Trong một cuộc trò chuyện với nhà báo Oliver Kay của tờ The Athletic, cựu thủ môn lừng lẫy một thời Joe Hart đã có những chia sẻ rất thú vị về nghề “gác đền” qua lăng kính của anh, cũng như công việc bình luận viên của bản thân hiện tại.
| Ảnh: Ben Roberts - Danehouse/Getty Images |
“Tua lại một giây, làm ơn. Thêm chút nữa. Thêm chút nữa. Giờ thì phát lại đoạn đó bằng chế độ chuyển động chậm giúp tôi nhé. Chậm hơn nữa nếu được. Rồi, dừng lại ở đây… CHÍNH LÀ LÚC NÀY.”
Joe Hart đang đứng trước một dãy màn hình tivi. Trong hai phút vừa qua, anh đã chăm chú nghiên cứu một bàn thắng do tiền đạo cánh Pedro Neto của Chelsea ghi vào lưới Everton trên sân Hill Dickinson. Cụ thể hơn, anh đang phân tích trách nhiệm của thủ môn Jordan Pickford bên phía Everton - người đã kế nhiệm anh trở thành thủ môn số một của đội tuyển Anh cách đây chín năm.
Đó là một pha ghi bàn kỳ lạ, diễn ra chưa đầy một phút sau khi hiệp hai của trận đấu bắt đầu. Pickford đã đổ người sang bên trái và chạm được tay vào bóng, nhưng lại không thể cứu thua thành công. Cựu tiền đạo của Chelsea và đội tuyển Anh, Joe Cole, khi bình luận trên sóng truyền hình trực tiếp toàn cầu của Premier League, nhận xét rằng thủ môn 32 tuổi này đã “ngủ quên” khi cú sút được tung ra. Trên khắp các kênh truyền hình và mạng xã hội, những lời chỉ trích tương tự cũng đã xuất hiện tràn lan.
Tại trường quay của BBC ở Salford để chuẩn bị cho chương trình Match of the Day phát sóng vào tối hôm đó, Hart không hoàn toàn đồng tình với những nhận xét ấy. Anh thừa nhận pha thủng lưới này trông có vẻ “lộn xộn”, nhưng cũng muốn xác định chính xác điều gì đã xảy ra khiến các động tác của thủ môn - từ bộ pháp, pha đổ người cho đến chuyển động của đôi tay - lại trông bất thường đến thế.
“CHÍNH LÀ ĐOẠN NÀY!” anh la lên khi cảm thấy mình đã tìm ra được khoảnh khắc mang tính quyết định.
Jorrel Hato của Chelsea đã đi bóng xuống sát đường biên ngang rồi tạt ngược nó vào khu vực nguy hiểm. Mọi ánh mắt đều đổ dồn về phía Cole Palmer, nhưng cầu thủ này đã tinh quái bỏ quả bóng lại cho Neto. Pickford đã phản ứng nhanh hơn hẳn các hậu vệ đồng đội, anh lập tức điều chỉnh bước chân và chuẩn bị sẵn sàng cho cú sút trước cả khi Jarrad Branthwaite và Vitalii Mykolenko lao về phía Neto. Theo Hart, Pickford đã đứng ở đúng vị trí, và trên thực tế đó là vị trí duy nhất để anh có thể hy vọng nhìn thấy quả bóng khi nó rời khỏi chân Neto.
Tuy nhiên, Hart giải thích với Ryan Evans, một trong những nhà sản xuất nội dung phân tích của chương trình, rằng ngay cả tại thời điểm ấy, Pickford vẫn rơi vào thế bất lợi mà hoàn toàn không phải do lỗi của anh. Thủ môn người Anh đã chọn được vị trí tốt nhất có thể, nhưng tầm nhìn của anh vẫn bị che khuất bởi quá nhiều cầu thủ. Nếu Neto sút vào khoảng giữa khung thành, giữa Branthwaite và Mykolenko, Pickford hoàn toàn có thể kiểm soát được tình huống. Thế nhưng nếu Neto nhắm vào một trong hai góc khung thành, anh sẽ không thể nhìn thấy bóng kịp thời để phản ứng.
“Trong tích tắc đó, Jordan buộc phải quyết định xem mình nên làm gì,” Hart giải thích. “Cậu ấy quan sát tư thế cơ thể của Neto và quyết định đổ người sớm sang bên trái. Cách cậu ấy đổ người giống như khi đối mặt với một quả penalty - ở tầm trung bình, với bàn tay phía trên (tay phải) đặt ở độ cao trung bình còn bàn tay phía dưới (tay trái) thì hạ thấp. Jordan đang làm mọi thứ hoàn toàn chính xác, nhưng lúc đó cậu ấy vẫn chưa thể nhìn thấy quả bóng. Tới khi nhìn thấy nó, ngay trong tích tắc cuối cùng đó, cậu ấy đã phải vung mạnh tay xuống. Cậu ấy đã thực hiện động tác đó không thực sự hoàn hảo, và tôi hiểu tại sao tình huống này lại trông có vẻ lộn xộn. Nhưng điều tôi muốn làm là giải thích cho khán giả hiểu lý do tại sao nó lại trông lộn xộn như vậy.”
Khi máy quay của Match of the Day bắt đầu ghi hình khoảng một tiếng sau đó, Hart đã làm đúng như vậy, nhắc lại gần như từng chữ những gì anh đã nói trong phòng dựng hình. Đó là một màn bình luận phân tích cực kỳ lôi cuốn, được cắt thành các đoạn video ngắn và thu hút tới 4,6 triệu lượt xem trên các nền tảng mạng xã hội của BBC Sport.
Đây là một giai đoạn khá kỳ lạ đối với lĩnh vực bình luận thể thao.
Một mặt, dường như xã hội đang có nhu cầu rất lớn đối với những nội dung bình dân, không quá phức tạp: Các buổi livestream cảnh một người đàn ông ngồi một mình xem bóng đá, với mục đích duy nhất là tạo ra nội dung “viral” bằng cách nổi giận, chửi bới các cầu thủ trên sân - và đặc biệt là các thủ môn (“Thằng cha đứng trong khung thành kia, mẹ kiếp, ai đó làm ơn mua cho hắn cái tấm bạt lò xo đi vì hắn chẳng có chút độ bật độ nảy gì hết, chắc chân hắn đúc bằng bê tông mẹ rồi… Tệ hại không thể tả”). Mặt khác, cũng chưa bao giờ khán giả lại có nhu cầu lớn đến thế đối với những màn phân tích chuyên môn chín chắn, chuyên sâu kiểu như Hart mang lại. Áp lực phải tạo ra những nội dung dễ cắt ghép thành các clip ngắn có khả năng “viral” không đồng nghĩa với việc các chương trình phải dựa vào những lời lẽ khoa trương hay những màn tung hứng vô nghĩa.
Đối với một chương trình lâu đời như Match of the Day - đã lên sóng truyền hình Anh từ tận năm 1964 - thì việc tạo dựng dấu ấn riêng trong một thế giới truyền thông bóng đá ngày càng rộng lớn đang trở thành một thách thức lớn hơn bao giờ hết.
Nhiều thập kỷ trước, chương trình này từng lựa chọn phong cách vui tươi, nhẹ nhàng, nhường lại phần phân tích nghiêm túc cho kênh truyền hình trả phí Sky Sports cùng những gương mặt mới gia nhập thị trường, nhưng ngày nay họ lại ưu tiên một cách tiếp cận giàu chiều sâu và thiên về tư duy phân tích hơn.
Chứng kiến Hart cùng Danny Murphy – cựu tiền vệ của Liverpool và Fulham – làm việc trong phòng phân tích, nghiên cứu từng tình huống với độ tỉ mỉ gần như đến từng chi tiết nhỏ nhất, thực sự là một trải nghiệm đầy ấn tượng. Cảnh tượng này hoàn toàn khác xa với những ngày tháng trước đây - vốn thường được hoài niệm như một thời kỳ hoàng kim, bởi lẽ tâm lý con người luôn có khuynh hướng lý tưởng hoá quá khứ - khi công tác chuẩn bị thường khá sơ sài, còn việc phân tích thì hoàn toàn mang tính ngẫu hứng, thiếu chiều sâu chi tiết.
Đối với Hart, người đã “treo găng” cách đây 2 năm rưỡi ở tuổi 37, cơ hội làm việc trong ngành truyền thông cũng đồng nghĩa với cơ hội mang đến một góc nhìn chuyên sâu hơn về vị trí bị hiểu lầm nhiều nhất trên sân cỏ - tất nhiên là ngoại trừ các trọng tài.
“Khi mới bước chân vào lĩnh vực bình luận, tôi thực sự không biết mình phù hợp với vị trí nào,” Hart chia sẻ với tờ The Athletic trong lúc tranh thủ nghỉ ngơi trước buổi ghi hình trực tiếp. “Nhưng tôi đã gắn bó với công việc thủ môn suốt cả cuộc đời mình và chỉ đến bây giờ, khi đã giải nghệ, tôi mới nhận ra rằng cách bộ não mình được lập trình để nhìn nhận và phân tích vị trí thủ môn rất khác biệt với người bình thường.
“Trong suốt sự nghiệp thi đấu, tôi đã luôn ở cạnh các thủ môn và HLV thủ môn. Chúng tôi thường xuyên có những cuộc trò chuyện về lĩnh vực chuyên môn của mình, giống như bất kỳ ai ở bất kỳ môi trường làm việc nào khác. Chỉ đến khi ‘treo găng’, tôi mới nhận ra đó chính là ngôn ngữ và bộ kỹ năng của riêng mình, vì vậy tôi hy vọng có thể sử dụng chúng để giải thích cho mọi người hiểu, không chỉ là chuyện gì đã xảy ra mà còn là nó đã diễn ra như thế nào và nguyên nhân khiến nó xảy ra.
“Tôi luôn hứng thú với câu hỏi ‘như thế nào’ và ‘tại sao’. Tôi thích lý giải những điều mà đối với người xem thông thường thì trông hơi kỳ lạ. Khi một tình huống có vẻ nực cười xuất hiện ở môi trường bóng đá đỉnh cao, thường sẽ có một chuỗi nguyên nhân đằng sau nó. Với tình huống của Jordan tối nay, rất nhiều người sẽ chỉ thấy quả bóng đi lọt qua tay cậu ấy và tự hỏi: ‘Sao hắn lại có thể để thủng lưới như thế?’ Và tất nhiên, bản thân Jordan sẽ cảm thấy vô cùng thất vọng. Nhưng không phải tự dưng vô duyên vô cớ mà cậu ấy lại đứng ở vị trí đó, bay người theo cách đó và đặt tay ở vị trí đó. Tôi rất thích việc các anh em ở đây cho tôi sự tự do để chỉ ra những gì mình quan sát được.”
Một số người cho rằng sự đồng cảm này là biểu hiện của một thứ “tình đoàn kết” không đúng chỗ, kiểu như một “liên minh bảo vệ thủ môn”. Có ít nhất vài lần vào mỗi dịp cuối tuần, khi những bàn thắng được ghi, người dẫn chương trình quen thuộc của Match of the Day là Mark Chapman lại nhắn tin cho Hart với một từ duy nhất: “Thủ môn?” Điều này đã trở thành một trò đùa quen thuộc giữa hai người.
“Ông ấy làm thế hoài luôn,” Hart cười lớn. “Bản thân tôi cũng thích trò này. Tôi hiểu ý của ổng mà. Và tôi hiểu tại sao mọi người nghĩ rằng tôi chỉ đang cố chấp bênh vực các thủ môn. Nhưng thực tế thì họ chẳng cần tôi phải đứng ra bênh vực đâu. Các thủ môn tại Premier League đều thuộc nhóm những người giỏi nhất thế giới. Ngay cả khi người mắc lỗi là chính tôi, tôi cũng sẽ không cố tìm cách biện hộ cho bản thân. Tôi chỉ muốn giải thích những gì đã xảy ra mà thôi. Đôi khi bạn có thể đứng sai vị trí, đôi khi bạn để quả bóng lọt qua tay, và đôi khi bạn có thể đưa ra một quyết định sai lầm. Nhưng điều tôi luôn yêu thích là mổ xẻ, phân tích từng tình huống, xem xét các góc độ, thời điểm. Với mỗi pha ghi bàn, luôn có cả một chuỗi sự kiện dẫn đến khoảnh khắc quả bóng đi vào lưới.”
Điều tương tự cũng áp dụng cho những tình huống cứu thua.
Có một tình huống cứu thua do Gianluigi Donnarumma của Man City thực hiện ở mùa giải trước, từ chối bàn thắng gỡ hòa ở phút bù giờ của Alexis Mac Allister bên phía Liverpool tại Anfield, đã được Hart phân tích thành những chi tiết vô cùng thú vị: Anh chỉ ra từng bước đánh giá, phán đoán trong bộ não và sự điều chỉnh vị trí đôi chân của Donnarumma trong quá trình tình huống diễn ra, giúp thủ môn người Ý có được một vị trí hoàn hảo trước khi Mac Allister vung chân dứt điểm, rồi sau đó, quả bóng chạm người một cầu thủ khác và đổi hướng, buộc Donnarumma phải điều chỉnh tư thế một lần nữa, phản ứng cực nhanh và vươn mình hết cỡ - “từng sợi cơ trên cơ thể cậu ấy đều đã tham gia vào việc cứu thua trong pha bóng này” - để đẩy nó đi chệch cột dọc. Đó là một pha cứu thua mang tính quyết định đối với chiến thắng của The Citizens, nhưng khác với khi một cầu thủ ghi bàn, Donnarumma không thể ăn mừng bởi ngay sau đó anh vẫn phải chuẩn bị đối phó với một quả phạt góc. “Cuộc đời của một thủ môn là vậy đấy,” Hart mỉm cười nói.
Gần đây hơn, Hart đã lên tiếng bảo vệ Donnarumma sau khi cựu đội trưởng Steven Gerrard của Liverpool ví thủ môn người Ý “giống như một miếng bánh Weetabix sũng nước” vì không thể cản phá cú sút của Nicolas Jackson trong trận thua 1-2 của Man City trước Aston Villa. Anh tỏ ý không đồng tình với cách dùng từ của người đồng đội cũ ở đội tuyển Anh. “Trên đời có nhiều ‘thủ môn online’ lắm,” anh mỉa mai, dường như ám chỉ những người chỉ biết ngồi trong trường quay để bình luận, phán xét chứ chưa từng trải nghiệm nhiệm vụ bảo vệ khung thành.
| Ảnh: Mark Cosgrove/News Images/NurPhoto via Getty Images |
Quay trở lại với cú sút của Neto khiến Pickford phải vào lưới nhặt bóng hôm 17 tháng 10, vấn đề bắt đầu từ việc Merlin Rohl đã không theo kèm Hato trong quá trình tình huống tấn công được triển khai. Nếu thực sự có ai “ngủ quên” như lời Joe Cole nói, thì đó phải là tiền vệ của Everton. Chính sai sót ấy, cùng với sự tinh quái và khéo léo của Morgan Rogers và Hato, mới là thứ đẩy Pickford cùng các đồng đội rơi vào thế bị động.
Nhưng một sơ suất như vậy từ một tiền vệ thì luôn có vẻ dễ bề tha thứ hoặc khắc phục. Còn đối với một thủ môn, với tư cách là mắt xích cuối cùng trong hệ thống phòng ngự, bất cứ điều gì không đạt đến mức hoàn hảo đôi khi cũng có thể trông giống như một sai lầm ch/ết người khi quả bóng đã nằm gọn trong lưới.
Việc người đời không thực sự thấu hiểu công việc của một thủ môn có khiến Hart cảm thấy khó chịu không? Hay ít nhất, điều đó có từng khiến anh bận tâm trong những ngày còn thi đấu? “Đôi khi cũng có một chút,” anh tâm sự. “Nhưng đó là điều mà đám thủ môn bọn tôi phải chấp nhận khi lựa chọn công việc này. Tôi sẽ không bao giờ bảo ai đó phải thương hại một thủ môn cả. Bản thân tôi chắc chắn cũng chưa từng mong đợi ai thương hại mình. Tôi đã chọn vị trí đó. Tôi biết rõ tâm lý kém thấu hiểu, kém cảm thông của mọi người khi phân tích vị trí này mỗi khi có chuyện gì đó không ổn xảy ra.
“Khi là một thủ môn, bạn không thể cứ mãi bận tâm đến những gì mấy tay chuyên gia bình luận như tôi nói trên sóng truyền hình. Bạn không thể để chúng chi phối mình. Khi tôi chơi một trận đấu lớn, tôi có thể bị chỉ trích thậm tệ trên Sky Sports hay Match of the Day, nhưng nếu vào sáng thứ Hai, khi tôi bước vào văn phòng cùng HLV thủ môn và chúng tôi đều cảm thấy tôi đã làm mọi thứ có thể, thì tôi vẫn sẽ thoải mái và tự tin, ngay cả khi tôi đang đi bộ trên phố và mọi người xung quanh đều nghĩ tôi là một gã thủ môn tồi.”
Vậy trong số các thủ môn tại Premier League hiện nay, ai là người được Hart đánh giá cao nhất?
“Tôi luôn cố gắng nhìn nhận mọi thứ qua lăng kính của một cầu thủ trẻ, và tôi rất thích David Raya (của Arsenal), người đang được xem là một trong những thủ môn xuất sắc nhất thế giới hiện tại, bởi vì mọi chi tiết nhỏ đều được cậu ấy thực hiện rất tốt. Thành thật mà nói, nếu tôi cảm thấy buồn chán, tôi hoàn toàn có thể dành ra 96 phút để phân tích về cậu ấy cùng một người ngồi cạnh, giải thích cho họ nghe từng cử động nhỏ của cậu ấy, kể cả những lúc cậu ấy chẳng cần phải thực hiện bất kỳ pha cứu thua nào.
“Raya chẳng hề bận tâm nếu mình không có việc gì để làm suốt cả trận. Những thủ môn xuất sắc nhất - và tất cả các thủ môn đang chinh chiến ở Premier League đều có đặc điểm này - luôn duy trì sự tập trung cao độ, họ đã tính toán trước kịch bản tồi tệ nhất có thể xảy ra tại mỗi thời điểm và luôn chuẩn bị sẵn một kế hoạch đối phó, chẳng hạn như dâng cao một chút để sẵn sàng xử lý một đường chọc khe, hay bất kỳ tình huống nào khác có thể xuất hiện. Với Raya, bộ óc của cậu ấy luôn hoạt động liên tục không ngừng nghỉ, nhưng điều đáng nể nhất là cậu ấy cũng có khả năng kiểm soát cái đầu đang vận hành liên tục đó để đưa ra những quyết định sáng suốt.
“Là một thủ môn, điều quan trọng là bạn phải hiểu rõ thế mạnh thực sự của bản thân. Với Raya, đó là tốc độ, sự nhanh nhẹn và khả năng phán đoán. Với Donnarumma, đó là khả năng thực hiện những pha cứu thua xuất thần. Cậu ấy là một thủ môn to cao, cao tới 1m96, sở hữu sải tay sải chân đáng kinh ngạc, và cậu ấy có phong cách thi đấu đúng với những gì người ta kỳ vọng ở một thủ môn có thể hình như vậy. Tôi xếp cậu ấy vào cùng nhóm với Thibaut Courtois (của Real Madrid), tức là nhóm những ‘người gác đền’ chuyên thực hiện những pha cứu thua không tưởng và khiến đối thủ hiểu rằng việc đánh bại họ sẽ là một nhiệm vụ vô cùng, vô cùng khó khăn.”
Một cái tên khác mới xuất hiện trong danh sách những thủ môn mà Hart yêu thích là Zion Suzuki, người đã tạo được ấn tượng vô cùng tích cực tại Aston Villa kể từ khi gia nhập CLB hồi mùa hè để thay thế Emiliano Martinez. Khi được yêu cầu xây dựng một thủ môn hoàn hảo bằng cách “hợp nhất” những cái tên xuất sắc nhất của từng hạng mục trong số các thủ môn đang chinh chiến ở Premier League hiện tại, Hart đã nhận định Suzuki là người giỏi nhất ở ba hạng mục: Khả năng phán đoán, sự điềm tĩnh và kỹ năng phân phối bóng. Ngôi sao 24 tuổi này đồng thời cũng là một chuyên gia cản phá xuất sắc.
“Việc Suzuki tiếp quản vị trí thủ môn số một sau sự ra đi của Emi Martinez - một nhà vô địch World Cup, một cầu thủ của những trận cầu lớn - và ngay lập tức khẳng định được năng lực của bản thân quả thực là vô cùng ấn tượng,” Hart nhận xét. “Không chỉ nằm ở những pha cứu thua; bất kỳ thủ môn nào ở Premier League cũng đều có thể thực hiện những pha cản phá đẳng cấp thế giới cả chứ không riêng gì cậu ấy. Lời khen ngợi lớn nhất dành cho Suzuki chính là việc các đồng đội ở Villa đã hoàn toàn tin tưởng cậu ấy. Họ đã phải điều chỉnh cách chơi để thích nghi, bởi Suzuki là một mẫu thủ môn hơi khác so với Martinez - một cái bóng vốn rất khó để thay thế. Nhưng ngay lúc này, chúng ta đã có thể thấy rõ rằng tập thể Villa đang hoàn toàn đặt trọn niềm tin vào cậu ấy.”
| Ảnh: Carl Recine/Getty Images |
Hart đã đưa ra những nhận xét trên trước khi Suzuki và Donnarumma mắc phải một số sai lầm nghiêm trọng trong vài tuần gần đây. Nhưng nhìn chung, những nốt trầm ấy phản ánh đúng những khó khăn mà bất kỳ thủ môn nào cũng phải đối mặt. Thử thách lớn nhất mà họ phải chinh phục luôn là việc làm sao để duy trì được sự ổn định và đáng tin cậy trong dài hạn.
Xét về phương diện này, không ai làm tốt hơn Alisson của Liverpool.
“Cậu ấy là một trong những thủ môn xuất sắc nhất từng chơi bóng tại Premier League,” Hart khẳng định. “Điều tôi yêu thích nhất ở cậu ấy là sự đơn giản trong lối chơi. Những chuyển động của cậu ấy có thể không quá bắt mắt, nhưng cách cậu ấy xử lý mọi tình huống mới là điều đáng nói. Cậu ấy thường xuyên thực hiện những pha cứu thua mang ý nghĩa cực kỳ quan trọng. Khả năng giải nguy trong thế 1 chọi 1 của cậu ấy thật khó tin, và cậu ấy đã biến nó thành ‘thương hiệu’ riêng của mình. Cậu ấy rất hiếm khi bị đánh bại trong các tình huống 1 chọi 1, đây là điều cực kỳ phi thường ở Premier League, vì tại sân chơi này bạn phải đối đầu với một số tiền đạo xuất sắc nhất thế giới. Gần đây cậu ấy đã gặp đôi chút khó khăn vì những chấn thương, nhưng tôi tin cậu ấy sẽ mãi mãi được nhìn nhận là một trong những cái tên vĩ đại nhất từng đảm nhận vị trí ‘người gác đền’.”
Hart cũng bày tỏ sự lạc quan đối với những sự lựa chọn của đội tuyển Anh ở vị trí thủ môn - không chỉ riêng Pickford, người mà anh nhận xét là “quá nhanh, tốc độ phản xạ của đôi tay cậu ấy thật đáng kinh ngạc”, mà còn có Dean Henderson của Crystal Palace (“rất vững vàng, sự mạnh mẽ được thể hiện ở mọi tư thế, tôi rất thích cái cách cậu ấy di chuyển quanh khung thành”), và James Trafford của Leeds United (một đại diện của “thế hệ thủ môn kiểu mới” và, giống như Suzuki, Trafford cũng được anh ca ngợi vì đã nhanh chóng chinh phục được niềm tin của cả đồng đội lẫn người hâm mộ tại CLB mới một cách nhanh chóng dù chỉ mới 24 tuổi).
“Tôi rất thích quan sát cách một đội bóng và cộng đồng người hâm mộ dần đặt niềm tin vào thủ môn của họ,” anh chia sẻ. “Một khi anh ta đã chinh phục được sự tin tưởng ấy, mọi chuyện sẽ chuyển thành: ‘Chúng ta đã có cậu ấy trấn giữ khung thành rồi, vậy là có thêm một vấn đề được giải quyết, chúng ta chẳng cần phải lo lắng về nó nữa’, và đó là một vị thế tuyệt vời đối với bất kỳ thủ môn nào. Khi đã có được niềm tin của họ người, thủ môn sẽ không phải hoài nghi các hậu vệ đồng đội, và các hậu vệ cũng chẳng phải hoài nghi anh ta. Các thủ môn không có mặt trên sân để trở thành một siêu sao. Điều quan trọng nhất là tất cả mọi người đều có thể đặt trọn niềm tin vào anh ta.”
Theo Oliver Kay, The Athletic