Đang có quá nhiều minh chứng không thể chối cãi cho thấy việc chiêu mộ những tài năng huấn luyện xuất thân từ vùng duyên hải phía bắc Tây Ban Nha gần như là một công thức bảo đảm thành công - và Arsenal, Liverpool, Aston Villa hay Chelsea chẳng cần ai phải thuyết phục thêm về chuyện này nữa.
Ở cấp độ bóng đá quốc tế, nhà đương kim vô địch châu Âu và thế giới (Tây Ban Nha) đang được dẫn dắt bởi một nhà cầm quân xứ Basque (Luis De La Fuente). Ở cấp độ CLB, nhà đương kim vô địch Champions League (2 mùa giải liên tiếp) Paris Saint-Germain đang thăng hoa theo điệu nhạc của một chiến lược gia người Tây Ban Nha cũng đến từ vùng duyên hải miền bắc nước này, Luis Enrique. Còn các nhà đương kim vô địch Europa League (Aston Villa) và Premier League (Arsenal) thì đang gặt hái thành công nhờ hai người đàn ông đã lớn lên cách nhau chỉ vài dặm ở San Sebastián (thuộc vùng Gipuzkoa, xứ Basque, Tây Ban Nha) – Unai Emery và Mikel Arteta.
Đây thực sự là một hiện tượng đáng kinh ngạc: Một cộng đồng nhỏ bé đang tạo ra sự thống trị trên quy mô khổng lồ trong ngành huấn luyện bóng đá.
Giờ đây, một viễn cảnh rất thú vị đang mở ra khi bốn CLB lớn của nước Anh sẽ cùng nhau cạnh tranh các danh hiệu và quyền ngẩng cao đầu kiêu hãnh ở mùa giải này, cả tại Premier League lẫn đấu trường châu Âu, dưới sự lèo lái của những vị thuyền trưởng đều từng theo học tại một CLB bóng đá nghiệp dư ở vùng Gipuzkoa, nằm dọc bờ biển Vịnh Biscay.
Arteta, Emery, Andoni Iraola và Xabi Alonso đều đã gặt hái được những thành công khó tin trên cương vị huấn luyện viên - những chiến tích lịch sử cùng Arsenal, Bournemouth, Bayer Leverkusen, Sevilla và Aston Villa. Giờ đây, họ sẽ đối đầu trực tiếp với nhau để tranh giành những chiếc cúp bạc của bóng đá Anh.
Điểm chung giữa họ, đặc biệt là Arteta, Iraola và Alonso, là một lộ trình phát triển giống hệt nhau: Những trải nghiệm của họ tại quê nhà San Sebastián thường xuyên giao thoa với nhau; họ được rèn giũa theo cùng một triết lý, và nhiều khi là bởi cùng những người thầy giống nhau.
CLB bóng đá nghiệp dư được nhắc đến ở trên là Antiguoko. Họ có thể tự hào nhận về mình một phần công lao trong việc Bournemouth lần đầu tiên giành được vé tham dự sân chơi châu Âu (Iraola từng đá cho Antiguoko khi còn nhỏ và sau này cũng bắt đầu sự nghiệp cầm quân tại đây), việc Bayer Leverkusen giành chức vô địch Bundesliga đầu tiên trong lịch sử (với sự dẫn dắt của Alonso), và việc Arteta mang về cho Arsenal chiếc cúp Premier League đầu tiên sau 22 năm. Thật phi thường, đúng chứ?
Những người làm bóng đá tại Antiguoko và khắp vùng Gipuzkoa giờ đây đang bắt đầu mỉm cười bất lực khi truyền thông châu Âu liên tục tiếp cận và gặng hỏi về “công thức ma thuật” đã sản sinh ra những cựu học viên xuất chúng này (cùng hàng loạt nhân vật quan trọng khác trong vai trò huấn luyện và quản lý trên khắp châu lục).
Câu trả lời là chẳng có phép màu nào cả - chỉ có hệ tư tưởng, sự chăm chỉ, nỗ lực phát triển bền bỉ qua nhiều thập kỷ và sự chú ý đến từng chi tiết nhỏ.
Iraola chia sẻ: “Số lượng các HLV thành danh xuất thân từ xứ Basque đang nhận được rất nhiều sự chú ý bởi vì, dù chỉ là một vùng đất nhỏ, chúng tôi lại sở hữu một nền văn hóa bóng đá vô cùng tuyệt vời.”
Lần gần nhất khi được hỏi điều gì đã làm nên sự thành công của các nhà cầm quân xứ Basque, Arteta đã đưa ra một câu trả lời ngắn gọn: “Đó là niềm đam mê mà chúng tôi có và nền giáo dục mà tất cả chúng tôi đều được thụ hưởng.”
Nền giáo dục ấy bao gồm một nguyên tắc: Những đứa trẻ đi theo con đường mà Arteta - Alonso - Iraola từng trải qua ở Gipuzkoa không được phép chỉ gắn bó với một CLB duy nhất hay tập luyện một môn thể thao duy nhất cho đến khi chúng đủ 10 tuổi trở lên.
Ý tưởng ở đây là các cậu bé, cô bé phải tiếp tục học hỏi và phát triển thông qua nhiều môn thể thao khác như bóng rổ, bóng ném và bóng chuyền trước khi thực sự bước vào con đường chuyên biệt.
Mục tiêu là để những đứa trẻ với các tài năng khác nhau được liên tục giao lưu, nhằm rèn luyện tư duy không gian và các kỹ năng vận động đa dạng, từ đó học hỏi và dung hòa những ý tưởng phong phú lại với nhau.
Khi viết ra giấy trắng mực đen rõ ràng, đường lối này nghe quá đỗi hợp lý, phải chứ?
Người ta cũng cực kỳ chú trọng vào việc các HLV đào tạo trẻ phải có bằng cấp tốt, chia sẻ chung một hệ tư tưởng và nhận được sự tôn trọng từ cộng đồng xung quanh.
Một lần nữa, đó chẳng phải cũng chỉ là những nguyên tắc cơ bản và chuẩn mực nhất sao?
Ông Manu Diaz, Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Guipúzcoa, giải thích: “Có một số lượng cực lớn HLV đến từ khu vực của chúng tôi nhờ vào ý thức cộng đồng mạnh mẽ ở nơi đây - tất cả mọi người luôn muốn cống hiến và đền đáp trở lại cho xã hội.
“Trẻ em ở đây muốn trở thành huấn luyện viên. Chúng ngóng chờ sinh nhật tuổi 16 để có thể bắt đầu học lấy bằng, háo hức y như chờ đến ngày đủ tuổi để được thi bằng lái xe vậy. Bạn cũng sẽ được học cách hòa nhập vào một tập thể lớn từ khi còn rất nhỏ, và điều đó chính là nền tảng để sau này giúp bạn trở thành những nhà lãnh đạo xuất sắc. Nghề huấn luyện viên ở đây rất được trọng vọng.
“Người ta có thể thêu dệt nên câu chuyện rằng chúng tôi có chung một ‘trường phái’ bóng đá ở đây, nhưng thực chất, thứ chúng tôi chia sẻ cùng nhau không chỉ là cách nhìn về trận đấu, mà còn là cách nhìn về cuộc sống. Người Basque có một từ để diễn tả điều đó: ‘Auzolan’ - nghĩa là sự hợp tác, chung tay giúp sức của những người hàng xóm láng giềng.”
Một phần của tinh thần đó được thể hiện qua cách mà Arteta, Alonso, Iraola và những người bạn cùng lứa làm quen với các kỹ năng bóng đá đầu đời, đồng thời học cách “hợp tác, chung tay giúp sức cùng những người hàng xóm láng giềng” thông qua một hiện tượng rất đặc trưng của San Sebastián: Vô số trận bóng đá nhí được tổ chức ngay trên hai bãi biển chính.
Khi thủy triều rút, các bậc phụ huynh, lũ trẻ và các HLV sẽ đích thân vẽ ra hàng loạt sân bóng trên nền cát phẳng và cứng của hai bãi biển La Concha và Ondarreta, kéo những bộ khung thành được cất sẵn ra và tổ chức hàng chục trận đấu cho đến khi sóng biển Cantabrian cuộn trào ập vào.
| Bãi biến La Concha, sân đấu đầu đời của nhiều ngôi sao xuất thân từ xứ Basque |
Các đường biên của sân bóng phải được cào và vạch bằng tay trên cát. Tốc độ và tinh thần làm việc nhóm là yếu tố cốt lõi - không chỉ trong lúc diễn ra trận đấu, mà còn ở cách họ chung tay tạo ra một “bức tranh xếp hình” khổng lồ gồm 10, 12, hoặc 15 sân bóng một cách nhanh nhất có thể, để hàng loạt trận đấu của cả nam và nữ ở mọi lứa tuổi có thể diễn ra. Tinh thần đồng đội chính là chìa khóa để biến giấc mơ thành sự thật.
Alonso, người đã giành được danh hiệu đầu tiên trong đời cùng với Arteta tại một giải đấu trong màu áo Antiguoko khi cả hai mới bước vào tuổi thiếu niên, giải thích: “Tôi thật may mắn khi có Mikel, một người cũng cuồng bóng đá không kém, sống ngay trong khu phố của mình. Ngày nào chúng tôi cũng trượt ván xuống bãi biển để chơi tennis, lướt sóng và tất nhiên, cả chơi bóng đá nữa.”
Không thể phủ nhận một sự thật rằng, triết lý đào tạo của trường phái bóng đá xứ Basque sử dụng những từ ngữ và hệ tư tưởng mà thế giới bóng đá tinh hoa hiện đại - nơi bị ám ảnh bởi tiền bạc, vận hành với nhịp độ chóng mặt và ngày càng lạnh lùng, thực dụng - sẽ thấy vô cùng sến súa và lỗi thời.
Nhưng có lẽ đó lại chính là chìa khóa: Tất cả những điều khiến những người hâm mộ bóng đá kiểu cũ phát điên, những điều khiến họ cảm thấy xa lạ với một thế giới bóng đá hiện đại do giới chủ ngoại quốc sở hữu, giá vé trên trời, bị chi phối bởi các tập đoàn và quỹ đầu tư - lại hoàn toàn đối lập với con đường của Antiguoko, Gipuzkoa và xứ Basque, nơi đã sản sinh ra cho chúng ta Alonso, Arteta, Iraola và Emery.
“Điều này đã soi rọi ánh đèn sân khấu vào một trong những học viện đào tạo trẻ hàng đầu của bóng đá châu Âu,” một người phát ngôn của Antiguoko chia sẻ với ESPN. “Chúng tôi là một thiết chế của cộng đồng địa phương - khiêm tốn về nguồn lực nhưng sức ảnh hưởng thì khổng lồ. Trong nhiều thập kỷ qua, chúng tôi đã hoạt động như một ngôi trường đích thực, đào tạo cả về bóng đá lẫn nhân cách con người.
“Những cá nhân đang làm việc tại Premier League đều đã công khai thừa nhận tầm ảnh hưởng sâu sắc mà Antiguoko K.E. mang lại cho sự phát triển cả về chuyên môn lẫn nhân cách của họ. Chúng tôi ươm mầm các cầu thủ không chỉ bằng cách bồi dưỡng tài năng thiên bẩm, mà còn qua một nền văn hóa đề cao sự chăm chỉ, tư duy chiến thuật nhạy bén, khả năng đọc trận đấu và tinh thần cam kết vì tập thể.
“Đó là một triết lý bóng đá bắt rễ từ tính cạnh tranh và sự phát triển toàn diện. CLB của chúng tôi là hiện thân cho những giá trị cốt lõi nhất của bóng đá phong trào địa phương. Ở đây, bầu không khí bóng đá luôn hiện diện từ khi các em còn rất nhỏ - nhưng đi kèm với đó còn là tính kỷ luật, sự gắn kết và cảm giác sâu sắc về việc mình thuộc về một cộng đồng.”
| Một chuyến “viếng thăm mái trường xưa” của Arteta |
Năm năm trước, Alonso là một trong những đồng tác giả của cuốn cẩm nang huấn luyện do Real Sociedad phát hành mang tên “Made In Gipuzkoa”, được xuất bản nhằm giúp bất kỳ ai trong thế giới bóng đá toàn cầu quan tâm đều có thể đọc, học hỏi và áp dụng các khái niệm trong đó.
Một trong những thông điệp trọng tâm của cuốn cẩm nang, một lần nữa, nghe như tiếng vọng từ một thời đại khác: “Cốt lõi của mô hình này là con người, chứ không chỉ là cầu thủ bóng đá.”
Cuốn cẩm nang viết tiếp: “Cậu bé hay cô bé ấy, người mà chúng ta vẫn chưa thể biết trước tương lai sẽ ra sao - có thể là cầu thủ, kỹ sư, bác sĩ, thợ cơ khí hay luật sư - mới chính là trung tâm của mọi thứ. Trong mô hình này, bản thân mỗi cá nhân là một dự án độc lập, và mọi thứ khác đều xoay quanh họ.
“Các HLV tại Real Sociedad đồng hành, nuôi dưỡng và huấn luyện các em nhỏ trong xuyên suốt toàn bộ hành trình trưởng thành, với sự ổn định làm nền tảng cho một mô hình dựa trên niềm tin và sự kiên nhẫn. Tóm lại: Nuôi dưỡng, huấn luyện, hướng dẫn, giáo dục. Đó là sứ mệnh mà chúng tôi nhận được từ cộng đồng mà mình đại diện, từ các gia đình ở Gipuzkoa, và từ xã hội Gipuzkoa nói chung.”
Từ triết lý bóng đá cổ điển, đậm tính nhân văn và bám rễ vào cộng đồng đó, họ đã vươn mình tới dòng chảy khốc liệt, ngập tràn công nghệ cao và mang tư tưởng “kẻ chiến thắng sẽ có tất cả” ở đỉnh cao của bóng đá Anh - Premier League.
Dẫu cho giữa Alonso, Emery, Arteta và Iraola ở mùa giải này có thể tồn tại bao nhiêu khác biệt, họ vẫn được kết nối với nhau bởi chung một nguồn cội, những đức tin chung và những giá trị mà toàn bộ thế giới bóng đá châu Âu có thể học hỏi.
Theo Graham Hunter, ESPN