Euro 2016: Khi cả Bồ Đào Nha "gánh nhau" lên đỉnh

Fernando Santos mang tới Pháp một đội bóng được thiết kế để khai thác tối đa Cristiano Ronaldo, nhưng trong quá trình tham gia giải đấu, ông dần điều chỉnh cách chơi từ chủ động kiểm soát sang ưu tiên quản trị rủi ro.

Giai đoạn đầu: Hệ thống được xây để giải phóng Ronaldo

Thay đổi quan trọng nhất của Santos so với người tiền nhiệm Paulo Bento là rời khỏi 4-3-3 truyền thống để xây dựng một 4-4-2 linh hoạt, trong đó Nani đá gần Ronaldo. Mục tiêu là giải phóng Ronaldo khỏi vai trò tiền đạo cánh trái theo nghĩa thông thường.

Ronaldo được phép di chuyển gần như tự do ở tuyến trên: lệch trái, sang phải, lùi xuống nhận bóng hoặc xuất hiện giữa hai trung vệ. Anh cũng không phải thường xuyên lùi sâu bảo vệ hành lang trái. Nani trở thành người bổ trợ, liên tục di chuyển quanh Ronaldo và kéo giãn hàng thủ đối phương.

Ở vòng bảng, Bồ Đào Nha không phải một đội tử thủ. Ngược lại, họ cầm bóng rất nhiều và tạo ra số lượng cơ hội đáng kể.

Trước Iceland, Bồ Đào Nha kiểm soát 66% thời lượng bóng, tung ra 27 cú dứt điểm so với 4 của đối thủ, trong đó có 10 lần đưa bóng trúng mục tiêu, nhưng chỉ hòa 1-1. Trước Áo, họ tiếp tục thực hiện 23 cú sút, trong khi đối phương chỉ có 3, nhưng trận đấu vẫn kết thúc 0-0. Ronaldo bỏ lỡ quả phạt đền ở phút 79, trước khi một pha đánh đầu của anh bị từ chối vì việt vị.

Trong tuần đầu tại Pháp, Bồ Đào Nha có thể đưa bóng tới một phần ba cuối sân thường xuyên, nhưng không thể biến ưu thế đó thành bàn thắng. Hệ thống tập trung rất nhiều vào Ronaldo, trong khi bản thân anh cũng chưa tìm được cảm giác dứt điểm tốt nhất.

Bước ngoặt đến ở cách Santos quản trị rủi ro

Trận hòa Hungary 3-3 cho Santos thấy rủi ro của một trận đấu quá cởi mở. Bồ Đào Nha ba lần bị dẫn trước và phải ba lần gỡ hòa. Santos đã sử dụng 4-4-2 kim cương, với William Carvalho ở đáy và João Moutinho ở đỉnh hàng tiền vệ, trước khi đưa Renato Sanches vào và chuyển sang hàng tiền vệ bốn người trong hiệp hai.

Vì vậy, trận gặp Croatia ở vòng 1/8 Santos không còn yêu cầu đội tuyển phải kiểm soát trận đấu bằng việc giữ bóng. Ông muốn kiểm soát trận đấu bằng vị trí.

Adrien Silva được đưa vào đội hình để áp sát Luka Modrić, hạn chế thời gian xử lý của cầu thủ điều phối quan trọng nhất bên phía Croatia. William Carvalho theo sát khu vực hoạt động của Ivan Rakitić. Ở hai biên, Cédric Soares và Raphaël Guerreiro hạn chế Ivan Perišić. Chính việc vô hiệu hóa Modrić và Rakitić khiến Croatia gặp khó khăn trong việc tạo cơ hội rõ ràng từ bóng sống.

Trong 116 phút đầu tiên, không đội nào có cú sút trúng đích.

Đến phút 117, Perišić đánh đầu trúng cột dọc Bồ Đào Nha. Bồ Đào Nha lập tức phản công. Renato Sanches kéo bóng lên phía trước, phối hợp với Nani trước khi bóng đến Ronaldo. Cú sút của Ronaldo bị Danijel Subašić cản phá, nhưng Quaresma xuất hiện ở cột xa để đánh đầu vào lưới trống.

Bồ Đào Nha thường chơi như vậy ở vòng knock-out: kiên nhẫn phòng ngự, chờ đối thủ dâng cao và để lộ khoảng trống, rồi bất ngờ tăng tốc để phản công.

Theo báo cáo kỹ thuật UEFA, Bồ Đào Nha có 58-66% quyền kiểm soát bóng trong ba trận vòng bảng, nhưng tỷ lệ đó giảm xuống vùng 40% trong các trận knock-out gặp Croatia, Ba Lan, Wales và Pháp. Trung bình toàn giải của họ là 52%, một con số che khuất hai cách tiếp cận gần như trái ngược giữa vòng bảng và vòng loại trực tiếp.

Từ trận gặp Croatia, cách chơi của Bồ Đào Nha dần ổn định trong sơ đồ 4-4-2. William Carvalho đứng thấp để che chắn trước hàng thủ, Pepe giữ vai trò tổ chức phòng ngự, còn Renato Sanches đảm nhiệm việc đưa bóng lên phía trước bằng những pha kéo bóng và tranh chấp ở trung tuyến.

Hai hậu vệ biên thường dâng cao để tạo chiều rộng và hỗ trợ các tình huống phối hợp hoặc tạt bóng. Khi giành lại quyền kiểm soát, Bồ Đào Nha cố gắng đưa bóng nhanh cho Ronaldo và Nani, hai cầu thủ chơi cao nhất và là những điểm đến chính trong các pha phản công. Báo cáo kỹ thuật của UEFA cũng ghi nhận đội bóng của Fernando Santos chủ yếu vận hành theo cấu trúc này, đôi lúc chuyển sang 4-3-3 tùy diễn biến trận đấu.

Bồ Đào Nha kết thúc EURO 2016 với 329 lần thu hồi bóng, nhiều nhất giải, vượt Đức với 295 và Pháp với 294. Riêng Pepe có 60 lần thu hồi, cũng đứng đầu toàn bộ cầu thủ tại giải. Bồ Đào Nha đồng thời có 4 trận giữ sạch lưới, ngang Đức ở vị trí dẫn đầu, còn Rui Patrício thực hiện 20 pha cứu thua.

UEFA thống kê Bồ Đào Nha chỉ dẫn trước đối thủ trong 73 phút trên tổng số 720 phút thi đấu tại giải. Họ hòa cả ba trận vòng bảng, cần hiệp phụ để vượt Croatia, cần loạt luân lưu để loại Ba Lan và chỉ có một chiến thắng trong 90 phút, trước Wales ở bán kết.

Chung kết: Bài kiểm tra lớn nhất với khả năng ứng biến của Santos

Ronaldo chấn thương sau pha va chạm với Dimitri Payet. Anh cố thi đấu tiếp nhưng cuối cùng phải rời sân ở phút 25. Ricardo Quaresma vào thay Ronaldo và Bồ Đào Nha vẫn duy trì cấu trúc 4-4-2 kim cương. William Carvalho án ngữ trước hàng thủ, Adrien Silva hỗ trợ kiểm soát khu trung tuyến, còn Pepe và José Fonte tập trung hạn chế Olivier Giroud và Antoine Griezmann.

Trong thế trận Pháp tạo ra nhiều sức ép hơn, Rui Patrício trở thành điểm tựa quan trọng của đội. Anh thực hiện 7 pha cứu thua trong 90 phút. Pháp có 18 cú dứt điểm, gấp đôi con số 9 của Bồ Đào Nha, nhưng không thể ghi bàn. Patrício cũng khép lại giải đấu với 298 phút liên tiếp giữ sạch lưới.

Phút 66, João Moutinho được đưa vào nhằm giúp đội giữ và luân chuyển bóng tốt hơn. Đến phút 79, Éder thay Renato Sanches, đưa Bồ Đào Nha sang cấu trúc gần với 4-3-3, trong đó Nani và Quaresma hoạt động rộng hơn.

Sự xuất hiện của Éder giúp Bồ Đào Nha có một tiền đạo đủ sức nhận những đường chuyền trực diện, giữ bóng và tranh chấp với Laurent Koscielny cùng Samuel Umtiti. Nhờ đó, đội có thể đưa bóng lên phía trên thay vì chỉ liên tục chống đỡ trước sức ép của Pháp.

Phút 109, chính Éder nhận bóng bên ngoài vòng cấm, vượt qua sự áp sát của Koscielny rồi sút chìm vào góc xa, ghi bàn duy nhất của trận đấu.

Ronaldo thực sự chơi thế nào tại EURO 2016?

EURO 2016 thường được kể lại như giải đấu Ronaldo "gánh" Bồ Đào Nha tới chức vô địch. Nhận định đó chỉ đúng một phần.

Ronaldo là cầu thủ tấn công quan trọng nhất của Portugal nhưng phong độ của anh không ổn định từ đầu tới cuối. Giải đấu của Ronaldo có thể chia thành ba giai đoạn: hai trận đầu bế tắc, thời điểm bùng nổ đưa Bồ qua cửa tử, rồi một vòng knock-out mà ảnh hưởng của anh đan xen giữa những trận quyết định và những trận tương đối mờ nhạt.

Iceland 1-1: Rất nhiều bóng, không có bàn thắng

Bồ kiểm soát 66% bóng và thực hiện 27 cú sút trước Iceland. Riêng Ronaldo có 11 lần dứt điểm, nhiều nhất trận, nhưng không ghi bàn. Anh bỏ lỡ một cơ hội đánh đầu đáng kể cuối trận khi đưa bóng thẳng vào vị trí của Hannes Halldórsson.

Áo 0-0: Cơ hội đến liên tục nhưng Ronaldo không thể tận dụng

Bồ Đào Nha tiếp tục áp đảo với 23 cú dứt điểm so với 3 của Áo.

Ronaldo có nhiều cơ hội, nhưng thời điểm đáng nhớ nhất lại là pha bỏ lỡ phạt đền ở phút 79 khi anh sút bóng trúng cột dọc. Sáu phút sau, Ronaldo đánh đầu tung lưới Robert Almer nhưng bàn thắng không được công nhận vì việt vị.

Sau 180 phút đầu tiên, Ronaldo vẫn chưa ghi bàn và Bồ mới có hai điểm. Trước lượt cuối, đội tuyển của Santos vẫn đứng trước khả năng bị loại ngay từ vòng bảng.

Hungary 3-3: Trận đấu thay đổi toàn bộ EURO của Ronaldo

Bồ ba lần bị Hungary vượt lên và ba lần gỡ hòa. Ronaldo kiến tạo để Nani cân bằng tỷ số 1-1 trước giờ nghỉ. Sang hiệp hai, anh thực hiện cú đánh gót để ghi bàn 2-2 rồi đánh đầu ấn định tỷ số 3-3 ở phút 62.

Nếu Bồ thua trận đó, họ chỉ có hai điểm và bị loại. Trận hòa giúp họ kết thúc bảng F với ba điểm, đứng thứ ba sau Hungary và Iceland và giành vé đi tiếp theo suất dành cho một trong bốn đội hạng ba có thành tích tốt nhất.

Đây là trận đấu mà cụm từ "Ronaldo gánh Bồ" phù hợp nhất.

Croatia 0-1: Ít ảnh hưởng trong 116 phút, có mặt ở thời điểm quyết định

Croatia chủ động hạn chế không gian quanh Ronaldo và Nani. Trận đấu bị bóp nghẹt tới mức không có cú sút trúng đích nào trong 116 phút đầu tiên.

Ronaldo không tạo được nhiều ảnh hưởng trong thế trận đó, nhưng anh vẫn xuất hiện ở pha bóng quyết định. Sau cú phản công do Renato Sanches phát động, Nani đưa bóng sang phía Ronaldo. Cú dứt điểm của số 7 bị Subašić cản phá và Quaresma đánh đầu vào lưới trống.

Đó không phải bàn thắng của Ronaldo, nhưng anh tham gia trực tiếp vào tình huống đưa Bồ vào tứ kết.

Ba Lan 1-1: Dứt điểm không tốt, nhưng nhận trách nhiệm ở loạt luân lưu

Đây lại là một trận Ronaldo gặp khó khăn. Anh bỏ lỡ hai cơ hội thuận lợi trong hiệp hai và thêm một tình huống không thể chạm bóng ở cự ly gần trong hiệp phụ.

Nhưng đến loạt luân lưu, Ronaldo nhận trách nhiệm thực hiện cú sút đầu tiên và đánh bại Łukasz Fabiański. Sau đó Renato Sanches, João Moutinho, Nani và Quaresma đều thực hiện thành công, còn Rui Patrício cản được cú đá của Jakub Błaszczykowski.

Bồ thắng 5-3.

Ronaldo không phải cầu thủ hay nhất trận, danh hiệu đó thuộc về Renato Sanches, nhưng anh hoàn thành vai trò của người thực hiện quả penalty mở màn trong thời điểm áp lực lớn nhất.

Wales 0-2: Trận đấu hoàn chỉnh nhất của Ronaldo

Nếu Hungary là trận Ronaldo cứu chiến dịch, Wales là trận đấu anh thể hiện rõ nhất đẳng cấp của một ngôi sao quyết định vòng knock-out.

Phút 50, Ronaldo thoát khỏi James Chester rồi bật cao đánh đầu từ quả tạt của Raphaël Guerreiro, mở tỷ số. Ba phút sau, cú sút chìm của anh được Nani chạm bóng đổi hướng thành bàn 2-0.

Bàn thắng vào lưới Wales cũng nâng tổng số bàn của Ronaldo tại các vòng chung kết EURO lên 9, cân bằng kỷ lục mà Michel Platini thiết lập từ năm 1984.

Đây cũng là chiến thắng duy nhất của Bồ Đào Nha trong 90 phút tại toàn bộ EURO 2016.

Chung kết: 25 phút trên sân và một vai trò hoàn toàn khác

Sau pha va chạm với Dimitri Payet, Ronaldo hai lần cố gắng trở lại sân trước khi buộc phải rời cuộc chơi. Từ thời điểm đó, anh trở lại khu kỹ thuật trong hiệp phụ, liên tục trao đổi, động viên đồng đội bên cạnh Fernando Santos.

Éder sau này cho biết trước hiệp phụ Ronaldo đã nói với anh rằng anh sẽ ghi bàn quyết định. Phút 109, điều đó xảy ra. Hình ảnh Ronaldo bên đường biên trở thành một phần biểu tượng của chức vô địch lịch sử.

Tổng thể, chức vô địch ấy được xây dựng từ Pepe, người dẫn đầu toàn giải về số lần thu hồi bóng; Rui Patrício, người có 20 pha cứu thua; William Carvalho, cầu thủ giữ cấu trúc trước hàng phòng ngự; Nani với ba bàn thắng; sự bùng nổ của Renato Sanches; khả năng lên biên của Raphaël Guerreiro và Cédric; cùng những quyết định nhân sự của Fernando Santos.

Cuối cùng, người ghi bàn mang về chiếc cúp lại là Éder, tiền đạo chỉ được sử dụng như một phương án dự phòng trong phần lớn giải đấu.

(Tham khảo số liệu từ UEFA và The Guardian)