thế giới. Áp lực hoàn toàn khác biệt, hậu quả xảy ra ngay tức thì, còn khoảng thời gian để đưa ra quyết định dường như ngắn hơn rất nhiều.

Điều đó không có nghĩa là mọi sai lầm đều có thể được thông cảm, và cũng không nên như vậy. Các thủ môn phải chịu trách nhiệm về những quyết định của mình, giống như mọi cầu thủ khác. Nhưng có lẽ, những tình huống như thế cũng nhắc nhở chúng ta rằng vị trí “người gác đền” trong bóng đá hiện đại đã trở nên khắc nghiệt và đòi hỏi cao đến nhường nào.

Triển khai bóng từ hàng thủ không đơn thuần chỉ là việc sở hữu một thủ môn có thể chuyền quả bóng từ điểm A đến điểm B. Nó đòi hỏi một người biết đọc trận đấu, nhận biết các chuyển động xung quanh mình, thấu hiểu ý đồ của các đồng đội và đưa ra quyết định chính xác dưới áp lực.

Và đôi khi, ngay cả với những thủ môn xuất sắc nhất thế giới trong khía cạnh này, việc làm được tất cả những điều đó chỉ trong vỏn vẹn vài giây cũng là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn.

(Theo The Athletic)