Câu chuyện Eric Cantona rời Leeds United để gia nhập đại kình địch Manchester United đã được kể lại và thêm thắt qua nhiều năm, đến mức ranh giới giữa sự thật và những giai thoại truyền miệng đôi khi trở nên mờ nhạt. Một số chi tiết có thể đã được tô vẽ, nhưng có một sự thật không thể phủ nhận: thương vụ chuyển nhượng đó đã thay đổi lịch sử Manchester United, thậm chí có thể cả lịch sử Premier League.
Theo một phiên bản được lưu truyền rộng rãi, vào một ngày tháng 11/1992, Alex Ferguson, khi đó chưa được phong tước Hiệp sĩ và cũng chưa giành chức vô địch quốc gia nào trên cương vị HLV Manchester United, đang ngồi trong văn phòng của Chủ tịch Martin Edwards thì bất ngờ có cuộc điện thoại từ Bill Fotherby, Giám đốc điều hành Leeds United.
Thời điểm thị trường chuyển nhượng còn chưa bị giới hạn bởi những kỳ mua bán cố định, Fotherby gọi điện để hỏi về khả năng chiêu mộ Denis Irwin. Hậu vệ người Ireland từng khởi nghiệp tại Leeds, sau đó chuyển sang Oldham Athletic trước khi gia nhập Manchester United. Trùng hợp thay, Ferguson và Edwards lúc đó đang bàn cách giải quyết tình trạng thiếu một chân sút đã khẳng định được năng lực trong đội hình.
Cả hai lập tức bác bỏ khả năng bán Irwin. Tuy nhiên, Edwards sau đó hỏi Fotherby về tiền đạo Lee Chapman của Leeds. Cuộc trao đổi khiến Ferguson tìm cách thu hút sự chú ý của vị chủ tịch, rồi viết cái tên "Cantona" lên một mảnh giấy và giơ cho Edwards xem.
| Phần còn lại đã trở thành lịch sử. Ảnh: Graham Chadwick/EMPICS |
Dẫu vậy, phiên bản do chính Edwards kể lại có đôi chút khác biệt. Trong cuốn sách Glory, Glory! của Andy Mitten, cây bút thuộc The Athletic, cựu Chủ tịch Manchester United cho biết ông đã trực tiếp trao đổi riêng với Fotherby, tự mình đề cập đến Cantona trước khi mang ý tưởng đến bàn với Ferguson.
Những câu chuyện nổi tiếng thường bị biến đổi ít nhiều qua thời gian. Tuy nhiên, không ai có thể tranh cãi rằng đây chính là thương vụ có tác động lớn nhất trong lịch sử chuyển nhượng giữa hai đội bóng cùng mang tên United.
| Eric Cantona (trái) từng khoác áo Leeds trước khi trở thành thần tượng của người hâm mộ Manchester United. (Ben Radford/Getty Images) |
Tính cả Karl Darlow, thủ môn gia nhập Manchester United theo dạng tự do trong mùa hè năm nay sau khi hết hợp đồng với Leeds, đã có bảy cầu thủ đội một chuyển trực tiếp từ Elland Road sang Old Trafford. Họ vượt qua dãy Pennines, hệ thống núi và đồi tạo thành ranh giới tự nhiên giữa hai vùng Yorkshire và Lancashire.
Dominic Calvert-Lewin có thể trở thành người thứ tám nếu sự quan tâm của Manchester United, được The Athletic tiết lộ hôm thứ Năm, đủ để thuyết phục Leeds chấp nhận bán tiền đạo này và bản thân cầu thủ đồng ý chuyển đến Old Trafford.
Nếu loại trừ các hợp đồng cho mượn, lịch sử ghi nhận tổng cộng 15 thương vụ chuyển nhượng trực tiếp giữa đội một hai CLB, trong đó có tám cầu thủ rời Manchester United để gia nhập Leeds.
Người đầu tiên chuyển từ Leeds sang Manchester United là Joe Jordan, vào tháng 1/1978. Tiền đạo người Scotland được mua với giá 350.000 bảng, tương đương gần 468.000 USD theo tỷ giá hiện tại, và lập kỷ lục chuyển nhượng bóng đá Anh thời bấy giờ.
Chỉ vài tuần sau, đồng hương của Jordan là trung vệ Gordon McQueen cũng đi theo con đường tương tự. Cả hai từng góp công giúp Leeds vô địch quốc gia năm 1974 và lọt vào chung kết Cúp C1 châu Âu năm 1975, giải đấu ngày nay mang tên Champions League.
Đội hình Leeds lừng danh cuối thập niên 1960 và đầu thập niên 1970 khi đó đã tan rã. Trong khi đó, Manchester United đang dần trở lại nhóm đầu sau cú sốc xuống hạng năm 1974 và giành quyền thăng hạng chỉ 12 tháng sau.
Khi Jordan và McQueen lần đầu trở lại Elland Road trong màu áo mới, bên ngoài sân vận động xuất hiện những chiếc áo phông in chữ "Judas" (Kẻ phản bội). Trên khán đài, hai cầu thủ liên tục bị la ó mỗi khi chạm bóng.
McQueen, người qua đời năm 2023, từng tiết lộ với tờ Yorkshire Evening Post vào năm 2011 rằng những phản ứng thù địch dành cho ông vẫn chưa chấm dứt.
"Tôi trở lại xem một trận giao hữu trước mùa giải vào mùa hè năm ngoái, nhưng cuối cùng phải bỏ về vì những lời công kích nhắm vào mình. Chuyện đó vẫn xảy ra sau hơn 30 năm", ông kể.
Đến năm 1983, Arthur Graham thực hiện thương vụ tương tự. Tuy nhiên, Leeds khi đó đang thi đấu tại giải hạng Hai, ngày nay được biết đến với tên Championship, nên vụ chuyển nhượng của ông không gây tranh cãi dữ dội như những trường hợp trước.
Mọi chuyện thay đổi hoàn toàn khi Cantona rời Elland Road.
Leeds lúc đó đã trở lại đỉnh cao. Họ vừa vượt qua Manchester United để giành chức vô địch quốc gia mùa trước, với Cantona và Gordon Strachan, cầu thủ được Leeds mua từ chính Manchester United năm 1989, giữ vai trò quan trọng trong đội hình.
Mối thù địch lịch sử giữa hai khu vực miền Bắc nước Anh có thể bắt nguồn từ cuộc Chiến tranh Hoa Hồng ở thế kỷ XV. Tuy nhiên, xét riêng trên phương diện bóng đá, mùa giải 1964-65 mới thực sự châm ngòi cho sự đối đầu gay gắt giữa hai CLB. Khi đó, Manchester United và Leeds kết thúc mùa bóng với số điểm bằng nhau, nhưng đội chủ sân Old Trafford giành chức vô địch nhờ chỉ số bàn thắng trung bình tốt hơn.
Ở mùa 1991-92, mùa giải cuối cùng trước khi Premier League ra đời, Leeds tiếp tục khiến Manchester United ôm hận. Đoàn quân của Ferguson đánh mất cơ hội chấm dứt 25 năm chờ đợi chức vô địch quốc gia khi sa sút ở chặng cuối, thua ba trong bốn trận cuối cùng.
Vậy mà chỉ vài tháng sau, Manchester United lại chiêu mộ được Cantona từ chính nhà đương kim vô địch với mức phí 1,1 triệu bảng.
Người hâm mộ Leeds đương nhiên nổi giận. Đó là thời kỳ internet, mạng xã hội và những bản tin truyền hình cập nhật liên tục 24 giờ mỗi ngày vẫn chưa phổ biến. Muốn tìm hiểu thêm về thương vụ, các cổ động viên phải sử dụng ClubCall, dịch vụ điện thoại tính phí cao cho phép người gọi nghe những bản tin ghi âm sẵn về đội bóng của mình.
Sau khi nghe thông tin, nhiều người tiếp tục gọi đến các đài phát thanh để trút giận. Một số thậm chí liên hệ trực tiếp với Leeds nhằm bày tỏ sự phẫn nộ. Những người khác lên tiếng trong các cuộc phỏng vấn ngắn trên truyền hình, khi các ê-kíp quay phim kéo đến Elland Road để ghi nhận phản ứng.
Dù mới khoác áo Leeds được 10 tháng, Cantona từng là thần tượng đặc biệt trong lòng các cổ động viên. Nhưng sau thương vụ chuyển nhượng, anh trở thành cái tên bị căm ghét.
Cơn giận dữ đó càng khó nguôi ngoai khi Cantona, trong chiếc áo số 7 huyền thoại, trở thành nhân tố thúc đẩy Manchester United của Ferguson thống trị bóng đá Anh suốt thập niên 1990 và những năm tiếp theo.
Những lo ngại ban đầu của cổ động viên Manchester United về việc chiêu mộ một cầu thủ từ đại kình địch cũng nhanh chóng biến mất. Cantona trở thành biểu tượng trường tồn của CLB và vẫn được yêu mến cho đến ngày nay.
Mùa hè năm 1996, tiền vệ cánh tuyển Anh Lee Sharpe thực hiện hành trình ngược lại, từ Manchester United sang Leeds. Tuy nhiên, phải đến năm 2002, đội chủ sân Old Trafford mới tiếp tục mua thêm một cầu thủ từ đối thủ vùng Yorkshire.
| Người đó là Rio Ferdinand. Ảnh: Shaun Botterill/Getty Images |
Manchester United trả 29,1 triệu bảng để chiêu mộ trung vệ tuyển Anh, biến anh trở thành cầu thủ đắt giá nhất lịch sử bóng đá Anh ở thời điểm chuyển nhượng.
Một lần nữa, các cổ động viên Leeds phản ứng dữ dội. Trước thương vụ, đội bóng của họ vừa trải qua giai đoạn phát triển đầy triển vọng, đến mức từng được xem là ứng viên có thể trở thành đối trọng lớn nhất của Manchester United tại giải quốc nội. Leeds thậm chí còn lọt vào bán kết Champions League năm 2001.
Tuy nhiên, sau khi Ferdinand tham dự World Cup 2002 tại Nhật Bản và Hàn Quốc, cộng thêm việc HLV David O'Leary rời đội bóng trong mùa hè năm đó, Leeds quyết định chấp thuận lời đề nghị từ Manchester United.
Bản thân Ferdinand cũng tích cực thúc đẩy vụ chuyển nhượng và đã bày tỏ rõ nguyện vọng ra đi trong những cuộc trao đổi riêng với ban lãnh đạo Leeds.
Trong một cuộc phỏng vấn đăng trên kênh YouTube cá nhân năm 2022, Ferdinand kể rằng người đứng đầu lực lượng cảnh sát West Yorkshire từng khuyên anh không nên trở lại Leeds "trong vòng một năm" sau thương vụ chuyển nhượng.
Trung vệ người Anh thậm chí phải từ bỏ kế hoạch mở một quán bar tại thành phố này.
Tháng 9/2002, khi lần đầu trở lại Elland Road, Ferdinand phải đối mặt với những biểu ngữ mang dòng chữ "Judas" và "Rio là ai?". Leeds giành chiến thắng 1-0 trong trận đấu đó. Lực lượng cảnh sát cũng phải được tăng cường để bảo đảm an toàn cho Ferdinand khi anh tiến vào sân vận động.
Tình hình tài chính của Leeds sau đó ngày càng trở nên tồi tệ, dẫn đến việc CLB phải bán tiền đạo Alan Smith ngay sau khi xuống hạng khỏi Premier League năm 2004.
Trong trận hòa Charlton Athletic 3-3 vào tháng 5 năm đó, cũng là lần cuối Smith thi đấu trên sân nhà cho Leeds, tiền đạo này đã bật khóc và hôn lên huy hiệu CLB trên áo. Người hâm mộ sau đó công kênh anh rời sân.
| Alan Smith gia nhập Manchester United sau khi Leeds xuống hạng năm 2004. (John Peters/Manchester United - Getty Images) |
Trường hợp của Smith khác biệt so với Jordan, McQueen, Cantona, Ferdinand và những người đi trước.
Anh sinh ra, lớn lên tại Leeds và vốn là cổ động viên của đội bóng từ trước khi trở thành thần tượng trên khán đài Elland Road. Trong giai đoạn CLB khủng hoảng cả trên sân cỏ lẫn hậu trường, Smith càng có vị trí đặc biệt trong lòng người hâm mộ.
Nhiều năm trước đó, trong một cuộc phỏng vấn với chương trình Soccer AM của Sky Sports, Smith từng công khai tuyên bố rằng anh "sẽ không bao giờ thi đấu cho Man United".
Bởi vậy, khi thương vụ trị giá 7 triệu bảng được công bố, Smith lập tức hứng chịu làn sóng chỉ trích nặng nề, bất chấp tình hình tài chính khó khăn khiến Leeds buộc phải bán cầu thủ.
Nhận thức rõ hoàn cảnh của đội bóng cũ, Smith đã từ bỏ một khoản tiền lót tay đáng kể mà Leeds có nghĩa vụ thanh toán cho anh. Tuy nhiên, hành động đó vẫn không đủ xoa dịu sự tức giận.
Việc Smith chuyển đến Old Trafford gây tổn thương sâu sắc cho những người hâm mộ tại chính quê hương anh.
Simon Jose, đại diện Hiệp hội Cổ động viên Độc lập Leeds United, khi đó ra tuyên bố gọi thương vụ này là "một nhát dao đâm sau lưng" và "sự phản bội".
Dẫu vậy, quan điểm của cổ động viên Leeds về Smith không hoàn toàn đồng nhất. Một bộ phận hiểu được những khó khăn tài chính mà CLB phải đối mặt, đồng thời thừa nhận Manchester United là đội đưa ra lời đề nghị hấp dẫn nhất trong số các CLB muốn chiêu mộ tiền đạo này.
Điều họ mong muốn chỉ đơn giản là số tiền đó đến từ bất kỳ đội bóng nào khác, thay vì Manchester United.
Sau Alan Smith, không cầu thủ Leeds nào tiếp tục chuyển trực tiếp sang Manchester United trong hơn hai thập niên.
Tháng 8/2021, Daniel James thực hiện hành trình ngược lại, từ Old Trafford đến Elland Road. Trước đó, James từng suýt gia nhập Leeds từ Swansea City vào tháng 1/2019, nhưng thương vụ đổ bể vào phút chót. Manchester United sau đó chiêu mộ anh trong mùa hè cùng năm.
Phải đến mùa hè 2026, khi Karl Darlow hết hợp đồng với Leeds và gia nhập Manchester United theo dạng chuyển nhượng tự do để đảm nhiệm vai trò thủ môn dự bị, một cầu thủ mới lại rời Elland Road sang Old Trafford.
| Giờ đây, Dominic Calvert-Lewin có thể là người tiếp theo. Ảnh: Stu Forster/Getty Images |
Tiền đạo này cũng xuất thân từ vùng Yorkshire, nhưng sinh ra tại Sheffield chứ không phải Leeds. Anh mới khoác áo đội chủ sân Elland Road được hơn một năm sau khi chuyển đến từ Everton.
Dù thời gian gắn bó với Leeds chưa dài, nếu Calvert-Lewin quyết định đi theo con đường của những người tiền nhiệm, anh sẽ hiểu rằng vượt qua dãy Pennines để gia nhập nửa đỏ thành Manchester là một hành trình mà người hâm mộ Leeds rất hiếm khi tha thứ.
(Bài viết của Chris McKenna - The Athletic, 31/10/2026)