Lionel Scaloni đã xây dựng một cơ chế trong đó sự hy sinh của những người xung quanh được hoàn trả trực tiếp bằng giá trị bóng đá. Messi được miễn một phần nhiệm vụ phòng ngự, nhưng đổi lại anh đảm nhiệm phần khó nhất khi Argentina có bóng: phá vỡ cấu trúc đối phương.
Đây là một quan hệ hai chiều, trong đó tập thể bảo vệ Messi khi không bóng, còn Messi giúp tập thể trở nên nguy hiểm hơn khi có bóng.
Ronaldo cũng từng sống trong một hệ thống tương tự và thậm chí còn ở quy mô rất lớn. Real Madrid thời đỉnh cao là minh chứng rõ nhất cho việc một tập thể hoàn toàn có thể được xây dựng quanh khả năng kết thúc của một siêu sao. Karim Benzema thường xuyên rời vị trí trung phong, kéo sang biên, làm tường và thu hút trung vệ để Ronaldo từ cánh trái xâm nhập khoảng trống. Marcelo chồng biên, Dani Carvajal dâng cao ở phía đối diện, Toni Kroos và Luka Modric điều khiển nhịp độ, còn Casemiro giữ cân bằng phía sau. Cả hệ thống được xây dựng để đưa Ronaldo vào những vị trí nguy hiểm nhất, bởi phần thưởng anh mang lại là quá lớn. Khi một cầu thủ có thể ghi 40 đến 50 bàn mỗi mùa, di chuyển cột xa xuất sắc, bứt tốc sau lưng hàng thủ, không chiến hiệu quả và tận dụng cơ hội với tỷ lệ rất cao, việc các đồng đội điều chỉnh lối chơi để phục vụ anh là một sự đánh đổi hoàn toàn hợp lý.
Vấn đề chỉ bắt đầu xuất hiện khi Ronaldo bước vào giai đoạn cuối sự nghiệp và cán cân ấy thay đổi. Ronaldo thời trẻ có thể nhận bóng ngoài biên, rê qua người, tăng tốc từ giữa sân, sút xa và tự tạo cơ hội. Nhưng càng lớn tuổi, anh càng trở thành một trung phong tập trung vào khu vực 16,5 mét. Sự chuyển đổi này giúp Ronaldo duy trì khả năng ghi bàn đáng nể nhưng đồng thời làm tăng mức độ phụ thuộc vào những người xung quanh.
| Cristiano Ronaldo đã để lại mọi tinh hoa của một tiền đạo cánh ở Real Madrid (Ảnh: Paul Ellis/AFP qua Getty Images) |
Đội bóng phải có người đoạt bóng, có người vượt qua lớp pressing đầu tiên, có người kéo bóng, có người sáng tạo rồi cuối cùng mới đưa bóng tới khu vực Ronaldo hoạt động. Đây là điểm khác biệt lớn nhất giữa Ronaldo và Messi ở giai đoạn cuối sự nghiệp. Nếu Messi không pressing, đội bóng vẫn còn một cầu thủ có thể nhận bóng từ giữa sân và tự mình đưa cuộc tấn công tới vùng nguy hiểm. Nếu Ronaldo không pressing, phần lớn quá trình xây dựng thường vẫn phải được những người còn lại hoàn tất trước khi anh xuất hiện ở mắt xích cuối cùng. Nói cách khác, Messi vẫn tạo ảnh hưởng rất ấn tượng vào việc tạo ra cơ hội lẫn chuyển hoá cơ hội, còn Ronaldo ngày càng chuyên môn hóa vào việc chuyển hóa cơ hội.
Trong bóng đá hiện đại, pressing không còn là câu chuyện một cầu thủ có chịu chạy hay không. Nó là một cơ chế tập thể, trong đó từng người phải di chuyển đúng thời điểm để khóa các hướng chuyền bóng của đối thủ.
Một tiền đạo hoàn toàn có thể chạy ít hơn nếu hệ thống phía sau được thiết kế để bù đắp cho điều đó. Nhưng nếu những cầu thủ khác vẫn pressing theo cường độ cao trong khi trung phong không tham gia đúng nhịp, cả cấu trúc rất dễ bị phá vỡ.
Ví dụ, khi Bruno Fernandes lao lên gây áp lực với trung vệ cầm bóng, tiền đạo phía trên cũng cần di chuyển để khóa đường chuyền sang trung vệ còn lại hoặc tiền vệ trụ. Nếu khoảng trống đó không được bịt lại, đối thủ chỉ cần một hoặc hai đường chuyền đơn giản để thoát khỏi lớp pressing đầu tiên. Khi ấy, tiền vệ trung tâm của Bồ Đào Nha buộc phải bước lên để tiếp tục gây áp lực, còn hàng thủ cũng phải dâng theo. Khoảng cách giữa các tuyến vì thế bị kéo giãn, tạo ra khoảng trống để đối phương khai thác.
Đó là điểm nguy hiểm nhất. Chín cầu thủ có thể chạy rất nhiều, nhưng nếu họ không di chuyển đồng bộ với người còn lại, nỗ lực của cả khối đội hình đôi khi lại trở nên kém hiệu quả. Pressing không cần tất cả cùng chạy nhiều, nhưng bắt buộc tất cả phải hiểu cùng một tín hiệu.
Đây cũng là lý do một tiền đạo như Gonçalo Ramos tạo ra cảm giác khác về mặt cấu trúc. Ramos không chỉ gây áp lực lên người cầm bóng mà còn biết che hướng chuyền, ép đối thủ đưa bóng sang khu vực mà Bồ Đào Nha muốn pressing. Anh giúp những bước di chuyển của Bruno Fernandes và các tiền vệ phía sau trở nên có ý nghĩa hơn.
| Ronaldo không đủ thể lực để thực hiện pressing liên tục như Ramos (Ảnh: Eric Verhoeven/Soccrates/Getty Images) |
Ramos không thể so sánh với Ronaldo về tầm vóc hay sự nghiệp nhưng anh phù hợp tự nhiên hơn với một hệ thống muốn gây sức ép từ phía trước, bởi anh sẵn sàng lao vào trung vệ, khóa hướng chuyền, lùi xuống tranh chấp rồi lập tức di chuyển khi đội đoạt lại bóng. Khi tiền đạo bắt đầu pressing đúng thời điểm, Bruno Fernandes và các tiền vệ phía sau cũng biết chính xác khi nào phải bước lên, khiến cấu trúc trở nên liền mạch hơn.
Điều đó không đồng nghĩa một đội bóng cứ bỏ Ronaldo ra là sẽ mạnh hơn. Nó chỉ cho thấy một cầu thủ có thể kém hơn rất nhiều về khả năng dứt điểm nhưng lại giúp trách nhiệm chiến thuật được phân bổ đồng đều hơn.
Với Messi, Argentina cũng phải trả một cái giá tương tự. Khi anh không tham gia pressing, những người phía sau phải che lấp khoảng trống ấy và nếu đối thủ luân chuyển bóng nhanh, Argentina có thể thiếu người ở lớp gây áp lực đầu tiên. Nhưng Scaloni chấp nhận rủi ro bởi Messi vẫn có thể trả lại giá trị ở nhiều công đoạn khác nhau. Anh không chỉ đợi đường chuyền cuối cùng mà còn có thể chính là người nhận bóng đầu tiên sau khi đội thu hồi bóng, người kéo đối thủ ra khỏi cấu trúc, người tạo đường chuyền quyết định và cuối cùng vẫn có thể trở thành người ghi bàn. Đó là lý do những cầu thủ Argentina sẵn sàng chạy rất nhiều quanh Messi: họ biết phần việc của mình không đơn thuần phục vụ cho một người kết thúc, mà đang tạo điều kiện cho cầu thủ có khả năng nâng giá trị của cả hệ thống.
| Argentina đã thoát hiểm trước Ai Cập và Anh nhưng đã hoàn toàn bất lực khi Tây Ban Nha chia cắt thành công Messi với đồng đội của anh |
Với Ronaldo ở giai đoạn cuối sự nghiệp, cách vận hành của đội bóng trở nên đơn giản và dễ đoán hơn. Phần lớn công việc trước khung thành được chia rất rõ: các đồng đội luân chuyển bóng, kéo giãn hàng thủ, tạo cơ hội rồi tìm cách đưa bóng tới vị trí thuận lợi nhất cho Ronaldo dứt điểm. Ronaldo không còn tham gia quá nhiều vào khâu phát triển bóng hay tạo ra lợi thế từ xa, mà chủ yếu tập trung vào những mét cuối cùng.
Cách chơi này vẫn hiệu quả khi anh ghi bàn đều đặn. Chỉ cần Ronaldo chuyển hóa cơ hội thành bàn, mọi sự hy sinh về vị trí, cường độ pressing hay cách phân phối bóng của các đồng đội đều có thể được xem là hợp lý. Nhưng vấn đề xuất hiện khi bàn thắng không đến. Khi đó, đội bóng dễ rơi vào trạng thái thiếu phương án thứ hai.
Đối thủ cũng có thể chuẩn bị dễ dàng hơn: khóa các đường tạt, bịt khoảng trống trong vòng cấm, hạn chế bóng đến Ronaldo và buộc những cầu thủ khác phải tự giải quyết tình huống. Một hệ thống càng phụ thuộc vào một điểm kết thúc duy nhất thì càng dễ bị bắt bài nếu đối phương kiểm soát được ý đồ đó.
| Dấu hiệu tuổi tác đã ảnh hưởng đến Ronaldo ở những tình huống dứt điểm cuối cùng |
Cả Messi lẫn Ronaldo đều từng được hưởng đặc quyền chiến thuật, nhưng khác biệt nằm ở cách họ hoàn trả đặc quyền ấy cho tập thể. Messi ở cuối sự nghiệp vẫn có thể tham gia vào nhiều giai đoạn của một cuộc tấn công, từ nhận bóng, kéo bóng, tổ chức, kiến tạo cho tới kết thúc.
Ronaldo càng về cuối sự nghiệp càng tập trung vào khâu cuối cùng của một pha tấn công: xuất hiện đúng chỗ và ghi bàn. Vì thế, giá trị của anh phụ thuộc nhiều hơn vào việc đồng đội có thể đưa bóng tới những vị trí thuận lợi hay không. Nhưng khi số bàn thắng giảm xuống, những hạn chế còn lại trong hệ thống cũng hiện ra rõ hơn và đội bóng phải cân nhắc nhiều hơn về cái giá của sự phụ thuộc ấy.
Một đội bóng chỉ chấp nhận trao nhiều đặc quyền cho một siêu sao khi những gì anh tạo ra đủ lớn để bù lại phần việc mà những người khác phải gánh vác. Khi cầu thủ ấy bước sang giai đoạn cuối sự nghiệp, việc duy trì sự cân bằng của cả đội trở nên khó hơn bởi bóng đá hiện đại đòi hỏi mọi vị trí phải cùng tham gia vào cách đội bóng vận hành.