Đã đến lúc chúng ta cần nói về Mikel Oyarzabal

Chàng tiền đạo 29 tuổi này luôn né tránh sự chú ý, nhưng những bàn thắng tại World Cup đã kéo anh vào tâm điểm của các cuộc thảo luận.

Đã đến lúc chúng ta phải nói về Mikel Oyarzabal. Khi Tây Ban Nha ghi bàn thắng thứ ba vào lưới đội tuyển Áo ở Los Angeles, máy quay đã bắt được khoảnh khắc cậu em trai của Lamine Yamal đang ăn mừng, siết chặt hai nắm tay rồi hét lên “Vamos!”. Đó là một khung hình không thể hoàn hảo hơn, không chỉ bởi cậu bé Keyne quá đáng yêu. Ngay cả “khiếm khuyết” trong khung hình ấy cũng hoàn hảo theo cách riêng của nó. Ở hàng ghế bên dưới, đang vỗ tay và che khuất một nửa cậu bé ba tuổi của chúng ta, là một người phụ nữ đeo kính râm. Điều này khiến một bình luận viên truyền hình Tây Ban Nha đùa trên mạng xã hội rằng: “Người phụ nữ tóc vàng phía trước đã cướp mất của chúng ta tấm sticker tuyệt vời nhất mọi thời đại.” Ngay lập tức, tiền đạo Borja Iglesias đáp lời: “Người phụ nữ tóc vàng đó đã mang tới cho chúng ta hai bàn thắng hôm nay đấy, anh bạn ạ.”

Hóa ra, “người phụ nữ tóc vàng” ấy chính là mẹ của Oyarzabal: Bà tên là Dorleta và cậu con trai của bà vừa có một cú đúp trong trận đấu, cũng là pha ghi bàn thứ tư của anh tại World Cup 2026. Hai ngày sau, khi La Selección kết thúc buổi tập đầu tiên tại Dallas, tờ Marca đã hỏi Oyarzabal liệu anh đã xem đoạn clip đó chưa.

“Rồi,” anh đáp, “(Keyne) gần như đã trở thành một biểu tượng khi xét đến tất cả những gì diễn ra trong vài năm qua và tầm ảnh hưởng vượt trội mà Lamine đang có.” Vế còn lại, kiểu như “không giống như tôi”, anh không cần phải nói ra; với Oyarzabal, hầu hết mọi chuyện đều như vậy. Anh không phải là một biểu tượng và thật ra cũng chẳng muốn trở thành một biểu tượng. Người ta ít khi nói về anh, và anh thích thế.

Tuy nhiên, mọi chuyện đang thay đổi. Những bàn thắng luôn là thứ có thể làm thay đổi các cuộc trò chuyện; và dạo gần đây, Oyarzabal đã ghi rất nhiều bàn thắng. Một “chiến dịch vận động” từ vị HLV trưởng của La Roja cũng góp phần không nhỏ, khi Luis de la Fuente đang nỗ lực sửa chữa điều mà ông cho là một sự bất công. Trong buổi họp báo trước trận đấu với Uruguay, khi một câu hỏi có nhắc đến tên Oyarzabal, vị thuyền trưởng của ĐTQG Tây Ban Nha đã chớp ngay cơ hội. Ông bắt đầu câu trả lời bằng hai tiếng “cảm ơn” rồi hướng toàn bộ sự chú ý vào cầu thủ mang áo số 21 của mình. Vài phút sau lại có một câu hỏi khác, lần này nhắm trực tiếp vào tiền đạo thuộc biên chế Real Sociedad, và De la Fuente lại kết thúc câu trả lời bằng hai từ “cảm ơn” nữa, tỏ ra đầy mãn nguyện vì một chút “công lý” cuối cùng cũng đã được thực thi.

“Anh vừa nhắc đến Mikel Oyarzabal: Cuối cùng thì… cuối cùng thì, người ta cũng bắt đầu công nhận cậu ấy ở Tây Ban Nha. Madre mia (Chúa ơi)! Cuối cùng thì…” vị HLV trưởng của La Roja mở đầu. Ông khẳng định Oyarzabal là “một cầu thủ vĩ đại giữa những con người vĩ đại”, và đó đúng là sự thật: Vào thời điểm cuộc phỏng vấn này được thực hiện, sáu cái tên đang dẫn đầu danh sách Vua phá lưới của World Cup 2026 là Kylian Mbappé, Lionel Messi, Erling Haaland, Harry Kane, đương kim Quả bóng Vàng Ousmane Dembélé và Oyarzabal. Năm siêu sao và... một chàng trai bình dị.

Cái điệp khúc “tay cầu thủ này đang bị underrate (tức là bị đánh giá thấp hơn thực lực)” đôi khi bị lạm dụng quá lố, trở thành một luận điệu nhàm chán. Sự ghi nhận đến hay không đều có lý do, thường là những lý do hoàn toàn chính đáng, và việc một cầu thủ không được tung hô không phải lúc nào cũng là một sự bất công. Thậm chí, có những trường hợp mà cái mác “bị underrate” lại vô tình khiến người ta… “đánh giá quá cao” (overrate) một cầu thủ, như thể đó là một phẩm chất đáng được cộng thêm vào giá trị của anh ta. Thế nhưng với Oyarzabal, cách nhận xét ấy lại chính xác là sự thật. Chàng trai này đã 29 tuổi, thế nhưng cho đến tận gần đây, anh hiếm khi được người ta nhắc tới, đặc biệt là bên ngoài San Sebastián, nơi anh đang đeo băng đội trưởng của Real Sociedad.

Đó cũng là một phần nguyên nhân. Oyarzabal từng cùng la Real nâng cao hai chức vô địch Copa del Rey - chiếm 50% số cúp mà CLB này từng giành được - và anh đã ghi bàn trong cả hai trận chung kết ấy. Nhưng vì đó là la Real, nên chẳng hề có những chiến dịch truyền thông lăng xê hình ảnh rầm rộ, và cơ hội để giành chiến thắng của họ trong các cuộc đua danh hiệu luôn rất hạn chế. Cũng không hề có những tin đồn chuyển nhượng đình đám để thu hút sự quan tâm, mà điều đó tự thân nó đã rất đáng nói: Oyarzabal xuất thân từ chính học viện của Real Sociedad, mức phí giải phóng hợp đồng của anh chỉ là 75 triệu Euro – một con số mà không ít cầu thủ kém hơn anh rất nhiều vẫn được bán với giá cao hơn - ấy vậy mà thậm chí còn chẳng có lấy một tin đồn. Một phần là bởi Oyarzabal, một cầu thủ không có người đại diện và hoàn toàn hài lòng với cuộc sống ở quê nhà, chưa bao giờ “thả thính” cho giới truyền thông cả.

Đó chính là cách sống của Oyarzabal: Nếu anh không bị đem bán, thì bản thân anh cũng chưa bao giờ tự “rao bán” chính mình. Sau trận đấu với đội tuyển Áo, anh đã được hỏi về cảm giác khi “đứng chung mâm” với Mbappé và Messi trên bảng xếp hạng ghi bàn của World Cup. “Tôi không quan tâm,” tiền đạo 29 tuổi đáp, và anh thực sự có ý đó. Oyarzabal có một phong thái “tỉnh rụi” rất thú vị, hoàn toàn không bị cuốn theo những ồn ào quanh mình. Chẳng hề có một tia kiêu ngạo nào mảy may xuất hiện cả. Lúc được hỏi cảm nghĩ về việc một công cụ AI khi liệt kê các trung phong xuất sắc nhất chỉ đưa ra kết quả là Mbappé, Kane và Haaland mà không có anh, anh chỉ trả lời: “Thì họ đúng là những người giỏi nhất mà.”

Oyarzabal từng nói rằng một trong những việc anh phải làm với tư cách một tiền đạo là “không ngáng đường đồng đội”. Đây không phải là sự khiêm tốn giả tạo, mà là cách anh phân tích bóng đá. Có lẽ cũng chính vì thế mà người ta không phải lúc nào cũng nhìn thấy được giá trị của chàng trai 29 tuổi này: Anh không muốn làm tâm điểm, dù là ở trong hay ngoài sân cỏ. Trầm lặng, ngoại hình bình thường và làm mọi việc không chút phô trương, Oyarzabal không to con cũng chẳng đặc biệt nhanh, anh không có các pha rê bóng qua người đẹp mắt, không có những cú nã đại bác từ cự ly 36 mét, cũng chẳng có nhu cầu phải liên tục chạm bóng để chứng minh sự hiện diện của mình, để đòi đồng đội chuyển bóng bằng mọi giá; ở tiền đạo này không tồn tại một danh sách những phẩm chất dễ nhận thấy ngay lập tức. Giá trị của Oyarzabal nằm ở những điều khó nắm bắt hơn: Nằm ở khả năng căn thời điểm của anh, nằm ở cách anh đọc trận đấu, nằm ở tinh thần “vì lợi ích chung của tập thể”.

“Từ khi còn nhỏ tôi đã cố gắng tìm hiểu về diễn biến của các trận đấu và lý do tại sao mọi thứ lại diễn ra như vậy,” anh kể. “Tôi đã học được rằng bằng cách ‘không ngáng đường đồng đội’, bạn cũng đã giúp ích rất nhiều cho đội bóng rồi. Có những khoảnh khắc, chỉ bằng cách chọn đúng vị trí, bạn đã có thể giúp ích cho cả đội mà chẳng cần chạm vào quả bóng. Vấn đề sau đó là phải làm sao để tận dụng thật tốt số lần hiếm hoi mình có bóng. Là một tiền đạo, bạn không thể mong đợi được chạm bóng vào mọi phút giây trên sân.”

De la Fuente nhận xét: “Mikel là một người cực kỳ thông minh và anh có thể thấy rõ điều đó trên sân đấu. Cậu ấy là một trong những tiền đạo xuất sắc nhất trong việc chiếm lĩnh khoảng trống, khai thác vùng không gian giữa các tuyến của đối thủ, lẫn chơi dạt biên. Cậu ấy từng đá cánh phải, cánh trái, tiền đạo hộ công lẫn trung phong cắm, và ở đâu cũng chơi rất hay. Rất ít cầu thủ có khả năng đọc trận đấu và diễn giải diễn biến trên sân xuất sắc như cậu ấy. Cậu ấy có sự khiêm tốn và thấu hiểu để giữ vững đôi chân mình trên mặt đất, bởi vì bóng đá là một vòng quay không ngừng. Cậu ấy là tấm gương cho tất cả mọi người và mỗi ngày trôi qua tôi lại càng thêm hài lòng về cậu ấy. Những ai thực sự am hiểu bóng đá đều đánh giá cậu ấy cực kỳ cao. Thật đáng buồn, vẫn còn nhiều người chưa nhìn ra điều này, nhưng tầm ảnh hưởng mà cậu ấy tạo ra ở ĐTQG là không thể đong đếm.”

Nhưng giờ thì họ đã nhìn thấy, những con số thống kê đã bảo chứng cho điều đó. De la Fuente luôn đặt niềm tin vào Oyarzabal. Khi mới nhậm chức huấn luyện viên trưởng, ông đã lập tức chọn anh làm một trong các đội trưởng của La Roja, mặc kệ tiêu chí lựa chọn truyền thống vốn chỉ dựa hoàn toàn vào thâm niên lên tuyển. Đúng như Fabián Ruiz từng nhận xét: “Mikel có vẻ ngoài nhút nhát, nhưng mỗi khi cậu ấy lên tiếng, tất cả mọi người đều phải lắng nghe, bởi cậu ấy gần như lúc nào cũng có những ý kiến xác đáng.” Bản thân Oyarzabal cũng đã phải trải qua một quá trình tiến hoá - điều mà anh cho là hệ quả từ chấn thương đầu gối khiến mình phải bỏ lỡ kỳ World Cup trước – để từ một tiền đạo cánh trở thành một tiền đạo trung tâm nhưng không phải mẫu số 9 truyền thống, và sự biến đổi này đã khiến anh càng trở nên hiệu quả, nguy hiểm hơn trước. “Ai cũng nói rằng chúng tôi không có trung phong cắm; thực ra là có đấy, chỉ là chúng tôi có một mẫu trung phong khác biệt so với tiêu chuẩn họ quen thuộc mà thôi,” De la Fuente khẳng định. Ông vốn từng xếp Oyarzabal đá ở vị trí đó từ thời điểm anh còn chơi cho đội U21 Tây Ban Nha.

Khi Oyarzabal được tung vào sân trong trận chung kết Euro 2024, anh đã ghi bàn. Dĩ nhiên rồi: Anh đã ghi bàn trong mọi trận chung kết mà mình góp mặt. Lần này, đó chính là bàn thắng quyết định kẻ sở hữu ngôi vương; đồng thời, nó cũng mở ra một kỷ nguyên mới: Álvaro Morata lùi bước, Oyarzabal trở thành sự lựa chọn số một ở trung tâm hàng công La Roja. Mùa giải trước cũng chính là mùa giải mà anh ghi nhiều bàn thắng cho Real Sociedad nhất, với 15 pha lập công tại La Liga. Tính từ thời điểm đưa bóng vào lưới tuyển Anh ở Berlin, Oyarzabal đã góp dấu giày vào nhiều bàn thắng hơn cả Mbappé, Messi, Ronaldo hay Kane ở cấp độ bóng đá quốc tế. Chỉ có Haaland là xếp trên anh. Trong 19 trận đấu gần nhất cho đội tuyển Tây Ban Nha, anh đã ghi 17 bàn và có 8 pha kiến tạo.

Bốn trong số những bàn thắng đó được ghi trên đất Mỹ mùa hè này, trên sân khấu lớn nhất thế giới, nơi anh thực sự thuộc về. Cách đây chưa tới 2 tuần, một hãng sản xuất giày đã phải nhắc đến tên một tiền đạo mà họ chưa từng để mắt tới trước đây, và họ không phải là những người duy nhất làm vậy. “Tôi thực sự vui vì cuối cùng mọi người cũng đang nói về cậu ấy, thực lòng là thế, vậy nên cảm ơn các bạn,” De la Fuente kết luận.

Theo Sid Lowe, The Guardian