Đường cong viết lại cuộc đời David Beckham

25 năm đã trôi qua nhưng khoảnh khắc ấy vẫn không hề cũ đi. Hôm nay đánh dấu tròn một phần tư thế kỷ kể từ tuyệt phẩm đá phạt của David Beckham vào lưới Hy Lạp.

Đó vẫn là một pha bóng có thể xem đi xem lại không biết chán: quả bóng lơ lửng trước mặt thủ môn, rồi bất ngờ cuộn ra xa và găm thẳng vào góc xa khung thành.

Phút 93 tại Old Trafford, tuyển Anh đang bị dẫn 2-1 trong trận cuối cùng của vòng loại và cần ít nhất một trận hòa để giành vé dự World Cup 2002. Beckham đã làm được điều đội tuyển cần, đưa Anh tới Hàn Quốc và Nhật Bản đồng thời hoàn tất hành trình bước ra khỏi bóng tối mà anh từng chìm sâu sau trận gặp Argentina ở kỳ World Cup ba năm trước.

Nếu không có cú đá phạt ấy, rất khó hình dung Beckham sẽ vươn lên theo đúng cách mà sự nghiệp của anh sau này đã diễn ra. Tuy nhiên, câu chuyện thực tế phức tạp hơn thế. Beckham đã định nghĩa lại hình ảnh của một ngôi sao thể thao tại Anh và cuối cùng đạt tới mức độ nổi tiếng mà trước đó gần như chỉ dành cho hoàng gia, ca sĩ và diễn viên.

Sự sụp đổ rồi hành trình phục hồi hình ảnh của Beckham, tất nhiên không chỉ nằm trong những gì xảy ra ở hai trận đấu. Những gì diễn ra tại Saint-Etienne gần như là một tai nạn đã được báo trước.

Khi nhắc tới quá trình Beckham vươn lên, người ta thường nhớ đến những bàn thắng, những quả đá phạt, cô bạn gái là ngôi sao nhạc pop và mái tóc bóng mượt nhờ Brylcreem (Dòng kem tạo kiểu và chăm sóc tóc nam kinh điển ra mắt từ năm 1928). Nhưng giai đoạn từ năm 1995 đến 1998 trong sự nghiệp của anh cũng chứa đủ sự bốc đồng để khiến những gì xảy ra sau đó gần như trở thành điều khó tránh khỏi. Khi còn trẻ, Beckham là một cầu thủ rất dễ khiến người khác muốn khiêu khích. Anh trẻ, tài năng, đẹp trai và giàu có. Những điều đó khiến Beckham vừa cuốn hút, vừa trở thành đối tượng khiến người khác đố kỵ.

Beckham cũng luôn tự hào về cá tính riêng. Trong cuốn tự truyện My Side xuất bản năm 2003, anh kể rằng các đồng đội tại Manchester United từng trêu mình vì chiếc biển số riêng gắn trên một trong những chiếc xe đầu tiên: "M13 EKS, khi các ký tự được đặt sát vào nhau thì tôi làm cho nó trông giống M BECKS". Sau này, khi nhận chiếc Honda tài trợ đầu tiên từ CLB, Beckham cũng là người duy nhất trong đội tùy chỉnh chiếc xe với "nội thất da, đầu CD và bộ mâm hợp kim cỡ lớn".

Ngay cả trước bàn thắng nổi tiếng từ giữa sân vào lưới Wimbledon, khoảnh khắc bắt đầu đưa tên tuổi Beckham từ trang thể thao lên trang nhất, anh vốn đã thích được mọi người chú ý. Và Beckham cũng xứng đáng với sự chú ý ấy, bởi anh là một cầu thủ đầy mê hoặc.

Nhưng anh cũng khơi gợi sự đố kỵ và thù ghét. Điều đó đến từ khán đài, tất nhiên, nhưng cũng xuất hiện ngay trên sân, nơi các cầu thủ đối phương thường tìm cách thử thách và khiêu khích anh. Premier League vào giữa và cuối thập niên 1990 vẫn chưa trở thành sân khấu bóng bẩy như hiện nay. Đối thủ có thể chơi rất rắn với Beckham và anh cũng sẵn sàng đáp trả. Người ta có cảm giác Beckham nghe thấy gần như mọi lời được nói từ khán đài. Trong giai đoạn ấy, khi còn là một ông hoàng trẻ đầy tự tin, anh cũng chẳng ngại nói hoặc thể hiện vài điều để đáp lại.

Ở góc độ xã hội, Beckham cũng là một trường hợp khác biệt. Cách anh thể hiện bản thân thách thức những khuôn mẫu truyền thống về cách một người đàn ông nên cư xử. Khi sự nghiệp phát triển, Beckham ngày càng chú trọng tới hình ảnh cá nhân trong một thời đại mà điều đó vẫn còn rất khác thường. Những năm tháng táo bạo nhất của anh về thời trang thực ra còn ở phía trước vào năm 1998. Chẳng hạn, phải tới năm 1999, Beckham và người vợ Victoria, thành viên Spice Girls, mới mặc những bộ đồ da đồng điệu khi dự một sự kiện của Versace tại London. Tuy nhiên, chỉ vài tuần trước World Cup 1998, Beckham đã bị chụp ảnh mặc sarong nơi công cộng và đáng chú ý là chuyện ấy đủ gây chú ý để xuất hiện ngay trên trang nhất của The Sun.

"Metrosexual" là khái niệm dùng để chỉ những người đàn ông đặc biệt quan tâm tới ngoại hình, quần áo, kiểu tóc, nước hoa hay việc chăm sóc bản thân. Ngày nay từ này gần như đã lỗi thời, nhưng vào giữa thập niên 1990, nó phản ánh một sự thay đổi khá mới mẻ trong quan niệm về nam giới.

Thuật ngữ này được nhà báo Mark Simpson sử dụng trong một bài viết trên The Independent cuối năm 1994. Khi ấy, việc đàn ông công khai chú ý tới vẻ ngoài vẫn dễ bị xem là khác thường. Một chàng trai xuất hiện trong bài, ăn mặc chỉn chu, chăm chút da và tóc, thậm chí còn nói rằng cuối cùng đàn ông cũng có thể công khai sự "phù phiếm" của mình thay vì phải che giấu.

Dù các tạp chí dành cho nam giới như FHM đã xuất hiện từ trước, và đàn ông ngày càng chi nhiều tiền hơn cho quần áo hay mỹ phẩm, xã hội vẫn chưa hoàn toàn quen với điều đó. Câu nói của một nhân viên 21 tuổi tại Gap, "Đàn ông cũng phù phiếm chẳng kém phụ nữ, và thật tốt khi ngày nay chúng tôi có thể thể hiện điều đó", cho thấy việc nam giới chăm chút hình ảnh khi ấy vẫn được xem như một biểu hiện khá mới.

Beckham có trận đầu tiên tại Premier League cho Manchester United chỉ vài tháng sau khi bài viết ấy được xuất bản. Thời đại bắt đầu thay đổi. Sự ra đời của tạp chí Loaded năm 1994 và thành công dữ dội sau đó là bằng chứng cho thấy một nền văn hóa nam giới mới đang dần bước vào dòng chính, nhưng các sân bóng và những quan niệm tồn tại bên trong thường thay đổi chậm hơn xã hội bên ngoài và cầu thủ bóng đá cũng vậy. Beckham là một trong những người tiên phong của hình mẫu metrosexual trong môi trường ấy. Cộng thêm những đặc điểm khác khiến anh dễ trở thành tâm điểm, từ tài năng, cá tính độc lập cho tới ngoại hình, Beckham trở thành mục tiêu tự nhiên trong khi những khoảnh khắc nóng nảy thỉnh thoảng xuất hiện lại là điểm yếu để đối phương khai thác.

Diego Simeone nhìn thấy điều đó từ rất xa.

Pha vào bóng của Simeone trong trận Argentina đánh bại Anh ở vòng 1/8 World Cup 1998 thường được kể lại theo cách nghiêm trọng hơn những gì thực sự xảy ra. Beckham nhiều lần nói rằng Simeone đã kéo tóc anh sau khi khiến anh ngã xuống sân, nhưng không có đoạn quay chậm nào thực sự cho thấy điều đó.

Thực tế, đó là một pha phạm lỗi mạnh và quyết liệt, kiểu va chạm xuất hiện trong gần như mọi trận Premier League. Nếu Simeone lao vào phía sau Alan Shearer hoặc Paul Ince theo cách ấy tối hôm đó, có lẽ chẳng ai còn nhớ, bởi gần như chắc chắn sẽ không có phản ứng trả đũa, ít nhất là ngay vào thời điểm ấy. Nhưng người bị phạm lỗi là Beckham. Hào nhoáng, kiểu cách và quá nhiều tự ái.

Hiểu điều đó sẽ giúp lý giải mức độ dữ dội của phản ứng trong những ngày và tuần sau đó. Không chỉ từ báo chí lá cải, vốn đã có tiền lệ tìm kiếm vật tế thần một cách thiếu trách nhiệm, mà còn từ chính công chúng, những người bị đẩy vào trạng thái phẫn nộ sau khi Beckham nhận thẻ đỏ vì đá trả đũa Simeone.

Tại sao? Vì Manchester United, vì sự giàu có và ngoại hình của Beckham. Và bởi tuyển Anh cuối cùng thất bại trên chấm luân lưu, trong khi những cầu thủ còn lại phải chiến đấu hơn một giờ với 10 người và tất cả đều chơi đầy quả cảm.

Ngoài ra còn có một yếu tố khác, dù mối liên hệ có phần khó chứng minh hơn.

Trong cuốn The Game of Our Lives: The Meaning and Making of English Football, nhà sử học David Goldblatt viết rằng "hình mẫu cầu thủ lý tưởng của người Anh vẫn được tạo dựng theo khuôn mẫu Bobby Moore: một quý ông xuất thân lao động, có khát vọng vươn lên trong xã hội nhưng khiêm nhường trước công chúng, mạnh mẽ về thể chất và hoàn toàn rõ ràng về hình ảnh nam tính truyền thống".

Beckham sở hữu rất ít trong số những đặc điểm ấy. Anh có tham vọng lớn cả trong nghề nghiệp lẫn vị thế xã hội và không mấy quan tâm tới ranh giới giai cấp. Beckham chơi bóng với sự phô diễn và tự tin hơn là vẻ khiêm nhường, đồng thời có cách thể hiện bản thân vượt khỏi những chuẩn mực giới tính thông thường. Cách tuyển Anh bị loại tại Saint-Etienne đêm đó đã định hình phản ứng của công chúng nhằm vào anh, nhưng hành động của Beckham, cú đá trả đũa Simeone vừa hời hợt vừa không cần thiết, có lẽ đã củng cố một định kiến rằng đây là người không đáng tin cậy và chưa hiểu được trách nhiệm mà mình phải gánh vác.

Đó là những tầng nghĩa sâu và mang tính lý thuyết, nhưng hình ảnh cùng tính cách của Beckham chắc chắn góp phần tạo nên phản ứng ấy, bởi từ đó tới nay không một cầu thủ Anh nào bị đối xử theo cách tương tự. Một phần nguyên nhân có lẽ nằm ở việc xã hội đã nhận ra mọi chuyện năm 1998 thực sự đi quá xa. Hai năm sau, Phil Neville phạm một pha tắc bóng vô lý dẫn tới quả phạt đền khiến Anh bị loại khỏi Euro. Năm 2006, Wayne Rooney giẫm lên đối phương và nhận thẻ đỏ trước Bồ Đào Nha, rồi Anh một lần nữa thất bại trên chấm luân lưu.

Cả hai đều bị chỉ trích, nhưng không hề giống những gì Beckham phải trải qua. Trong vụ Rooney, phần lớn cơn giận thậm chí lại hướng về Cristiano Ronaldo, người đã nháy mắt về phía băng ghế dự bị của Bồ Đào Nha sau khi thẻ đỏ được rút ra. Đó là một câu chuyện rất khác.

Trở lại Old Trafford vào mùa thu năm 2001.

Michael Cox từng xem lại trận đấu này cho The Athletic vào năm 2020 và chỉ ra rằng danh tiếng của Beckham thực ra đã được phục hồi từ lâu trước thời điểm đó. Điều ấy là đúng. Sau thất bại 2-3 trước Bồ Đào Nha tại Euro 2000, Beckham bị chụp lại khoảnh khắc giơ ngón tay giữa về phía một nhóm CĐV Anh. Nhưng thay vì chỉ trích anh, báo chí lá cải đồng loạt đứng về phía Beckham và lên án những khán giả đã lăng mạ anh.

Đến tháng 10/2001, Beckham đã đeo băng đội trưởng gần một năm. Anh chơi tốt và ghi bàn trước Phần Lan tại Anfield, đồng thời có màn trình diễn xuất sắc trong chiến thắng lịch sử 5-1 trước Đức ở Munich. Saint-Etienne và Simeone lúc ấy đã có cảm giác như những chuyện thuộc về một cuộc đời khác.

Vậy tại sao cú đá phạt trước Hy Lạp vẫn được xem là khoảnh khắc chuộc lỗi của Beckham?

Trước hết, bởi đó là một câu chuyện dễ hiểu và gọn gàng. Đây cũng có thể là cú đá phạt hay nhất trong sự nghiệp của Beckham, và chắc chắn là pha bóng kịch tính nhất. Quỹ đạo của nó mang vẻ mềm mại như một nét cọ của họa sĩ nhưng đồng thời chứa sức mạnh như một cú đấm vào thân người của võ sĩ quyền Anh hạng trung. Cú đá ấy hoàn toàn xứng đáng với danh tiếng của mình.

Nhưng có lẽ câu trả lời thực sự nằm ở việc cú đá phạt ấy xuất hiện vào cuối một màn trình diễn mà nếu nhìn theo nghĩa rộng, giống như một hành động chuộc lỗi.

Beckham gần như phá bỏ hoàn toàn khuôn khổ trong trận đấu ấy. Anh liên tục rời vị trí, gần như không còn tuân thủ kỷ luật chiến thuật, nhưng lại thi đấu trong một trạng thái tập trung đặc biệt và đúng theo cách tuyển Anh tuyệt vọng cần tới. Anh chạy, anh tắc bóng và liên tục kéo bóng tiến lên phía trước. Khi những đồng đội xung quanh bắt đầu cứng lại vì áp lực, Beckham lại sống dậy.

Đó là một khoảnh khắc đối xứng gần như hoàn hảo, một sự đảo ngược chính xác những gì từng xảy ra ba năm trước. Đồng đội càng sa sút, quyết tâm của Beckham càng trở nên mạnh mẽ. "Mười chú sư tử anh hùng và một thằng nhóc ngu ngốc", dòng tít của The Mirror vào buổi sáng sau khi Anh bị loại năm 1998, giờ đã được đảo ngược thành "Mười thằng nhóc ngu ngốc và một chú sư tử anh hùng".

Cú đá phạt ấy, cũng giống như chiếc thẻ đỏ năm 1998, cuối cùng trở thành biểu tượng tồn tại lâu dài cho một câu chuyện lớn hơn rất nhiều.

(Theo Sebastian Stafford-Bloor/The Athletic)