Giữa một vạn người, ai nhớ những ngày chỉ có một mình?

Giữa thời đại mà ai cũng thích khoe những thành tựu trong sự nghiệp lên mạng xã hội, chúng ta rất dễ cảm thấy người khác đang thành công hơn mình. Nhưng đừng vội kết luận như vậy.

Theo cây bút Lydia Spencer-Elliott, bài phát biểu của Harry Kane tại lễ trao giải Quả bóng Vàng đã nhấn mạnh giá trị của những nỗ lực thầm lặng, khi chẳng có ai dõi theo hay tán thưởng. Và các chuyên gia tâm lý cũng đồng tình với quan điểm ấy.

Mọi chuyện bắt đầu từ Instagram, nơi những lời khoe khoang thường được ngụy trang dưới vẻ khiêm tốn, chẳng hạn như: “Thật choáng ngợp trước tất cả những cơ hội tuyệt vời đang đến với tôi!”. Sau đó, LinkedIn đưa xu hướng này lên một tầm cao mới, khi bất kỳ ai cũng có thể viết những bài đăng dài tới 3.000 ký tự để kể về chiến thắng mới nhất trong sự nghiệp, đính kèm hình ảnh, video và nhận về hàng loạt biểu tượng vỗ tay tán thưởng. Ngay cả một bi kịch cá nhân cũng có thể được biến thành bài học vô giá về nghệ thuật bán hàng giữa các doanh nghiệp (B2B). Càng nhiều lượt tương tác, càng có thêm cơ hội mở rộng quan hệ, và từ đó tiến gần hơn tới thành công. Đó chính là nền kinh tế được vận hành bằng những màn khoe khoang.

Nếu một người được thăng chức nhưng chẳng có ai trên mạng xã hội nhấn thích hay bình luận “Hoàn toàn xứng đáng!”, liệu sự thăng tiến ấy có còn ý nghĩa?

Thật đáng mừng khi Harry Kane, chủ nhân mới của Quả bóng Vàng, tin rằng câu trả lời là có.

“Đó chính là cả một hành trình”, tiền đạo đội tuyển Anh chia sẻ trước toàn thế giới khi đứng trên sân khấu nhận một trong những danh hiệu cá nhân danh giá nhất của bóng đá. “Với bất kỳ cậu bé hay cô bé nào đang theo đuổi giấc mơ của mình, mọi điều đều có thể trở thành hiện thực nếu các bạn chăm chỉ làm việc, ngay cả khi chẳng có ai dõi theo”.

Hành trình của Kane, như chính anh thừa nhận, chưa bao giờ là con đường trải đầy vinh quang. Anh từng bị Arsenal loại khi còn nhỏ, không thể lập tức khẳng định bản thân tại Tottenham, trải qua những quãng thời gian cho mượn đáng thất vọng và vẫn chưa giành được vị trí đá chính thường xuyên khi trở lại đội bóng Bắc London. Nhưng Kane không đánh mất niềm tin vào bản thân. Anh tiếp tục miệt mài tập luyện, âm thầm hoàn thiện những kỹ năng còn thiếu. Khi cơ hội chứng tỏ năng lực xuất hiện vào năm 2014, anh đã nắm bắt và ghi 21 bàn thắng tại Premier League mùa giải 2014/15.

“Tôi đã phải trải qua những giai đoạn khó khăn, phải chuyển đến nhiều nơi và chiến đấu để vươn tới vị trí tốt nhất như hiện tại. Tôi hy vọng hành trình ấy cũng có thể truyền cảm hứng cho các bạn”, đội trưởng tuyển Anh chia sẻ với những người theo dõi buổi lễ qua truyền hình, trong khoảnh khắc đánh dấu thành quả của một quá trình tiến bộ chậm rãi, bền bỉ nhưng cuối cùng đã mang đến bước ngoặt lớn lao.

Đó là cách tiếp cận đã được khoa học chứng minh, dù mạng xã hội đôi khi khiến chúng ta quên mất điều này.

“Đây là điều mà các nghiên cứu đã chỉ ra suốt nhiều thập kỷ”, Tia Prior, chuyên gia tâm lý thể thao, giải thích. “Thành công lâu dài hiếm khi được tạo nên từ những khoảnh khắc mà mọi người nhìn thấy. Nó đến từ những công việc lặp đi lặp lại, thiếu hào nhoáng và chẳng được ai vỗ tay tán thưởng: những buổi tập dứt điểm bổ sung, quá trình phục hồi thể lực hay hàng giờ dành để khắc phục điểm yếu thay vì phô diễn thế mạnh của bản thân”.

Trong tâm lý học, động lực được chia thành hai loại: động lực bên ngoài và động lực nội tại. Loại thứ nhất được thúc đẩy bởi những phần thưởng hoặc sự công nhận từ người khác, chẳng hạn như những lời khen ngợi. Nó có thể phát huy tác dụng trong ngắn hạn nhưng lại rất mong manh.

“Khi những tràng pháo tay ngừng lại hoặc kết quả bắt đầu sa sút, động lực cũng suy giảm theo”, Prior giải thích về tình trạng con người mất dần nhiệt huyết khi sự tiến bộ chững lại.

Ngược lại, động lực nội tại xuất phát từ việc một người thực hiện công việc vì chính họ trân trọng nó và mong muốn tự hoàn thiện bản thân. Đây là nguồn động lực bền vững hơn nhiều.

“Chính những gì bạn làm khi chẳng có ai theo dõi mới là lúc sự tiến bộ thực sự diễn ra”, bà nói, đồng thời liên hệ điều này với khái niệm tập trung vào việc làm chủ kỹ năng, thay vì chỉ quan tâm đến cái tôi.

Theo đó, người tập trung vào việc làm chủ kỹ năng sẽ đánh giá bản thân dựa trên sự tiến bộ của chính mình. Trong khi đó, những người quá chú trọng cái tôi thường lấy thành tích của người khác làm thước đo để so sánh.

“Những người tập trung vào việc hoàn thiện năng lực thường kiên trì lâu hơn, đối phó tốt hơn với thất bại và cảm thấy yêu thích công việc mình đang làm hơn”, Prior nhận định.

Không dễ để cưỡng lại sức hấp dẫn của những phần thưởng tức thời, đặc biệt trong thế giới trực tuyến, nơi những người đang xây dựng sự nghiệp liên tục được khuyến khích phải “phát triển thương hiệu cá nhân” và “ăn mừng chiến thắng” trước sự chứng kiến của tất cả mọi người. Tuy nhiên, việc âm thầm làm việc ở hậu trường lại mang đến nhiều lợi ích lâu dài hơn.

“Từ góc độ tâm lý học, tôi đồng tình với cách chú rùa đi đến đích: cứ kiên trì từng bước”, tiến sĩ Candice O’Neill chia sẻ. “Muốn trưởng thành và tiến bộ thật sự, chúng ta cần thời gian và sự nhẫn nại, kể cả những lúc đã cố gắng rất nhiều nhưng vẫn chưa nhìn thấy kết quả”.

“Thời gian giúp chúng ta nhìn lại bản thân, rút kinh nghiệm và học cách thích nghi. Không ai có thể tiến bộ đều đặn mỗi ngày. Có những lúc mọi chuyện diễn ra thuận lợi, chúng ta làm được rất nhiều điều. Nhưng cũng có những giai đoạn tưởng như chẳng có gì thay đổi. Điều đó không có nghĩa là những cố gắng của chúng ta đang trở nên vô ích”, bà giải thích.

O’Neill cho rằng bài học này không giới hạn trong lĩnh vực thể thao mà có thể áp dụng vào nhiều khía cạnh của cuộc sống.

“Điều này đúng với rất nhiều chuyện trong cuộc sống, từ tìm kiếm chỗ đứng trong công việc, xây dựng các mối quan hệ, chăm sóc sức khỏe tinh thần cho đến vượt qua biến cố hay theo đuổi ước mơ. Dù làm gì, sự kiên trì và niềm tin vào bản thân đều rất quan trọng. Chúng ta cũng cần nhớ rằng mỗi người có một hoàn cảnh riêng, nên con đường họ đi và thời gian để đạt được mục tiêu sẽ khác nhau”, bà nhấn mạnh.

Trong bài phát biểu nhận Quả bóng Vàng, Kane cũng dành thời gian nhắc đến các đồng đội, chuyên gia vật lý trị liệu, những huấn luyện viên và gia đình mình. Chi tiết này mang một ý nghĩa quan trọng mà Prior muốn làm rõ: việc không cần phô trương thành tích trên mạng xã hội hoàn toàn khác với chuyện không cần sự ghi nhận từ những người xung quanh.

“Làm việc chăm chỉ khi chẳng có ai theo dõi không có nghĩa là bạn phải làm mọi thứ một mình”, bà giải thích. “Một mạng lưới hỗ trợ vững chắc là một trong những yếu tố bảo vệ quan trọng và ổn định nhất đối với khả năng phục hồi tinh thần của con người. Ăn mừng những bước tiến của bản thân là điều lành mạnh. Vấn đề xuất hiện khi việc đăng bài trở thành mục đích chính, khi sự công nhận từ bên ngoài trở thành nguồn nhiên liệu duy trì động lực, thay vì chính công việc mà bạn đang thực hiện”.

“Những chú rùa thường đi được đến cuối hành trình vì động lực của chúng không phụ thuộc vào sự tán thưởng của khán giả”.

Từ thể thao đến âm nhạc đại chúng, triết lý tiến chậm nhưng vững chắc đã được chứng minh qua hành trình của nhiều nghệ sĩ.

Mùa hè năm nay, Zara Larsson, nữ ca sĩ nổi tiếng với ca khúc Midnight Sun, đã từ chối đề xuất của hãng đĩa về việc đăng ký tranh giải Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất tại Grammy 2027.

“Tôi thậm chí còn chẳng muốn điều đó. Làm vậy chẳng khác nào xem nhẹ 13 năm hoạt động nghệ thuật của tôi”, cô giải thích khi nhắc đến sự nghiệp đã có những bước phát triển rất tích cực trong khoảng một năm rưỡi trở lại đây.

Tại Việt Nam, Phùng Khánh Linh cũng đã trải qua hơn một thập kỷ theo đuổi âm nhạc để có được sự ghi nhận từ công chúng. Bước ra từ Giọng hát Việt năm 2015, nữ ca sĩ quyết định Nam tiến vào năm 2018 để xây dựng sự nghiệp chuyên nghiệp. Không có nhiều mối quan hệ, tài chính eo hẹp, cô phải bán hàng trực tuyến để kiếm thêm tiền thực hiện các sản phẩm âm nhạc. Có những ngày, Phùng Khánh Linh phải ăn bánh tráng thay cơm vì đã dồn gần hết số tiền mình có cho công việc sáng tạo. Những khó khăn chồng chất từng khiến cô nghĩ đến chuyện từ bỏ giấc mơ ca hát. “Tôi đã định bỏ cuộc để về quê rồi”, cô nhớ lại.

Ca khúc Hôm nay tôi buồn ra đời năm 2018 giúp Phùng Khánh Linh tìm thấy cơ hội tiếp tục sự nghiệp. Tuy nhiên, một bản hit chưa đủ để bảo đảm cho cô chỗ đứng lâu dài trong làng nhạc. Những năm tiếp theo vẫn đầy rẫy áp lực tài chính, những lời chê bai và cảm giác không được công nhận. Nữ ca sĩ từng thừa nhận có thời điểm mình chỉ biết than trách cuộc đời vì mọi thứ quá khắc nghiệt với một người muốn sống bằng âm nhạc. Dẫu vậy, cô vẫn kiên trì tìm kiếm bản sắc nghệ thuật qua các album Yesteryear (2020), Citopia (2022) và Giữa một vạn người (2025), chấp nhận thử nghiệm và cả nguy cơ thất bại để theo đuổi thứ âm nhạc mình thực sự mong muốn.

Tối 17/10/2026, Phùng Khánh Linh đứng trên sân khấu Nhà thi đấu Phú Thọ trước hơn 7.000 khán giả trong concert Giữa một vạn tour. Một mình cô trình diễn gần 30 ca khúc trong khoảng ba giờ. Từ những đêm nhạc chỉ có vài trăm người đến xem, nữ ca sĩ đã từng bước tiến tới một sân khấu lớn, nơi hàng nghìn khán giả cùng hát những sáng tác của mình. Để có được sự ghi nhận ấy, cô đã trải qua rất nhiều giai đoạn mà thành công vẫn còn là điều xa vời.

Hơn 7.000 khán giả có thể chứng kiến thành quả của Phùng Khánh Linh trong một đêm diễn. Nhưng họ không thể sống lại cùng cô những ngày thiếu kinh phí, những sân khấu thưa thớt người xem hay cảm giác bất lực khi đứng trước nguy cơ phải từ bỏ công việc mình yêu thích. Những gì được nhìn thấy trong ba giờ biểu diễn thực chất được đánh đổi bằng hàng nghìn ngày làm việc mà chẳng có tiếng vỗ tay nào dành cho cô.

Và giả sử concert ấy không bao giờ diễn ra, liệu hơn mười năm Phùng Khánh Linh dành cho âm nhạc có trở thành một sự lãng phí? Hay chúng ta đã quá quen với việc dùng những thành tựu được công chúng công nhận để đánh giá một hành trình, đến mức quên rằng sự trưởng thành của mỗi người vẫn diễn ra ngay cả khi chẳng có ai chứng kiến?

Những câu hỏi ấy cũng liên quan đến cách con người đối mặt với khó khăn trong quá trình theo đuổi mục tiêu dài hạn, như tiến sĩ O’Neill phân tích.

“Để trưởng thành, ai cũng phải trải qua những giai đoạn khó khăn, có lúc học được những bài học quan trọng. Muốn tiếp tục tiến về phía trước, chúng ta cần có ý chí, kiên trì và biết tự động viên bản thân, nhất là khi mọi chuyện không diễn ra như mong đợi”, bà nhận định.

“Có những người dễ dàng chấp nhận rằng thành công cần nhiều thời gian, nên họ sẵn sàng đối mặt với khó khăn và tiếp tục cố gắng. Nhưng cũng có những người cảm thấy khó duy trì quyết tâm khi phải theo đuổi một mục tiêu quá lâu”.

O’Neill khép lại bằng một góc nhìn đáng suy ngẫm:

“Chúng ta thường nghĩ thời gian trôi qua nghĩa là mình đang mất đi một điều gì đó. Nhưng thời gian cũng cho chúng ta cơ hội học hỏi, tích lũy kinh nghiệm và trưởng thành. Nếu biết tận dụng, chính những năm tháng ấy có thể trở thành lợi thế của chúng ta”.

Trong cuộc sống, không phải ai cũng có một Quả bóng Vàng hay sân khấu với hàng nghìn khán giả để đánh dấu những năm tháng cố gắng. Với nhiều người, thành quả đơn giản là nuôi con khôn lớn, hoàn thành việc học trong hoàn cảnh thiếu thốn hoặc trở nên thành thạo với công việc mà mình đã kiên trì theo đuổi suốt nhiều năm.

Chúng ta thường nghe kể về những người thành công rực rỡ, bởi vinh quang luôn dễ được nhìn thấy và ngợi ca. Nhưng phần lớn cuộc đời diễn ra ngoài ánh đèn sân khấu, nơi con người vẫn ngày ngày làm việc, gánh vác trách nhiệm và theo đuổi những hy vọng bình dị. Họ có thể chẳng bao giờ được cả thế giới biết đến, nhưng điều đó không khiến những nỗ lực hay cuộc đời của họ trở nên kém giá trị.

(Tham khảo: The Independent, TuoiTre, VnExpress)