Mourinho trước ngã rẽ tại Real Madrid: Phục hưng hay bước chuyển tiếp?

Florentino Perez đưa Jose Mourinho trở lại Real Madrid với một mục tiêu rõ ràng. Đó chính là khôi phục sức mạnh của đội bóng Hoàng gia Tây Ban Nha bằng kinh nghiệm, cá tính và sự cứng rắn mà “Người đặc biệt” từng thể hiện trong nhiệm kỳ đầu tiên tại Bernabeu. Thế nhưng, ở thời điểm hiện tại, mục tiêu ấy đang vấp phải vô số rào cản.

Sau những trải nghiệm không mấy suôn sẻ với các chiến lược gia trẻ tuổi như Xabi Alonso hay Arbeloa, BLĐ Real Madrid kỳ vọng Mourinho có thể lập lại trật tự trong phòng thay đồ, giải quyết những bất ổn về chuyên môn và đưa một tập thể sở hữu nhiều ngôi sao trở lại quỹ đạo chiến thắng. Tuy nhiên, nhiệm vụ ấy đang trở nên phức tạp hơn dự kiến. Los Blancos đang thất thế trong cuộc đua vô địch La Liga với Barcelona, với khoảng cách 6 điểm được tạo ra chỉ sau 6 vòng đấu đầu tiên, đứng trước nguy cơ chứng kiến đại kình địch đăng quang mùa thứ ba liên tiếp. Trong khi đó, vị thế ứng viên hàng đầu cho vô địch Champions League của Real cũng đã suy giảm qua nhiều mùa giải gần đây. 

Mourinho vì thế phải đối diện với một nghịch lý. Ông được trao quyền để giải quyết những vấn đề tồn đọng, nhưng các quyết định trên sân cỏ lại chưa mang đến đủ cơ sở để NHM tin rằng ông và các cộng sự đang đi đúng hướng. Nếu mùa giải khép lại mà không có danh hiệu lớn, liệu chủ tịch Florentino Perez có đủ sự kiên nhẫn để tiếp tục đặt trọn niềm tin vào Mourinho? Hay nói một cách khác, giới hạn của niềm tin ấy là bao lâu? 

Dù sao đi nữa, câu trả lời bắt buộc phải xuất phát từ bảng thành tích. Tại một CLB có tiêu chuẩn khắt khe như Real Madrid, danh hiệu luôn là thước đo quan trọng. Thế nhưng, cách đội bóng vận hành và triển vọng của cả tập thể cũng quyết định tương lai của HLV trưởng. Mourinho có thể cần thời gian để điều chỉnh đội hình, song ông phải cho thấy những thay đổi đang tạo ra tiến bộ thực chất. 

Hiện tại, bài toán khó nhất vẫn là làm thế nào để “dung hòa” Kylian Mbappe với Vinicius Junior. Sự kết hợp giữa hai siêu sao này vẫn là một dấu hỏi lớn về mặt chiến thuật. Vấn đề “giẫm chân nhau” đã tồn tại từ các mùa trước nhưng cho đến nay Mourinho vẫn chưa tìm ra lời giải. Nếu các cá nhân xuất sắc vẫn hoạt động như mảnh ghép riêng lẻ, Real sẽ rất khó duy trì tính đột biến và mối liên kết chặt chẽ trên hàng công. 

Những thử nghiệm ở các vị trí khác càng khiến câu hỏi ấy trở nên cấp thiết. Việc kéo Federico Valverde xuống đá hậu vệ phải có thể hiểu như một giải pháp tình thế để tận dụng nguồn năng lượng, tốc độ và khả năng tranh chấp của cầu thủ người Uruguay. Tuy vậy, sẽ tồn tại không ít phản ứng trái chiều nếu Mourinho “đóng đinh” Valverde ở vị trí ấy, trong bối cảnh tiền vệ 28 tuổi là nhân tố cực kỳ quan trọng ở tuyến giữa, với khả năng công thủ toàn diện. Tương tự, thử nghiệm Arda Guler trong vai trò điều phối lối chơi cho thấy Mourinho đang tìm kiếm một phương án sáng tạo từ trung tuyến, song hiệu quả của lựa chọn này vẫn gây tranh luận. 

Đáng chú ý hơn cả là trường hợp Trent Alexander-Arnold, người được kỳ vọng sẽ mang đến khả năng chuyền bóng và tổ chức tấn công từ hành lang phải. Hậu vệ người Anh vốn sở hữu nhãn quan cùng những đường chuyền có thể mở khóa hàng phòng ngự đối phương, bất chấp năng lực phòng ngự và khả năng tranh chấp tay đôi vẫn chưa được cải thiện Khi được đẩy lên hàng tiền vệ, Arnold tiếp tục gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhiều yêu cầu của vị trí mới. Sau trận đấu với Inter Milan tại Champions League, Mourinho được cho là đã thẳng thắn nhận xét: “Arnold không phải là một tiền vệ thực thụ”. Tỷ lệ tranh chấp cực kỳ kém cỏi cùng tỷ lệ chuyền bóng chính xác suy giảm trong trận đấu ấy càng làm nổi bật điểm hạn chế của phương án thử nghiệm. Một cầu thủ chuyền bóng xuất sắc từ vị trí hậu vệ chưa chắc đã phù hợp với vai trò phải liên tục xử lý áp lực, tranh chấp và kiểm soát nhịp độ ở trung tuyến. Trường hợp Arnold vì thế phơi bày một vấn đề lớn hơn, rằng Mourinho đang tìm cách khai thác tối đa nguồn lực sẵn có, nhưng chưa phải mọi điều chỉnh đều giúp cầu thủ phát huy tốt đa phẩm chất chơi bóng.

Với một HLV giàu kinh nghiệm như Mourinho, thử nghiệm nhân sự vốn là điều bình thường khi đội hình chưa đạt trạng thái tối ưu. Điều quan trọng nằm ở khả năng xác định đâu là phương án phù hợp, đâu chỉ là giải pháp tình thế và thời điểm nào cần chấm dứt một thử nghiệm thiếu hiệu quả. Nếu Valverde phải hy sinh vai trò sở trường, Guler chưa tạo được sự ổn định trong khâu điều phối, còn Arnold chật vật ở cả hai phương án sử dụng, Real sẽ tiếp tục phải trả giá bằng sự thiếu nhất quán trong cách vận hành. Những điều chỉnh chiến thuật chỉ có giá trị khi giải quyết được vấn đề chung của tập thể. 

Một trong những vấn đề Mourinho cũng cần giải quyết là cách sử dụng cầu thủ trẻ. Alvaro Carreras, Carlos Espi hay Endrick khó có thể chứng minh năng lực nếu không được trao cơ hội thi đấu thường xuyên. Real Madrid không cần ưu tiên cầu thủ chỉ vì họ còn trẻ, nhưng Mourinho phải xác định ai đủ khả năng đóng góp cho đội bóng và tạo điều kiện để những tài năng triển vọng tiến bộ. Nếu tiếp tục bị gạt khỏi kế hoạch, họ có nguy cơ lãng phí cơ hội phát triển ngay tại CLB.

Điều đó cũng đặt ra dấu hỏi về chủ trương chiêu mộ những cầu thủ giàu kinh nghiệm như Denzel Dumfries hay Bernardo Silva. Họ có thể giúp Real cải thiện chất lượng đội hình trong ngắn hạn, nhưng Mourinho cần chỉ ra những vấn đề cụ thể mà các bản hợp đồng này có thể giải quyết. Real đang cần những cầu thủ tạo ra khác biệt, chứ không đơn thuần bổ sung thêm kinh nghiệm. Nếu các tân binh không khắc phục được những hạn chế hiện tại, việc chi tiền trên thị trường chuyển nhượng cũng khó giúp đội bóng thu hẹp khoảng cách với các đối thủ cạnh tranh.

Đây là điểm khác biệt lớn giữa Mourinho hiện tại và phiên bản từng dẫn dắt Real hơn một thập kỷ trước. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông không chỉ xây dựng một tập thể giàu tính chiến đấu mà còn góp phần tạo nên bộ khung có sức cạnh tranh trong nhiều năm. Raphael Varane, Sami Khedira, Mesut Ozil, Ángel Di María và Luka Modric đều trở thành những nhân tố quan trọng, bên cạnh sự trưởng thành vượt bậc của Karim Benzema và Cristiano Ronaldo. Real không lập tức chinh phục mọi mục tiêu ngay mùa giải đầu tiên dưới thời Mourinho, nhưng quá trình xây dựng đội hình dần mang lại thành quả. Đỉnh cao là chức vô địch La Liga mùa 2011/2012 với 100 điểm, kỷ lục của giải đấu vào thời điểm đó. Real sở hữu lối chơi tốc độ, trực diện và đủ sức cạnh tranh với Barcelona ở giai đoạn hùng mạnh nhất. Dấu ấn của Mourinho vì thế không chỉ nằm ở danh hiệu, mà còn ở khả năng kết hợp những ngôi sao đẳng cấp với các cầu thủ được lựa chọn để xây dựng đội hình.

Lần trở lại này, Mourinho vẫn chưa tạo ra được dấu ấn tương tự. Những thử nghiệm chiến thuật chưa đem lại sự ổn định, cách sử dụng cầu thủ trẻ còn gây tranh cãi, trong khi các phương án chuyển nhượng tiềm năng chưa cho thấy sức thuyết phục. Đây không phải những vấn đề có thể giải quyết chỉ bằng vài chiến thắng hay việc siết chặt kỷ luật trong phòng thay đồ. Mourinho cần xây dựng một lối chơi rõ ràng, khai thác đúng năng lực của các cầu thủ và chứng minh rằng những điều chỉnh của ông có thể giúp Real thi đấu hiệu quả hơn.

Tương lai của Mourinho phụ thuộc vào mục tiêu mà chủ tịch Perez đặt ra cho nhiệm kỳ này. Nếu nhiệm vụ của ông chỉ là ổn định phòng thay đồ và giúp Real vượt qua giai đoạn bất ổn, BLĐ đội bóng có thể chấp nhận những kết quả chưa hoàn hảo. Nhưng nếu Mourinho được kỳ vọng đưa Real trở lại cuộc đua vô địch La Liga và Champions League, ông phải chứng minh sự thay đổi trên sân cỏ, từ cách dung hòa các ngôi sao đến hiệu quả của những lựa chọn chiến thuật. Một mùa giải trắng tay chưa nhất thiết đồng nghĩa với thất bại hoàn toàn, nhưng nếu Real vẫn thiếu bản sắc và những thử nghiệm tiếp tục gây thất vọng, Mourinho sẽ khó thuyết phục thượng tầng rằng ông thực sự có thể đưa đội bóng trở lại đỉnh cao.