Nếu 196 quốc gia trên thế giới được trao tặng Lionel Messi khi anh 18 tuổi, đúng lúc bắt đầu sự nghiệp ở đội tuyển quốc gia, họ sẽ làm gì?
Nhiều khả năng, họ sẽ yêu mến và ủng hộ anh vô điều kiện. Họ sẽ coi Messi cùng thứ bóng đá của anh là niềm tự hào của riêng mình. Còn Argentina, đất nước thực sự nhận được "món quà" ấy, đã làm gì? Họ chỉ trích, coi thường, từ chối và thậm chí la ó anh. Suốt nhiều năm. Tất nhiên không phải tất cả người Argentina đều như vậy, nhưng đó vẫn là một bộ phận rất lớn trong một đất nước thực sự phát cuồng vì bóng đá.
Cho tới một ngày, chính những người Argentina ấy nhận ra rằng điều thực sự điên rồ lại là cách họ từng đối xử với Messi.
Một đất nước luôn tự hào là quê hương của những tượng đài như Alfredo Di Stefano và Diego Maradona đã mất một khoảng thời gian dài đáng ngạc nhiên mới có thể dành tình cảm tương tự cho cầu thủ mà rất nhiều chuyên gia và người hâm mộ xem là vĩ đại nhất mọi thời đại.
Dù vậy, khi sự thay đổi cuối cùng cũng xảy ra, mọi thứ lại đi sang thái cực ngược lại, bởi ngày nay gần như không thể tìm thấy một ai ở Argentina còn chỉ trích Messi.
Những năm tháng hoài nghi ấy có lẽ sẽ chẳng được ai nhớ tới vào tối nay, thứ Ba, tức rạng sáng thứ Tư theo giờ Anh, tại Estadio Monumental của River Plate ở Buenos Aires, khi Messi nói lời chia tay cuối cùng với đội tuyển Argentina trong lần ra sân thứ 208, ở trận giao hữu với Benin. Nhưng đây vẫn là một câu chuyện đáng nhớ, bởi rất khó tin bóng đá sẽ còn chứng kiến điều gì tương tự thêm một lần nữa.
Năm 13 tuổi, Messi rời Rosario, thành phố nơi anh sinh ra và trải qua những năm tháng đầu đời, để tìm kiếm cơ hội tại Barcelona. Ngày rời Argentina vào tháng 9/2000, anh chẳng có bất kỳ sự đảm bảo nào. Barcelona cũng không hẳn đang dang rộng vòng tay chờ đón Messi. Anh phải dùng tài năng và sự kiên trì để thuyết phục các HLV cùng những người điều hành CLB. Trong hành trình ấy, Messi luôn có sự đồng hành và hỗ trợ đặc biệt quan trọng từ Jorge, cha mình.
Những bước đi đầu tiên của Messi tại châu Âu lại trùng với một trong những biến cố lớn nhất lịch sử Argentina: cuộc khủng hoảng kinh tế và xã hội 2001-02. Sau giai đoạn ấy, người Argentina bước ra với lòng tự hào dân tộc mạnh mẽ hơn và càng gắn bó với những người hùng trong lịch sử. Diego Maradona chắc chắn là một trong số đó. Và trong nhiều năm, điều ấy trở thành một vấn đề thực sự đối với Messi.
Tháng 8/2005, Fabio Capello, khi đó dẫn dắt Juventus, tới gặp người đồng nghiệp Frank Rijkaard bên phía Barcelona và nói rằng ông muốn ký hợp đồng với cầu thủ trẻ xuất sắc này. Capello đã bị chinh phục hoàn toàn bởi màn trình diễn của Messi, khi ấy mới 18 tuổi, trong trận giao hữu tiền mùa giải giữa hai đội.
"Tôi có thể thấy ngay rằng cậu ấy đã là một cầu thủ phi thường", Capello nhớ lại nhiều năm sau trong cuộc phỏng vấn với tờ Ole của Argentina.
Rijkaard nói điều đó là không thể. Barcelona và cả bóng đá châu Âu khi ấy đang nhanh chóng bị tài năng của cậu bé này chinh phục.
Còn tại chính quê hương anh thì sao? Rất nhiều người kinh ngạc trước Messi, nhưng cũng có những người khăng khăng cho rằng anh vẫn còn cách Maradona cả một khoảng rất xa, rằng Messi chỉ là một cầu thủ nhỏ bé và nếu bị đưa vào "bài kiểm tra" mang tên Copa Libertadores, giải đấu tương đương Champions League của Nam Mỹ, anh sẽ bị những hậu vệ lì lợm ở đó vô hiệu hóa. Họ quả quyết rằng Messi chơi ở Champions League dễ dàng hơn nhiều, bởi các hậu vệ châu Âu không đá rắn và quyết liệt như tại Libertadores.
Trong một thời gian rất dài, Messi sống một cuộc đời gần như câu chuyện về hai thành phố, giống một nhân vật bóng đá bước ra từ tiểu thuyết Charles Dickens.
Ở quê nhà, anh nhận được những lời khen nhưng đồng thời cũng phải chịu chỉ trích, áp lực và sự lạnh nhạt, đến mức quãng thời gian khoác áo đội tuyển quốc gia nhiều khi trở thành nguồn đau khổ. Messi phải trả giá vì chưa bao giờ thi đấu cho một CLB Argentina, vì không có một cộng đồng CĐV địa phương coi anh là thần tượng của riêng họ. Nhưng tại châu Âu và phần còn lại của thế giới, điều đó chẳng có ý nghĩa gì. Sự ngưỡng mộ dành cho Messi ngày càng lớn và không thể ngăn lại.
Hai cuộc đời hoàn toàn khác nhau, hai Messi trong cùng một con người.
"Vì nhiều lý do khác nhau, Messi từng khiến người Argentina chia rẽ. Nhưng cậu ấy vẫn là cầu thủ xuất chúng nhất mà tôi từng chứng kiến", Tomas Abraham nói với The Athletic.
Abraham, một nhà văn và triết gia Argentina sinh tại Romania, hiện 79 tuổi, vẫn sắp xếp cuộc sống và sinh hoạt hằng ngày của mình theo lịch Champions League. Trong số những cuốn sách của ông có The Denied Massacre, tác phẩm viết về Holocaust và kể lại cách cha mẹ ông thoát khỏi cái chết dưới tay Adolf Hitler.
Abraham là một người có vốn hiểu biết sâu rộng, nhưng chẳng điều gì khiến ông phấn khích hay tim đập nhanh như bóng đá, lĩnh vực mà ông giống như một cuốn bách khoa toàn thư sống. Ông đã nghiên cứu rất kỹ trường hợp của Messi và cho rằng ngoài yếu tố bóng đá, còn có những nguyên nhân chính trị tác động tới cách người Argentina nhìn nhận anh.
"Nhiều người theo chủ nghĩa Peron ở Argentina chưa bao giờ thích Messi, bởi Messi không thần tượng các lãnh đạo của phong trào này. Kirchnerism, một nhánh dân túy cánh tả của chủ nghĩa Peron, lựa chọn tôn sùng Maradona vì họ cùng có sự ngưỡng mộ dành cho Fidel Castro và Hugo Chavez."
Messi gần như luôn tránh đưa ra những phát biểu chính trị, nhưng điều đó không có nghĩa anh không có quan điểm riêng.
Điều này từng được thể hiện sau chức vô địch World Cup 2022 tại Buenos Aires, khi Messi cùng các đồng đội quyết định đội tuyển không tới Casa Rosada, dinh tổng thống Argentina, nơi Tổng thống Alberto Fernandez thuộc phe Peron khi ấy đang chờ họ. Trong những năm ở Barcelona, ban lãnh đạo CLB và giới chính trị địa phương cũng nhiều lần chờ đợi Messi công khai ủng hộ việc Catalonia độc lập và tách khỏi Tây Ban Nha, nhưng điều đó không bao giờ xảy ra.
| Messi tận hưởng sự tán thưởng nồng nhiệt từ người hâm mộ Barcelona. (Ảnh: David Ramos/Getty Images) |
Người Catalonia, vốn kín đáo và chừng mực, lại rất thích chàng trai Argentina chỉ nói vừa đủ, thường dùng những câu ngắn và luôn tránh xa tranh cãi. Nhưng với những người đồng hương vẫn nhìn Messi qua lăng kính Maradona, sự ít lời ấy lại gây khó hiểu và nghi ngờ. Một người Argentina mà ít nói ư? Chuyện đó có thể xảy ra sao? Maradona luôn nói rõ ông nghĩ Giáo hoàng, Fidel Castro hay George W Bush nên làm gì. Thiên tài của Mexico 1986 có ý kiến về gần như mọi người và mọi chuyện. Vậy chẳng lẽ Messi thực sự không có gì để nói về những vấn đề bên ngoài bóng đá?
Như gần như mọi chuyện khác, vẫn có một ngoại lệ. Tháng 3/2026, Messi cùng các đồng đội Inter Miami được Donald Trump tiếp đón tại Nhà Trắng. Theo một cách nào đó, anh đã đến muộn 14 tháng và chấp nhận từ Trump điều mà trước đó từng từ chối từ Joe Biden.
Tháng 1/2025, Biden dự định trao cho Messi Huân chương Tự do Tổng thống, phần thưởng dân sự cao quý nhất mà một công dân nước ngoài có thể nhận tại Mỹ. Những người khác được vinh danh cùng đợt gồm Hillary Clinton, Denzel Washington, Anna Wintour, Jane Goodall và Erwin "Magic" Johnson. Messi không những không dự buổi lễ mà còn không cử đại diện tới nhận thay. Nhưng phản ứng của anh với lời mời từ Trump lại rất khác. Messi tỏ ra lịch thiệp và vui vẻ trong cuộc gặp.
Đó là điều hoàn toàn hợp lý, bởi đây là lời mời từ tổng thống của đất nước nơi Messi đang sinh sống và làm việc. Tuy nhiên, điều chưa bao giờ được giải thích là vì sao anh lại không xuất hiện trong buổi lễ của Biden. Đó là một khoảnh khắc khá lạ trong đời sống công chúng của Messi, người vốn hiếm khi trở thành tâm điểm vì những chuyện như vậy. Lần ấy, cầu thủ Argentina không còn là con người thận trọng từng khiến rất nhiều đồng hương khó hiểu nữa. Anh đã thể hiện một lựa chọn rõ ràng, giống như Maradona từng làm.
Ariel Senosiain, một trong những bình luận viên bóng đá nổi tiếng nhất trên truyền hình Argentina, nói với The Athletic rằng sự kín tiếng ấy thực sự từng gây bất lợi cho Messi: "Tôi nghĩ điều khiến Messi chịu thiệt là những thần tượng trước đây của Argentina có tính cách rất khác, gần với Maradona hơn là Messi. Theo thời gian, những người Argentina từng không hiểu Messi cuối cùng cũng nhận ra rằng mỗi thiên tài đều có cá tính riêng."
Senosiain cho rằng một bộ phận công chúng quê nhà từng đối xử không công bằng với Messi, dù theo ông, nhóm này không thực sự quá lớn: "Một số người Argentina nghĩ rằng cậu ấy lạnh lùng hoặc xa cách, nhưng đó là nhận định sai, bởi thực tế Messi luôn cố giữ bản sắc Argentina của mình nhiều nhất có thể, dù rời đất nước khi còn chưa bước sang tuổi thiếu niên."
Josep Maria Minguella, người đại diện huyền thoại đóng vai trò quyết định trong việc cả Maradona lẫn Messi gia nhập Barcelona, từng giải thích rất sinh động tại sao việc người Argentina xem Messi như một người nước ngoài là vô lý.
"Vấn đề là Messi thậm chí không nói tiếng Tây Ban Nha kiểu Argentina với bạn... cậu ấy nói đúng giọng Rosario! Messi mang Rosario tới Barcelona. Cứ như thể cậu ấy vẫn đang sống bên bờ sông Parana chứ không phải bên Địa Trung Hải."
Marcelo Gantman, nhà báo chuyên về kinh doanh và công nghệ thể thao, đã trực tiếp theo dõi quá trình phát triển của Messi tại mọi kỳ World Cup và có một giả thuyết: một phần nguyên nhân khiến người Argentina xa cách Messi nằm ở truyền thông.
"Tôi nghĩ vào thời điểm đó, Messi cũng trở thành nơi phản chiếu sự thất vọng của báo chí đối với đội tuyển quốc gia, đội đã trải qua một quãng thời gian rất dài, 28 năm từ 1993 đến 2021, không giành được danh hiệu nào. Họ chỉ trích Messi, một cầu thủ ở đẳng cấp hoàn toàn khác biệt, vì không chơi cho đội tuyển giống như cách anh chơi tại Barcelona, nhưng lại không thực sự tính tới việc Barcelona khi ấy vận hành như thế nào và đội bóng ấy được xây dựng ra sao", Gantman nói với The Athletic.
"Đó cũng là giai đoạn các nhà báo tin rằng họ có thể diễn giải cảm xúc của công chúng khi nói về bóng đá, bởi mạng xã hội chưa có ảnh hưởng như ngày nay. Báo chí tự cho rằng mình đại diện cho tiếng nói của người hâm mộ trong cách đưa tin về bóng đá."
Còn một sự so sánh khác với Maradona khiến Messi gặp bất lợi, lần này hoàn toàn liên quan tới bóng đá. Huyền thoại Napoli chơi bóng với tài năng nhưng đồng thời mang theo sự đau đớn và giằng xé, như một sự phản chiếu của cuộc chiến bất tận giữa ông với những thế lực mạnh hơn. Trong khi đó, Messi lại khiến mọi thứ trông quá dễ dàng, đến mức thứ bóng đá của anh trở nên quá lạnh đối với khẩu vị Argentina. Người ta không nhìn thấy đủ mồ hôi, máu hay kịch tính, không nhìn thấy đủ đau khổ. Làm sao mọi thứ có thể hoàn hảo và đơn giản đến vậy?
Nhưng những gì Messi làm chưa bao giờ đơn giản. Đúng, anh sở hữu tài năng phi thường, nhưng phía sau tài năng ấy là vô số giờ làm việc, những buổi tập không đếm xuể cùng đội bóng và cả một mình, tất cả đều nhằm đưa bản thân tiến gần hơn tới sự hoàn hảo.
| Messi và Maradona trong một buổi tập của đội tuyển Argentina năm 2009. (Ảnh: Juan Mabromata/AFP qua Getty Images) |
Vậy chức vô địch World Cup 2022 có phải bước ngoặt, nơi mọi nghi ngờ và khoảng cách cuối cùng biến thành tình yêu và sự tôn sùng? Chỉ đúng một phần. Muốn hiểu vì sao Messi cuối cùng trở thành thần tượng được gần như toàn bộ Argentina yêu mến, phải nhìn lại cả những giải đấu trước đó và những thời điểm khó khăn mà anh từng trải qua tại chính quê hương mình.
Làn sóng phản đối Messi lên tới đỉnh điểm sau khi Argentina bị loại ở tứ kết Copa America 2011, giải đấu được tổ chức ngay trên sân nhà. Tại Santa Fe, thuộc chính tỉnh quê hương của Messi, khán giả tiễn anh bằng những tiếng la ó vang dội, điều mà tới thời điểm ấy Messi gần như chỉ từng trải nghiệm trong những chuyến cùng Barcelona làm khách tại Bernabeu của Real Madrid.
Như mọi khi, Messi đáp lại bằng bóng đá, ngay cả khi anh thất bại, như trong trận chung kết World Cup 2014 trước Đức và hai trận chung kết Copa America 2015, 2016 đều gặp Chile.
Có những lúc rất khó xác định đâu là nguyên nhân, đâu là hệ quả. Messi chơi không đúng khả năng ở đội tuyển vì sức ép và sự lạnh nhạt mà rất nhiều người Argentina dành cho anh? Hay sự nghi ngờ và lạnh nhạt ấy xuất phát từ việc Messi đôi lúc trông quá thất vọng, thiếu tinh thần chiến đấu và bị hoàn cảnh đè nặng?
Cũng có những thời điểm Messi không thể giúp đội bóng vì những quyết định nằm ngoài tầm kiểm soát của anh. Ở tứ kết World Cup 2006 gặp Đức, Jose Pekerman quyết định để Messi trên ghế dự bị. Tại World Cup 2010 ở Nam Phi, anh lại không được Maradona sử dụng hiệu quả trong một giải đấu mà Argentina sở hữu một thế hệ cầu thủ rất tài năng nhưng gần như bị lãng phí bởi cách đội bóng được dẫn dắt.
Bối cảnh chính trị tại Argentina bắt đầu thay đổi từ năm 2015, dù đội tuyển vẫn tiếp tục chìm trong khủng hoảng. Mọi thứ chạm đáy dưới thời Jorge Sampaoli, trước khi Argentina bắt đầu tái sinh từ năm 2018 với Lionel Scaloni.
Trận bán kết Copa America 2019 đã thắp lên hy vọng, còn chức vô địch giải đấu hai năm sau, với chiến thắng trước Brazil ngay tại Maracana ở Rio de Janeiro, chính thức mở ra một kỷ nguyên mới. Đến lúc ấy, làm sao người ta còn có thể tiếp tục phủ nhận Messi, hoặc từ chối tận hưởng việc cầu thủ ấy là người Argentina?
| Messi nâng cao chiếc cúp Copa America năm 2021 sau khi Argentina đánh bại Brazil trong trận chung kết. (Ảnh: Carl De Souza/AFP qua Getty Images) |
Sau đó là chuỗi chiến thắng gần như sử thi: Finalissima trước nhà vô địch châu Âu Italy, World Cup 2022 tại Qatar, thêm một Copa America năm 2024, rồi tất cả được đẩy lên cao trào tại World Cup 2026 đầy cảm xúc. Trong vòng năm năm, Messi nhận lại tình cảm nhiều gấp hàng trăm lần những gì từng bị giữ lại trong 15 năm trước đó.
Ngày 20/12/2022, khoảng năm đến sáu triệu người đổ xuống đường phố Buenos Aires, tức hơn 10% dân số Argentina. Đó là một lễ hội gần như hoàn hảo bất chấp tình trạng rối ren dưới chính quyền Fernandez. Một cuộc ăn mừng do chính người dân tạo nên, nơi Messi và người Argentina đều trở thành nhân vật trung tâm. Và từ thời điểm ấy, không điều gì còn có thể chia cắt họ nữa.
Điều ấy càng trở nên rõ ràng trong những ngày trước World Cup năm nay, giải đấu gần như cô đọng toàn bộ cuộc đời Messi. Số 10 trải qua mọi cung bậc cảm xúc có thể xảy đến với một con người: sự căng thẳng và hưng phấn mà chỉ bóng đá mới tạo ra, cùng nỗi lo về sức khỏe của cha mình, trong khi gia đình thực tế từng cố giấu tình trạng thật của ông để Messi không bị ảnh hưởng trong thời gian diễn ra giải đấu.
Chỉ trong ba tháng, từ tháng 6 tới tháng 9, Messi phải trải qua quá nhiều chuyện cả trong sự nghiệp lẫn đời sống cá nhân: một kỳ World Cup tuyệt vời, nơi anh là cầu thủ hay nhất dù FIFA không trao danh hiệu đó cho anh; thất bại đau đớn trước Tây Ban Nha trong trận chung kết; sự ra đi của cha; và cuối cùng là thông báo chia tay đội tuyển quốc gia. Tất cả những cảm xúc ấy khiến công chúng nhìn thấy một Messi gần gũi và con người hơn, với những bài đăng trên mạng xã hội mang sự chân thành đau đớn và giản dị, như thể anh thực sự mở tung tâm hồn và trái tim mình trước tất cả mọi người.
Ngày 8/8, Nelson Castro, một trong những người dẫn chương trình nổi tiếng nhất trên truyền hình Argentina, đã không thể kìm được cảm xúc. Trên màn hình là hình ảnh Messi tới một nghĩa trang ở Rosario để tiễn biệt cha mình, người vừa qua đời vài giờ trước đó.
"Những giá trị mà Jorge đã truyền lại cho Lionel thật đáng quý biết bao!", Castro liên tục nhắc lại, trong khi hàng trăm nghìn người Argentina không thể rời mắt khỏi màn hình, dù thực tế họ chẳng nhìn thấy được bao nhiêu. Nhưng với họ, điều đó không quan trọng.
Điều quan trọng là được ở bên Messi, dù chỉ từ xa; để anh cảm nhận rằng chẳng còn gì cần phải suy nghĩ hay tranh luận nữa, rằng tất cả những gì từng xảy ra trước đây đều là một sai lầm, và rằng họ sẽ không bao giờ quay lưng với anh thêm một lần nào nữa.
(Theo Sebastian Fest, một nhà báo tự do làm việc tại Buenos Aires, người đã theo sát sự nghiệp của Messi ở cả cấp độ câu lạc bộ lẫn quốc tế. Ông là đồng tác giả cuốn tiểu sử *Messianic* (cùng với Alexandre Juillard) và từng là trưởng ban thể thao tại hãng tin DPA của Đức cũng như tờ báo La Nación của Argentina. Hiện tại, ông là phóng viên chuyên trách mảng chính trị tại Nam Mỹ cho tờ báo El Mundo của Tây Ban Nha. Sebastian Fest)