Erik ten Hag: Nhiều huyền thoại Man Utd sợ bị lãng quên di sản nếu đội bóng thành công

Đây là phần hai cuộc phỏng vấn của The Athletic với Erik ten Hag, cựu HLV trưởng Manchester United, hiện giữ chức giám đốc kỹ thuật của FC Twente tại Hà Lan. 

Hai năm sau ngày chia tay Manchester United, Ten Hag tỏ ra thư thái. Ông cởi mở hơn bao giờ hết khi nhìn lại những bước ngoặt trong thời gian dẫn dắt Manchester United và sự nghiệp sau đó. 

Tháng 1/2023, Ten Hag cần tìm một trung phong thay Cristiano Ronaldo. Tận dụng những mối quan hệ tại quê nhà Hà Lan, ông đưa Wout Weghorst từ Burnley về theo dạng cho mượn. Đến giờ, Ten Hag vẫn tin rằng sự đóng góp không bóng của tiền đạo này là một trong những yếu tố giúp Marcus Rashford ghi tới 30 bàn ở mùa giải đó.

"Wout đã chơi tốt cho chúng tôi. Những gì cậu ấy làm được trong sự nghiệp thật đáng nể", Ten Hag nói. "Marcel Sabitzer cũng vậy. Chúng tôi có thành công, vô địch Cúp Liên đoàn và đứng thứ ba trên bảng xếp hạng. Chúng tôi là một tập thể đúng nghĩa bởi các cầu thủ đều làm việc cật lực. Wout là một trong những lý do khiến Rashford trở nên quan trọng đến vậy".

Cao 1,98 m, Weghorst từng bất ngờ được sử dụng ở vị trí số 10 tại Camp Nou, nhường vai trò trung phong cho Rashford. Tiền đạo người Anh ghi bàn trong trận hòa Barcelona 2-2. Ở lượt về vòng play-off Europa League, Man United ngược dòng thắng 2-1 tại Old Trafford, tạo nên một trong những đêm cúp châu Âu đáng nhớ nhất của sân đấu này trong những năm gần đây.

Sau đó, Weghorst đá chính ở vị trí trung phong trong trận chung kết Cúp Liên đoàn gặp Newcastle United tại Wembley. Anh chọc khe cho Rashford dứt điểm, giúp Man United nâng tỷ số lên 2-0. Một tuần sau, đội bóng của Ten Hag thảm bại 0-7 tại Anfield.

"Đội bóng khi ấy thiếu sự ổn định", Ten Hag nhìn nhận. "Vào một ngày chơi tốt, chúng tôi có thể sánh ngang những đội mạnh nhất giải đấu, thậm chí tôi cho rằng là những đội mạnh nhất thế giới. Nhưng vào ngày tệ nhất, chúng tôi còn xuống dưới cả đáy. Trận gặp Liverpool chính là như thế, cả về tâm lý. Đó là trận Premier League đầu tiên của chúng tôi sau khi vô địch Cúp Liên đoàn. Toàn đội đang hưng phấn, có lẽ đã quá tự tin khi đến đó và phải trả giá. Liverpool tấn công lần nào cũng như thể ghi bàn lần ấy".

Tuy nhiên, trận đấu mà Ten Hag coi là bước ngoặt thực sự của nhiệm kỳ lại diễn ra một tháng sau, tại tứ kết Europa League. Man United bị Sevilla loại với tổng tỷ số 2-5 dù từng dẫn 2-0 trong trận lượt đi. "Đội bóng không thể vận hành khi thiếu hai cầu thủ", ông nói, rồi nhắc tới Lisandro Martinez hay Licha, và Bruno Fernandes.

"Licha vô cùng quan trọng trong việc triển khai bóng từ tuyến dưới, đồng thời mang đến tinh thần chiến thắng và khả năng tranh chấp. Bruno cũng vậy. Ở lượt đi, khi đang dẫn 2-0, tôi quyết định rút Bruno ra sân lúc trận đấu còn 30 phút. Rồi Lisandro bị gãy xương bàn chân".

Man United khép lại mùa giải ấy với 27 chiến thắng trên sân nhà, san bằng kỷ lục của CLB trong một mùa bóng. Họ đã có thể phá kỷ lục nếu bảo toàn được lợi thế trước Sevilla tại Old Trafford.

Ten Hag từng thể hiện sự tin tưởng dành cho Fernandes khi trao băng đội trưởng cho tiền vệ người Bồ Đào Nha. "Tôi nghĩ đó là quyết định tốt cho tập thể, là giải pháp tối ưu và cũng tốt cho bản thân cậu ấy. Dĩ nhiên, Bruno có những ưu điểm và hạn chế. Nhưng cậu ấy đọc trận đấu xuất sắc, rất chuyên nghiệp, luôn cống hiến hết sức và có lối sống lành mạnh. Ngày nào Bruno cũng nỗ lực đến giới hạn và thúc đẩy những người xung quanh".

Trên sân, ông cho Fernandes một mức độ tự do nhất định trong khuôn khổ chiến thuật. "Tôi để cậu ấy có khoảng không tự quyết trong phương án thi đấu. Bản thân tôi luôn cố gắng tự phê bình và nhìn lại những gì mình làm. Tôi phải nói rằng mình không nhớ nổi trận đấu nào mà các cầu thủ không muốn đưa kế hoạch chiến thuật vào thực tế. Họ luôn cố gắng, bởi tôi nghĩ họ tin vào những gì chúng tôi đang xây dựng".

Những vấn đề của mùa 2023/24 phần nào đã xuất hiện ngay từ giai đoạn chuẩn bị. Man United bay tới New Jersey, San Diego, Houston và Las Vegas trong chuyến du đấu trước mùa giải. Theo Ten Hag, việc liên tục vượt Đại Tây Dương và di chuyển giữa các thành phố, với tổng quãng đường 13.650 dặm, tương đương gần 22.000 km, đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến các cầu thủ.

"Chuyến du đấu đặt quá nhiều yêu cầu lên vai họ", ông nói. "Chúng tôi kiệt sức vì phải đi quá nhiều. Bắt đầu ở New York, rồi thi đấu tại Houston, Las Vegas, sau đó trở về. Chúng tôi cho các cầu thủ nghỉ vài ngày, nhưng suốt 10 ngày tiếp theo vẫn không thể tập chiến thuật và thể lực đúng nghĩa vì ai cũng đã bị vắt kiệt... Chúng tôi không bao giờ có được nền tảng thể lực cần thiết".

Kobbie Mainoo, lúc đó mới 18 tuổi, dính chấn thương mắt cá trong trận gặp Real Madrid ở Texas. Đến khi lần đầu đá chính ở Premier League, trong chuyến làm khách trước Everton, anh lập tức được bầu là cầu thủ hay nhất trận thắng 3-0.

Ten Hag biết mình đã phát hiện một viên ngọc từ học viện ngay lần đầu quan sát Mainoo, vào tháng 7/2022. "Tôi xem cậu ấy đá cho đội hai và nghĩ: 'Được đấy, đây là một tài năng tuyệt vời'. Nhưng mọi thứ đến với Kobbie quá dễ dàng. Tôi nhận ra cậu ấy cần thi đấu ở cường độ cao hơn. Vì vậy, chúng tôi bắt đầu đưa cậu ấy vào những bài tập đòi hỏi sự năng động và khả năng xử lý với tốc độ cao".

Gần đây, Mainoo đã dành lời khen cho các buổi tập do Ten Hag và trợ lý Mitchell van der Gaag tổ chức. Trò chuyện với Clarence Seedorf trên Amazon Prime, tiền vệ này mô tả đó là những buổi tập "khắc nghiệt", song cũng thuộc nhóm "tốt nhất" trong sự nghiệp. Anh nói thêm: "Cường độ và tính cạnh tranh ở những buổi tập ấy đã giúp tôi rất nhiều trong giai đoạn đó".

Ten Hag bật cười. Người ta thường chuyển cho ông xem mọi phát biểu của cầu thủ chỉ trích phương pháp huấn luyện của mình, nhưng riêng lời khen này thì ông chưa được nghe. "Với tôi, Kobbie là một cầu thủ đặc biệt. Rất nhiều người đã góp sức đào tạo và hỗ trợ cậu ấy. Nhưng cuối cùng, chính Kobbie mới là người tự mình làm nên tất cả".

Dù vậy, cơn bão chấn thương tiếp tục tàn phá Man United mùa đó và kéo thành tích đi xuống. Ten Hag phải sử dụng 13 cặp trung vệ khác nhau và thay đổi bộ tứ vệ 29 lần. "Như vậy gần như không thể xây dựng được những cơ chế phối hợp tự động", ông giải thích. "Nhưng tôi hiểu rằng ở cấp độ cao nhất, kết quả vẫn là điều quyết định".

Ten Hag nói tiếp: "Kỳ vọng tại Man United lớn khủng khiếp. Ai cũng muốn đội vô địch giải quốc nội mỗi năm. Nhưng phải công bằng mà nói, Man United thời điểm ấy không đủ khả năng vô địch. Và chắc chắn ngay cả hai năm sau đó cũng vậy".

"Chúng tôi có thể giành chức vô địch nếu được tiếp tục xây dựng đội bóng. Nhưng ở thời điểm đó, chúng tôi thiếu ổn định và chất lượng đội hình chưa đủ để lên ngôi".

Tháng 10/2024, ban lãnh đạo Man United quyết định Ten Hag không còn là người phù hợp để đưa đội bóng trở lại cuộc đua vô địch. Những dấu hiệu về tương lai bất ổn của ông đã xuất hiện từ năm tháng trước, khi chiếc ghế HLV liên tục bị đặt dấu hỏi công khai, ngay cả trong thời gian đội bóng giành chiến thắng trước Manchester City ở chung kết FA Cup. Tuy nhiên, Ten Hag khẳng định việc bất ngờ xếp Noussair Mazraoui đá số 10 trong trận gặp Fenerbahce tại Istanbul, cũng là trận áp chót ông dẫn dắt Man United, không phải canh bạc cuối cùng. Đó là một cách bố trí khiến Jose Mourinho khó đoán trước.

"Không phải chuyện gì ở Carrington cũng bị lộ ra ngoài", Ten Hag nói, vừa cười trước những thông tin thường xuyên rò rỉ từ sân tập Man United. "Tôi là như vậy đấy. Tôi cũng từng khiến họ bất ngờ ở chung kết FA Cup và rất nhiều lần những quyết định như thế đã phát huy tác dụng. Xếp Mazraoui chơi ở đó đâu phải là một sự liều lĩnh... Nhưng đôi lúc tôi cần đặt mình vào suy nghĩ của người hâm mộ và truyền thông, để hiểu rằng họ thấy lựa chọn ấy kỳ quặc. Còn với tôi, nó hoàn toàn hợp lý".

Trong trận chung kết FA Cup gặp Man City, Ten Hag sử dụng Sofyan Amrabat, cầu thủ được mượn về thay vì Casemiro để tăng khả năng bao quát khu trung tuyến. Mùa hè năm ấy, Man United chiêu mộ Manuel Ugarte, nhưng Ten Hag cho rằng đội bóng có thể chọn phương án giữ Scott McTominay, đồng thời tiết kiệm chi phí liên quan đến Amrabat. Ông nhấn mạnh: "Tôi muốn giữ Sofyan Amrabat, còn họ thì không. Tôi nghĩ cậu ấy đã làm rất tốt công việc của mình tại Man United".

Quyết định dùng Mazraoui tại Istanbul cùng nhiều lựa chọn khác của Ten Hag từng bị giới bình luận soi xét gay gắt. Dẫu vậy, khi được hỏi về ảnh hưởng của các cựu cầu thủ Man United đang làm công việc phân tích, bình luận, ông đáp lại khá bình thản. Gary Neville, Roy Keane, Wayne Rooney, Rio Ferdinand, Paul Scholes và Nicky Butt thường xuyên đưa ra nhận định, đôi khi rất nặng nề, trên các chương trình YouTube cá nhân cũng như những kênh truyền thông lớn.

"Ở đâu cũng giống nhau, họ luôn muốn bảo vệ di sản của mình", Ten Hag nói. "Bayern Munich hay Ajax cũng thế. Nhưng họ là một phần lịch sử Man United và không phải lúc nào cũng biết chính xác chuyện gì đang diễn ra. Bóng đá luôn thay đổi. Với Man United, điều rõ ràng là những con người ấy từng có đóng góp lớn lao, giành được những kết quả và danh hiệu phi thường cho CLB cũng như cho chính mình. Vì vậy, tôi tôn trọng họ".

"Tôi phải nói rằng mình có mối quan hệ rất tốt với tất cả, trong đó có Gary Neville và Rio Ferdinand. Tôi từng thực hiện những cuộc phỏng vấn thú vị với cả hai, nên những lời bình luận ấy không làm tôi tổn thương. Tất nhiên, họ có podcast, có mô hình làm nội dung riêng. Nhưng đôi khi điều đó gây khó khăn cho cầu thủ. Có người bị tác động và cảm thấy bực bội".

"Họ đã đạt được những thành công vĩ đại. Tuy nhiên, họ còn có thể giúp CLB và các cầu thủ nhiều hơn nữa. Sự ủng hộ cần đến từ cả hai phía. Dẫu vậy, tôi nghĩ con người ta thường chỉ trích nhiều nhất chính điều mà mình yêu quý nhất".

Có lẽ đây cũng là lý do Ten Hag luôn cứng rắn với cầu thủ Man United, kể cả những người do chính ông chiêu mộ. Antony, cầu thủ chạy cánh có giá 100 triệu euro (84 triệu bảng), trở thành một trong những mục tiêu chỉ trích lớn nhất nhắm vào vị HLV người Hà Lan. Từng làm việc với Ten Hag ở Ajax, Antony gia nhập Old Trafford bằng một trong những bản hợp đồng đắt đỏ nhất lịch sử CLB nhưng đóng góp trên sân rất hạn chế và còn vướng những rắc rối ngoài sân cỏ. Ten Hag vẫn đánh giá cao năng lực của Antony, nhưng đã hai lần nổi giận với anh sau các trận đấu vì lỗi chọn vị trí.

Mức phí chuyển nhượng của Antony đã ảnh hưởng mạnh tới cách mọi người nhìn nhận anh. Trong mùa hè đầu tiên tại Man United, Ten Hag bất ngờ rơi vào tình thế phải tìm một cầu thủ chạy cánh phải khi kỳ chuyển nhượng sắp khép lại, do quan điểm của Jadon Sancho.

"Vấn đề xuất hiện vì Sancho không muốn chơi bên cánh phải. Chính cậu ấy nói như vậy", Ten Hag kể. "Điều đó rất kỳ lạ vì trước đây cậu ấy thường xuyên đá ở cánh phải. Sancho nói mình cảm thấy thoải mái hơn ở cánh trái. Thế là chúng tôi gặp rắc rối, mà thời gian thì chẳng còn bao nhiêu".

Antony, người cũng được bộ phận tuyển trạch tiến cử, được đưa về để đảm nhiệm hành lang cánh phải vào ngày cuối của kỳ chuyển nhượng. Ajax đã tận dụng tình thế cấp bách của Man United để đòi mức phí cao hơn nhiều so với giá trị thị trường.

Ten Hag bác bỏ suy đoán rằng xuất thân hay mối quan hệ cá nhân có thể ảnh hưởng tới cách ông chọn đội hình. "Tôi căn cứ vào màn trình diễn và đặc điểm cầu thủ mà trận đấu cần", ông khẳng định. "Không phải cảm xúc, không phải việc tôi thích hay ghét ai, từng huấn luyện người đó hay chưa, hoặc người đó do tôi mua về hay CLB mua về. Không. Tôi nghĩ mình có thể hành xử một cách rất chuyên nghiệp".

Ten Hag thường bị nhận xét là cộc cằn, khó gần. Nhưng khi không còn chịu sức ép thường trực từ công việc ở Old Trafford, ông lại hiện lên như một người dễ mến và có chiều sâu. Ông trò chuyện thân tình với John và Anita, hai người phục vụ chúng tôi bữa tối với món bít tết.

Khoảng thời gian Ten Hag làm việc tại Bayer Leverkusen lạnh lẽo đến khó tin, ngay cả khi đặt trong thế giới bóng đá đầy biến động. Ông bị sa thải sau vỏn vẹn ba trận cầm quân. Trước đó, ông tiếp quản ghế HLV từ Xabi Alonso, người đã đưa Leverkusen vô địch Bundesliga rồi chuyển sang Real Madrid.

"Đó là một câu chuyện rất kỳ lạ", Ten Hag nói. "Họ khép lại một kỷ nguyên cùng Alonso, nên cầu thủ nào cũng muốn ra đi. Chúng tôi cố giữ một số người nhưng họ đã không còn toàn tâm toàn ý. Vì thế, tất cả cứ phải chờ đến ngày 1/9. Những cầu thủ giỏi chỉ được ký hợp đồng trong vài ngày cuối kỳ chuyển nhượng. Tôi thậm chí chưa từng làm việc với họ. Ba trận đấu, rồi đôi bên chia tay".

Nhắc đến Leverkusen, Ten Hag bất chợt chuyển sang câu chuyện về Alejandro Garnacho. "Tôi thấy tiếc cho tình cảnh hiện tại của cậu ấy", ông nói. "Tôi từng bảo Garnacho: 'Hãy đến Leverkusen'. Nhưng may cho cậu ấy là chuyện đó không xảy ra. Garnacho muốn ở lại Anh. Tôi hiểu, đó là giải đấu hay nhất nên cậu ấy đã từ chối".

Ten Hag từng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển Garnacho thành một cầu thủ Premier League. Thương vụ chuyển tới Chelsea không diễn ra như mong đợi và hiện cầu thủ người Argentina đang thi đấu cho Aston Villa theo dạng cho mượn.

"Cậu ấy có cá tính mạnh và cần được quản lý đúng cách, nhưng tôi từng có mối liên hệ rất tốt với Garnacho", Ten Hag chia sẻ. "Dĩ nhiên bản thân cậu ấy cũng phải chịu trách nhiệm, nhưng Garnacho cần một HLV phù hợp, người đặt niềm tin và dành tình thương cho cậu ấy. Cậu ấy thực sự cần được yêu thương. Dù sao, đây vẫn là một cầu thủ tuyệt vời. Điểm đặc biệt của Garnacho là khả năng chạy suốt trận với khối lượng vận động lớn và tốc độ rất cao, liên tục lên công về thủ".

"Đôi khi cậu ấy không thật sự nghĩ đến nhiệm vụ phòng ngự. Vì thế, về mặt tâm lý và tư duy thi đấu, bạn phải bảo đảm cậu ấy giữ sự tập trung, kỷ luật và hoàn thành công việc ở mỗi tình huống chuyển trạng thái. Garnacho hoàn toàn có khả năng làm được. Còn trong tấn công, cậu ấy có thể tiến lên và tạo ra những điều khó tin, từ đi bóng, dứt điểm cho đến đường chuyền quyết định. Dù vậy, đôi lúc cậu ấy hơi ích kỷ".

Ten Hag lại cười: "Nhưng đó là những điều bạn phải tìm cách cân bằng".

Ông lấy máy tính xách tay ra để cho xem các kế hoạch và hệ thống phân tích dữ liệu của FC Twente. Một hình minh họa mô tả đội bóng như con thuyền xuôi dòng, lần lượt đi qua những cột mốc cần đạt tới. Trên máy còn có nhiều trang thống kê chi tiết phục vụ hoạt động tuyển dụng cầu thủ.

"Tôi có bảy tiêu chí để đánh giá một cầu thủ", Ten Hag giải thích. "Với tôi, kỹ thuật là quan trọng nhất. Thứ hai là trí thông minh trong thi đấu và khả năng nhận thức, xử lý tình huống. Thứ ba là tố chất thể chất, rồi đến lối sống, quyết tâm, khả năng thích nghi và sức bền để thi đấu ba ngày một trận. Sau cùng, chúng tôi luôn muốn đội bóng có tư duy tấn công".

"Chẳng hạn, khi tôi đến Man United, chúng tôi không có đủ khả năng ghi bàn để cạnh tranh một vị trí trong top 4. Tôi không nói bóng đá là toán học, nhưng trong đó vẫn có những quy luật logic. Với Twente, nếu muốn đứng thứ tư, chúng tôi cần ghi 70 bàn. Còn nếu muốn vô địch Premier League, bạn cần 85 đến 90 bàn".

"Tôi áp dụng những điều này mỗi ngày. Chúng không thể chỉ nằm trên một tập tài liệu rồi bị cất vào ngăn kéo. Văn hóa chiến thắng chính là biến những gì đã xác định thành thực tế. Chúng tôi sử dụng rất nhiều dữ liệu để xem các tân binh có phù hợp với lối chơi của đội bóng hay không".

Ten Hag nói tiếp: "Dữ liệu đã thay đổi cả thế giới. Giờ trí tuệ nhân tạo đang xuất hiện và tổ chức nào cũng phải thích nghi. Tôi nghĩ Man United còn thiếu sót ở một số khía cạnh. Khi tôi mới đến, họ chỉ vừa bắt đầu xây dựng hệ thống. Trong khi đó, Ajax đã sử dụng dữ liệu từ rất lâu".

Năm 2022, Man United bổ nhiệm Dominic Jordan làm trưởng bộ phận dữ liệu đầu tiên trong lịch sử CLB. Sau đó, Jordan rời đi và được thay thế bằng Michael Sansoni, một quyết định nhân sự dưới thời Sir Jim Ratcliffe, sau khi tập đoàn INEOS của ông trở thành cổ đông thiểu số của Man United vào tháng 12/2023.

"Cuối cùng, một HLV cần phải nhận được đầy đủ thông tin", Ten Hag nói. "Bạn cần những người khác trong CLB thu thập, xử lý và chuẩn bị mọi dữ liệu để mình đưa ra quyết định cuối cùng. Những tổ chức hàng đầu liên tục đổi mới, thậm chí chính họ là những người dẫn dắt các đổi mới ấy".

"Tôi đã đề nghị đóng góp kiến thức và khả năng của mình cho INEOS để giúp họ xây dựng hệ thống. Nhưng họ cho rằng mình đã biết hết mọi thứ. Họ rất tin vào triết lý, chiến lược và phương pháp làm việc của bản thân. Vấn đề là họ đến từ ngành hóa dầu, từ Formula 1 và đua xe đạp. Bóng đá đỉnh cao đòi hỏi những điều hoàn toàn khác".

(Tác giả: Laurie Whitwell/The Athletic)