Lịch sử bóng đá quốc tế bắt đầu từ năm 1872. Trong suốt hơn một thế kỷ rưỡi, chưa cầu thủ nào thi đấu nhiều trận hơn Cristiano Ronaldo, chưa ai ghi nhiều bàn thắng hơn anh và có lẽ cũng chưa ai để lại một di sản vĩ đại hơn ở cấp độ đội tuyển quốc gia.
Tuy nhiên, chỉ khi trực tiếp tham dự một trận đấu của đội tuyển Bồ Đào Nha, người ta mới thực sự hiểu được tầm ảnh hưởng khổng lồ của Ronaldo đối với một đất nước chỉ có khoảng 11 triệu dân.
Xung quanh sân vận động, gần như mọi chiếc áo đấu mà bạn nhìn thấy đều mang dòng chữ "Ronaldo, 7" phía sau lưng. Người hâm mộ liên tục hô vang tên anh, còn những đứa trẻ chạy khắp nơi, không ngừng tái hiện màn ăn mừng "Siuuu" trứ danh. Họ dùng điện thoại ghi lại từng cử động của Ronaldo, từ lúc khởi động cho đến khi trận đấu diễn ra.
Đó gần như là sự sùng bái dành cho một thần tượng, với mức độ cuồng nhiệt thường chỉ xuất hiện ở những ngôi sao nhạc pop. Có những người thực sự hét lên mỗi khi Ronaldo chạm bóng.
Cơn sốt Ronaldo không dừng lại ở bất kỳ vùng miền nào của Bồ Đào Nha. Nó lan rộng đến mọi ngóc ngách trên thế giới.
Tại Uzbekistan, một quốc gia mà theo những gì The Athletic biết, Ronaldo chưa từng đặt chân đến và cũng không có bất kỳ mối liên hệ rõ ràng nào, anh vẫn được ngưỡng mộ và yêu mến hơn bất kỳ vận động viên thể thao nào khác.
Khi Uzbekistan đối đầu Bồ Đào Nha tại World Cup năm nay, một số cổ động viên Uzbekistan thực sự đã đứng về phía Ronaldo, đồng nghĩa với việc cổ vũ cho đội tuyển đối phương.
Tại một khu chợ ở Tashkent, thủ đô của quốc gia Trung Á này, những món đồ lưu niệm bóng đá duy nhất được bày bán là móc khóa mang hình ảnh của bốn đội bóng hoặc nhân vật: Real Madrid, Barcelona, Manchester City và Ronaldo.
Trong chuyến thăm của The Athletic hồi đầu năm, có một khoảnh khắc rất thú vị. Một đứa trẻ đang đi cùng mẹ trên phố bất ngờ buông tay, chạy băng qua vỉa hè rồi hét vang "Siuuu" mà chẳng vì lý do cụ thể nào.
Phần lớn sự tôn sùng đó xuất phát từ những thành công chưa từng có trong sự nghiệp cấp câu lạc bộ của Ronaldo, đặc biệt là những chiến tích trong chín năm khoác áo Real Madrid. Nhưng ở cấp độ đội tuyển quốc gia, ít nhất nếu xét về những con số thống kê, Ronaldo thực sự không có đối thủ.
Anh đã thi đấu 234 trận cho Bồ Đào Nha, nhiều hơn bất kỳ cầu thủ nào trong lịch sử bóng đá quốc tế tới 26 trận. Anh ghi 146 bàn thắng, bỏ xa người đứng thứ hai tới 20 bàn.
Ở cả hai hạng mục, người xếp ngay sau Ronaldo đều là Lionel Messi, đối thủ vĩ đại mà tên tuổi anh sẽ mãi được đặt cạnh để so sánh.
Messi đã khép lại sự nghiệp thi đấu cho đội tuyển Argentina vào tháng 10, sau khi ghi một bàn và kiến tạo hai lần trong chiến thắng 3-0 trước Benin tại Buenos Aires.
Chúng ta vẫn chưa biết liệu Ronaldo có được tổ chức một trận đấu chia tay để nói lời tạm biệt Bồ Đào Nha hay không. Nhưng nếu cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử bóng đá quốc tế xét trên phương diện thống kê còn không xứng đáng có một trận đấu tri ân, vậy ai mới xứng đáng?
| Ronaldo ăn mừng bàn thắng vào lưới Croatia tại World Cup 2026. Ảnh: Dan Mullan/Getty Images. |
Dù đánh giá theo bất kỳ tiêu chuẩn nào, đây vẫn là một sự nghiệp phi thường. Và chính sự vĩ đại đó khiến cái kết đầy lộn xộn của Ronaldo trở nên đáng buồn hơn.
Hành động cuối cùng của Ronaldo trong tư cách cầu thủ đội tuyển Bồ Đào Nha là rời trại tập trung giữa đợt thi đấu gồm bốn trận UEFA Nations League. Dường như anh làm vậy để phản đối quyết định của HLV Jorge Jesus, người không tung anh vào sân từ ghế dự bị ở trận thứ hai, gặp Na Uy.
Sau đó, Ronaldo bị phạt 286 USD vì hành vi này.
Đó rõ ràng không phải cách một sự nghiệp quốc tế huy hoàng như của anh nên kết thúc. Tuy nhiên, những dấu hiệu báo trước khoảnh khắc chia tay đã xuất hiện từ lâu.
Tại World Cup 2022, nhiều người có cảm giác thời đại của Ronaldo đã đi đến hồi kết khi HLV Fernando Santos quyết định để anh ngồi dự bị trong trận gặp Thụy Sĩ ở vòng 1/8.
Gonçalo Ramos, người được lựa chọn thay thế Ronaldo, lập một cú hat-trick, giúp Bồ Đào Nha giành chiến thắng 6-1. Đó là thời điểm không ít người tin rằng Ronaldo đã qua thời đỉnh cao.
Trong bốn năm tiếp theo, những lời chỉ trích liên tục xuất hiện. Ronaldo bị cho là đã sa sút nghiêm trọng, rằng anh tiếp tục được thi đấu đơn thuần nhờ danh tiếng gắn với chiếc áo mình mặc, thay vì năng lực thực sự trên sân cỏ.
Thế nhưng, từ năm 2022 đến 2026, Ronaldo vẫn ghi thêm 28 bàn thắng cho đội tuyển quốc gia.
Để hình dung rõ hơn về thành tích đó, hai chân sút vĩ đại nhất lịch sử đội tuyển Scotland, Denis Law và Kenny Dalglish, mỗi người ghi tổng cộng 30 bàn trong cả sự nghiệp quốc tế.
Sự thật là ngay cả khi đã suy giảm đáng kể về thể chất và phong độ, những con số cùng thành tích mà Ronaldo tạo ra trong giai đoạn cuối sự nghiệp, ở độ tuổi vốn được xem là lúc các cầu thủ nên giải nghệ, vẫn vượt xa những gì phần lớn tiền đạo quốc tế làm được trong cả cuộc đời thi đấu.
Chính vì thế, theo thời gian, người ta sẽ nhớ đến những năm tháng đỉnh cao của Ronaldo nhiều hơn giai đoạn sa sút cuối cùng.
Bồ Đào Nha, đặc biệt là cựu HLV trưởng Roberto Martínez, có thể phải nhận một phần trách nhiệm vì đã kéo dài sự nghiệp quốc tế của Ronaldo một cách có lẽ không cần thiết, hoặc chí ít là tiếp tục duy trì vị thế đá chính gần như mặc định dành cho anh.
Nhưng thật khó để chế giễu ý chí và khát vọng không ngừng nghỉ của Ronaldo trong hành trình theo đuổi chiến thắng, vinh quang và những bàn thắng ngay cả khi đã ngoài 40 tuổi.
Chính tham vọng và cơn khát thành công đó, thứ mà một số đồng đội của Ronaldo thừa nhận họ chưa từng nhìn thấy ở bất kỳ cầu thủ chuyên nghiệp nào khác, đã tạo nên nền tảng cho sự nghiệp phá vỡ hàng loạt kỷ lục của anh.
Tại sao có thể nói Ronaldo rời đội tuyển với di sản quốc tế vĩ đại hơn bất kỳ cầu thủ nào trước đó?
Bởi anh đã đưa một quốc gia có truyền thống bóng đá lâu đời vươn đến những đỉnh cao mà trước đây ít người dám nghĩ tới.
Bồ Đào Nha vốn không phải một đội tuyển đứng thứ 105 trên bảng xếp hạng FIFA hay một nền bóng đá không có lịch sử. Đây là quê hương của Eusébio và Luís Figo, một đất nước từng giành vị trí thứ ba tại World Cup 1966.
Dẫu vậy, vẫn có những sự thật không thể bỏ qua.
• Trước Ronaldo, Bồ Đào Nha chưa từng giành bất kỳ danh hiệu lớn nào. Với Ronaldo, họ đoạt ba danh hiệu trong vòng chín năm.
• Trước Ronaldo, Bồ Đào Nha chỉ vượt qua vòng loại ở ba trong tổng số 17 kỳ World Cup. Trong thời đại của anh, họ góp mặt ở cả sáu kỳ World Cup.
• Trước Ronaldo, Bồ Đào Nha chỉ tham dự ba trong số 12 kỳ EURO. Khi có anh, họ giành quyền góp mặt ở cả năm kỳ liên tiếp.
Bóng đá Bồ Đào Nha đã phát triển vượt bậc kể từ đầu thế kỷ XXI. Các học viện đào tạo tại Lisbon và Porto liên tục sản sinh những thế hệ tài năng, những cầu thủ thành danh cả trong nước lẫn nước ngoài như Bruno Fernandes, Bernardo Silva, João Moutinho, Rúben Dias và João Neves.
Vì thế, có thể lập luận rằng những thành tựu kể trên sớm muộn cũng sẽ xuất hiện, ngay cả khi không có Ronaldo.
Nhưng điều không thể phủ nhận là tầm ảnh hưởng của anh đã vượt xa những trận đấu hay giải đấu cụ thể.
Ronaldo còn tác động sâu sắc đến những người đi sau, những cầu thủ lớn lên với hình ảnh anh là thần tượng, trước khi có cơ hội trở thành đồng đội và chia sẻ cùng anh một phòng thay đồ.
| Ronaldo cùng các đồng đội Bồ Đào Nha ăn mừng chức vô địch EURO 2016. Ảnh: Matthias Hangst/Getty Images. |
Đã có những thời điểm Ronaldo gần như một mình kéo Bồ Đào Nha vượt qua vòng loại để giành quyền tham dự các giải đấu lớn.
Anh ghi 15 bàn trong chín trận tại vòng loại World Cup 2018, có chuỗi 11 bàn sau sáu trận để giúp đội tuyển giành vé dự EURO 2020, rồi tiếp tục ghi 10 bàn trong chín lần ra sân trên hành trình đến EURO 2024.
Năm 2013, sau khi Bồ Đào Nha xếp dưới Nga tại vòng loại World Cup, họ phải tham dự loạt trận play-off với Thụy Điển, đội tuyển khi đó sở hữu một nhân vật có tầm vóc tương tự Ronaldo: tiền đạo Zlatan Ibrahimović.
Bồ Đào Nha thắng trận lượt đi 1-0 tại Lisbon, và dĩ nhiên, người ghi bàn chính là Ronaldo.
Nhưng bốn ngày sau, tại Stockholm, họ bị dẫn 1-2 trong trận lượt về sau cú đúp của Ibrahimović. Khi trận đấu chỉ còn 13 phút, nguy cơ bị loại đang hiện hữu trước mắt Bồ Đào Nha.
Và rồi Ronaldo xuất hiện.
Hai bàn thắng chỉ trong vòng ba phút giúp anh hoàn tất cú hat-trick, đưa Bồ Đào Nha giành chiến thắng chung cuộc 4-2 sau hai lượt trận.
Cuộc đối đầu từng được nhiều người mô tả như màn so tài cá nhân giữa hai siêu sao rốt cuộc trở thành "Zlatan 2-4 Ronaldo". Đó là một trong những khoảnh khắc huy hoàng nhất sự nghiệp quốc tế của anh.
Thế nhưng, đó vẫn chưa phải cú hat-trick nổi tiếng nhất của Ronaldo trong màu áo Bồ Đào Nha.
Danh hiệu đó thuộc về màn trình diễn năm 2018, khi anh ghi ba bàn vào lưới Tây Ban Nha tại vòng bảng World Cup, trong đó có cú sút phạt phi thường đánh bại thủ môn David de Gea, ấn định tỷ số hòa 3-3 đầy kịch tính.
Tại kỳ UEFA Nations League đầu tiên năm 2019, Ronaldo tiếp tục là người hủy diệt Thụy Sĩ ở bán kết, với một cú hat-trick khác trong chiến thắng 3-1. Sau đó, Bồ Đào Nha đánh bại Hà Lan 1-0 trong trận chung kết để đăng quang.
Sáu năm sau, khi đã 40 tuổi, Ronaldo ghi bàn gỡ hòa thứ hai cho Bồ Đào Nha trong trận chung kết Nations League gặp nhà vô địch châu Âu Tây Ban Nha. Trận đấu kết thúc với tỷ số 2-2, trước khi Bồ Đào Nha giành chiến thắng trên chấm luân lưu.
Trớ trêu thay, khoảnh khắc mang tính biểu tượng nhất của Ronaldo trong màu áo đội tuyển quốc gia có lẽ lại xuất hiện khi anh không còn ở trên sân.
Tại EURO 2016, Ronaldo thêm một lần giải cứu Bồ Đào Nha ở vòng bảng. Anh ghi hai bàn và kiến tạo bàn còn lại trong trận hòa 3-3 với Hungary, giúp đội tuyển tránh khỏi nguy cơ bị loại đầy ê chề ở lượt trận cuối.
Đến bán kết, cú đánh đầu dũng mãnh mang thương hiệu Ronaldo phá vỡ hàng phòng ngự kiên cường của Xứ Wales ở đầu hiệp hai, mở đường cho Bồ Đào Nha tiến vào chung kết.
Bốn ngày sau, trước đội chủ nhà Pháp tại Paris, trận chung kết của Ronaldo kết thúc trong nước mắt và nỗi đau. Anh dính chấn thương và buộc phải rời sân chỉ sau 25 phút.
Tuy nhiên, khi các đồng đội Bồ Đào Nha phải chiến đấu, phòng ngự kiên cường, liên tục tranh chấp và gào thét để tiến đến khoảnh khắc thể thao vĩ đại nhất trong lịch sử đất nước, Ronaldo vẫn luôn hiện diện ở tuyến đầu bên đường biên.
Anh gần như trở thành trợ lý HLV không chính thức của Fernando Santos, một người đầy kích động, liên tục hò hét, thúc giục và động viên các đồng đội.
| Ronaldo gần như đảm nhận vai trò trợ lý của HLV Fernando Santos trong trận chung kết EURO 2016. Ảnh: Michael Regan/Getty Images. |
Eusébio từng là một người hùng dân tộc. Figo từng giành Quả bóng vàng. Nhưng Ronaldo đã vượt ra ngoài phạm vi bóng đá để trở thành một biểu tượng toàn cầu.
Không thể nói anh là người đầu tiên đưa Bồ Đào Nha lên bản đồ thế giới, nhưng Ronaldo chắc chắn đã mang đến cho đất nước này một vị thế và sự chú ý mà trước đó họ chưa từng có.
Câu chuyện càng trở nên đặc biệt khi nhìn lại xuất thân của chính Ronaldo.
Anh lớn lên tại Madeira, một hòn đảo nằm biệt lập giữa Bắc Đại Tây Dương, gần thành phố Marrakesh của Morocco hơn cả thủ đô Lisbon của Bồ Đào Nha.
Tuổi thơ của Ronaldo gắn với điều kiện sống thiếu thốn. Anh phải chia sẻ một căn phòng với ba anh chị lớn trong gia đình. Ngôi nhà chật chội đến mức chiếc máy giặt phải được đặt trên mái.
Ronaldo luôn duy trì tình cảm và sự gắn bó sâu sắc với gia đình. Nhưng hành trình từ một cậu bé thuộc tầng lớp lao động ở Madeira đến vị thế một trong những cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử bóng đá thực sự đáng kinh ngạc.
Anh còn trở thành gương mặt đại diện cho hàng loạt thương hiệu xa xỉ, từ Louis Vuitton, Armani, TAG Heuer cho đến Jacob & Co.
Đối với một quốc gia có truyền thống di cư lâu đời và cộng đồng kiều dân đông đảo như Bồ Đào Nha, cậu bé rời quê nhà năm 12 tuổi để gia nhập học viện Sporting CP tại Lisbon đã khiến cả thế giới phải chú ý đến nơi mình sinh ra.
Trong thông báo giải nghệ, Ronaldo chia sẻ:
"Cảm ơn vì đã cho tôi được sống với giấc mơ bắt đầu từ khi tôi chỉ là một cậu bé ở Madeira, chạy theo trái bóng."
"Tôi ra đi với tư thế ngẩng cao đầu. Tôi tự hào về con đường mình đã đi qua và biết rằng bản thân đã cống hiến tất cả những gì mình có cho Bồ Đào Nha."
Trở lại Madeira, nơi đây đã có một bảo tàng dành riêng cho Ronaldo và một sân bay mang tên anh.
Những lời ca ngợi và sự tôn vinh chắc chắn sẽ còn tiếp tục trong suốt phần đời còn lại của Ronaldo.
Nhưng bất kể bạn nghĩ gì về con người anh, hay cái tôi khổng lồ của anh, có lẽ không một lời tri ân nào thực sự đủ sức phản ánh trọn vẹn tầm vóc những thành tựu mà Cristiano Ronaldo đã đạt được.
(Tác giả: Tim Spiers | The Athletic | Ngày 5/11/2026)