Chelsea đã phòng ngự cực kỳ tệ hại trong những tuần đầu tiên của mùa giải này. Không chỉ tệ ở mức “đáng lo ngại”, mà thậm chí đã đạt đến cấp độ một thảm họa có nguy cơ phá hỏng cả mùa giải đối với một CLB đang cảm nhận rất rõ áp lực phải trở lại Champions League vào thời điểm này năm sau.
Những con số thống kê được ghi nhận ở The Blues thực sự không thể bào chữa: Thủng lưới 12 bàn chỉ sau 5 trận đầu tiên ở Premier League 2026/27 (thành tích tệ nhất giải), và mọi đối thủ đều đã ghi ít nhất hai bàn vào lưới họ. Không một đội bóng nào tại giải VĐQG Anh mùa này để cho đối thủ có được nhiều cú dứt điểm trúng đích hơn Chelsea (32), hay nhận nhiều bàn thua bởi các tình huống cố định hơn họ (6 bàn).
Tân HLV trưởng Xabi Alonso, người được đánh giá là một trong những bộ óc sắc sảo nhất giới túc cầu, chắc chắn đã có một vài ý tưởng về nguyên nhân dẫn tới cớ sự này. Tin tốt là giờ đây ông đang có gần ba tuần để biến những ý tưởng đó thành hành động và vạch ra một kế hoạch vững chắc nhằm giải quyết bài toán lớn nhất của Chelsea, cho dù ông chưa thể chia sẻ nó ngay với một lượng lớn các cầu thủ của mình do họ phải thực hiện nghĩa vụ với đội tuyển quốc gia trong phần lớn thời gian này.
Trong lịch sử gần đây của CLB chủ sân Stamford Bridge, đã từng có tiền lệ về việc đợt FIFA Days đầu tiên của mùa giải đóng vai trò tạo ra một bước ngoặt lớn cho phong độ của họ.
Một thập kỷ trước, HLV trưởng lúc bấy giờ là Antonio Conte đã quyết định dốc hết vốn liếng vào đội hình 3-4-2-1 mà ông từng thử nghiệm trong hiệp hai của trận thua 0-3 trước Arsenal hồi tháng 9 năm ấy, qua đó đặt nền móng cho 13 chiến thắng liên tiếp tại Premier League và một chức vô địch đầy bất ngờ.
Chẳng ai sau khi chứng kiến sự sụp đổ của Chelsea trong hiệp hai trước Brentford vào thứ Sáu tuần trước lại nghĩ rằng tập thể này thực sự sở hữu tiềm năng vô địch Premier League 2026/27, chỉ chờ được “mở khóa” bởi vài điều chỉnh chiến thuật. Tuy nhiên, những gì diễn ra trong các trận đấu mở màn đã cho thấy, The Blues chỉ cần cải thiện thành tích phòng ngự lên mức “tầm trung” là đủ để hàng công đầy uy lực đưa họ trở lại với cuộc đua top 5 và giành vé dự Champions League.
Alonso có thể sẽ phải cân nhắc đi theo hướng ngược lại với Conte ở mùa giải 2016/17, tức là từ bỏ đội hình 3-4-2-1 mà ông vốn rất ưa thích.
Đội hình chiến thuật trong bóng đá chưa bao giờ là thứ bất di bất dịch, và ngày nay chúng lại càng trở nên linh hoạt hơn bao giờ hết. Dưới thời Alonso, cấu trúc của Chelsea có thể thay đổi 180 độ tùy thuộc vào việc đội nào đang giữ bóng và quả bóng đang nằm ở đâu trên sân. Giữa các trận đấu, và thậm chí là ngay trong một trận đấu, cũng đã xuất hiện những sự điều chỉnh về vị trí - đáng chú ý nhất là việc Pedro Neto chơi như một tiền đạo cánh phải truyền thống trước Arsenal, và Josh Acheampong dâng cao từ hàng thủ, còn Romeo Lavia lui xuống trám vào khoảng trống mà Acheampong bỏ lại:
Nhưng về cơ bản, Chelsea mùa giải này chủ yếu chơi với trận pháp 3-2-5 khi cầm bóng và chuyển sang 5-2-3 khi quyền kiểm soát bóng thuộc về đối thủ.
Trong 18 tháng dẫn dắt Chelsea, Enzo Maresca thường xuyên tạo ra cấu trúc tấn công tương tự bằng cách đẩy hai tiền vệ lên hai “hành lang trong” trái và phải ở khu vực 1/3 cuối sân đối thủ, đồng thời kéo một hậu vệ biên bó vào phía trong sân đấu để chơi ở đáy trung tuyến. Alonso thì thường làm điều đó bằng cách yêu cầu các wing-back dâng lên và lui xuống liên tục tùy theo tình huống trên sân.
Chẳng có phương án nào là đúng hay sai tuyệt đối, và chuyện thành bại của chúng phần lớn phụ thuộc vào chất lượng cũng như sự phù hợp của dàn nhân sự mà vị HLV trưởng có trong tay. Nhưng qua 5 trận đấu đầu tiên của mùa giải này, đã xuất hiện những dấu hiệu cho thấy hệ thống của Alonso tồn tại một vài vấn đề cụ thể mà hầu hết các đội bóng ở Premier League đều đủ thông minh để nhận ra cũng như đủ sắc bén để khai thác chúng.
Trên sân cỏ, công tác phòng ngự được bắt đầu từ trên hàng công, và điểm yếu trong khâu phòng ngự của Chelsea cũng xuất phát từ đó.
Bộ ba tiền đạo năng nổ gồm Joao Pedro, Morgan Rogers và Cole Palmer thường xuyên được bố trí chơi khá co cụm vào phía trong sân đấu. Điều này có thể giúp The Blues triệt tiêu các phương án chuyền chọc đánh vào trung lộ của đối thủ và chắc chắn cũng tạo điều kiện thuận lợi cho những pha phối hợp nhanh, linh hoạt khi Chelsea giành lại được bóng, nhưng nó cũng thường xuyên bắt cặp wing-back của họ phải bứt tốc những quãng đường rất dài để pressing các hậu vệ biên đối thủ.
Dưới đây là một ví dụ về việc Pep Chavarria phải dốc hết sức lực để áp sát Michael Kayode của Brentford:
Rogers và Palmer nhìn chung đã thực hiện rất tốt nhiệm vụ pressing từ tuyến đầu và nhiều lần giúp đội nhà đoạt lại bóng ở những vị trí đắc địa tại khu vực 1/3 cuối sân đối thủ. Thế nhưng, một khi lớp pressing đầu tiên của Chelsea bị vượt qua, không ai trong số họ thực sự tích cực lui xuống hỗ trợ phòng ngự cho các đồng đội phía sau (đây khả năng cao là chỉ đạo của Alonso).
Điều này có thể mở ra những khoảng trống thênh thang ở hai cánh, tạo điều kiện cho các cầu thủ đối phương nhận bóng và dốc bóng tiến thẳng vào những vị trí nguy hiểm.
Dưới đây là một ví dụ rõ nét trích từ trận đấu với Brighton vào ngày 30/8: Wing-back phải Neto đã dâng cao đến mức biến mất khỏi khung hình, khiến Chelsea chỉ còn lại một hàng thủ 4 người khá phẳng và co cụm.
Diego Gomez của Brighton đã được thoải mái khống chế bóng trong một khoảng trống mênh mông phía sau Rogers và trước mặt wing-back trái Jorrel Hato, trong khi Malick Yalcouye băng lên mà không bị Malo Gusto (lúc đó đang chơi như một tiền vệ trung tâm) theo kèm, đánh thẳng vào khoảng trống giữa trung vệ trung tâm Maxence Lacroix và Wesley Fofana ở bên phải anh ta.
Kết quả là một quả tạt cực nguy hiểm và một cơ hội mười mươi dành cho Brighton.
Một tình huống tương tự cũng đã xuất hiện trong hiệp một trận đấu với Hull City hai tuần sau đó.
Ở ví dụ này, cấu trúc phòng ngự của Chelsea đã bị kéo lệch về phía hậu vệ cánh trái Ryan Giles đang dâng cao của đội khách, trong khi Hato buộc phải bó vào bên trong sân đấu để theo kèm tiền đạo cánh phải Mohamed Belloumi. Hậu vệ cánh phải Lewie Coyle của Hull nhận ra điều này và lập tức bứt tốc hướng thẳng vào vòng cấm. Rogers đã không chạy theo anh ta, Belloumi khéo léo đánh gót trả ngược đầy tinh tế sau quả tạt chìm của Giles và chuỗi tình huống kết thúc bằng một cú sút trong thế hoàn toàn trống trải của Coyle, buộc Levi Colwill phải nỗ lực cản phá để khiến bóng đi chệch cột dọc.
Ví dụ trên được nêu ra không phải là để hướng mũi dùi chỉ trích vào cá nhân Rogers; bởi lẽ Chelsea cũng từng để thủng lưới trước Leeds United (đội bóng đã ghi tới 3 bàn trong trận đấu đó) ở vòng ba Carabao Cup - chỉ ba ngày trước cuộc tiếp đón Hull - từ một tình huống có cấu trúc giống đến mức rợn người nhưng xuất phát ở cánh đối diện, trong đó Lukas Nmecha nhả bóng cho Brenden Aaronson, người đã tách khỏi sự kèm cặp của Neto để xâm nhập vòng cấm rồi thoải mái tung ra một cú dứt điểm không thể cản phá.
Arsenal cũng đã khai thác thành công sự kết hợp giữa khoảng trống mênh mông ở hai biên và những chân chạy xâm nhập vòng cấm chẳng bị ai theo kèm trong cuộc đụng độ The Blues tại sân Emirates vào ngày 6 tháng 9.
Trong ví dụ dưới đây, Riccardo Calafiori chạy tách khỏi Palmer khi Christos Tzolis nhận bóng gần đường biên cánh trái, buộc Lacroix phải băng ra yểm trợ.
Khi tuyển thủ Hy Lạp rê bóng vào trung lộ, Kai Havertz xuất hiện bên cạnh Martin Odegaard nhưng hàng thủ Chelsea không nhận được bất kỳ sự hỗ trợ nào từ Reece James (người đã được xếp đá tiền vệ trong trận đấu này), qua đó đẩy Fofana vào một tình thế quá khó nhằn. Tzolis đã có một đường chuyền rất tốt, pha bỏ bóng của Havertz thậm chí còn tuyệt vời hơn, và Odegaard đã dễ dàng tận dụng cơ hội ngon ăn mà mình nhận được để ghi bàn ấn định chiến thắng cho The Gunners.
Khi lui đội hình xuống để tổ chức phòng ngự, Chelsea thường chuyển sang cấu trúc 5-2-3 với một hàng thủ 5 người khá phẳng. Trên lý thuyết, đây có vẻ là một hệ thống vững chãi, nhưng các đối thủ vẫn có thể xé toạc nó nếu có đủ thời gian và không gian.
Trong trận mở màn mùa giải gặp Fulham, cấu trúc phòng ngự của The Blues tuy đã được thiết lập xong, nhưng Joao Pedro lại không áp sát đủ gắt gao với Jorge Cuenca để ngăn chặn cầu thủ này thực hiện một cú phất dài vọt qua đầu Colwill và tìm đến chân Timothy Castagne. Sau đó cầu thủ người Bỉ tung ra một cú sút khiến Robert Sanchez không thể bắt dính bóng, tạo điều kiện cho Gonzalo Garcia băng vào đánh đầu thành bàn.
Bộ dữ liệu dưới đây có thể không phải là một thước đo hoàn toàn đáng tin cậy khi mùa giải mới chỉ bắt đầu, và vị trí của Chelsea chắc chắn đã chịu ảnh hưởng đáng kể bởi lối chơi của các đối thủ mà họ đã chạm trán, nhưng vẫn rất đáng để lưu tâm chuyện đoàn quân của Alonso đang nằm trong nhóm những đội bóng có cường độ pressing thấp nhất tại Premier League mùa giải này, được thể hiện qua thông số PPDA (“passes per defensive action: Một chỉ số đo lường cường độ truy cản của một đội bóng bằng cách tính xem họ đã để cho đối thủ có trung bình bao nhiêu đường chuyền trước khi thực hiện một hành động phòng ngự) nhiều gấp đôi so với một Brighton luôn vây ráp đối thủ nghẹt thở của Fabian Hurzeler.
Các hệ thống sử dụng vai trò wing-back có thể khiến cho việc tổ chức pressing tầm cao trở nên khó thực hiện hơn, và một khi đội hình 3 trung vệ đổi thành đội hình 5 hậu vệ lúc chuyển trạng thái sang thế phòng ngự, khâu pressing thậm chí sẽ càng khó khăn hơn nữa.
Một con đường khác để Chelsea có thể kiểm soát các trận đấu là giữ chặt lấy quả bóng, thế nhưng thời lượng kiểm soát bóng trung bình của họ dưới thời Alonso sau 5 trận đầu tiên ở Premier League 2026/27 chỉ đạt mức 47,1%. Mặc dù một phần nguyên nhân có thể là do đội bóng này có chiến lược chủ động nhường ưu thế kiểm soát bóng cho đối thủ sau khi ghi bàn mở tỷ số từ sớm ở 4 trong 5 trận đấu đó, nhưng đồng thời cũng có những dấu hiệu cho thấy các vấn đề về nhân sự và hệ thống.
Người thay thế Sanchez, Emiliano Martinez, là một thủ môn tỏ ra thoải mái và thuần thục với những cú phất dài hơn là chuyền ngắn, và quả thật anh đã phất dài trong phần lớn các tình huống phát bóng lên. Thật ra thì, trong những tình huống bóng sống Martinez cũng đã cố gắng trở thành một thủ môn phân phối bóng theo phong cách hiện đại hơn, nhưng 9% số đường chuyền của anh cho các đồng đội tại Chelsea đã ngay lập tức dẫn đến một pha phất dài lên phía trên - tỷ lệ cao thứ tư giải đấu.
Điều này có thể là do dàn trung vệ hiện tại của Chelsea - Colwill là người duy nhất thực sự có khả năng chuyền chọc tốt trong số họ, nhưng lại đang phải đá trái sở trường trong khi đang cố gắng tìm lại cảm giác sau chấn thương đầu gối khiến anh phải ngồi ngoài gần như toàn bộ mùa trước. Ngoài ra, nguyên nhân cũng có thể nằm ở việc các đối thủ rất dễ dàng áp dụng đấu pháp 1 kèm 1 với hai tiền vệ trung tâm của Alonso, và cấu trúc 3-2-5 đẩy cả hai wing-back dâng lên quá cao khiến họ khó có thể trở thành những phương án chuyền ngắn khả dụng.
Các đội bóng đã đối đầu với Chelsea của Alonso cho đến nay thường không phải tốn quá nhiều công sức để có thể ép họ phất bóng dài – và đó là những tình huống mà đoàn quân của nhà cầm quân người Tây Ban Nha thường chịu bất lợi về thể chất và khả năng không chiến. Mặc dù Rogers đã mang tới một điểm đến khả dĩ hơn để Martinez nhắm đến, và Joao Pedro là một cầu thủ cực kỳ giỏi khống chế bóng dưới áp lực, nhưng anh vẫn có thể bị áp đảo bởi những trung vệ tranh chấp máu lửa.
Bạn càng giữ bóng ít, bạn sẽ càng phải hứng chịu nhiều tình huống bóng ch/ết hơn, và những vấn đề mà đội của bạn đang gặp phải trong giai đoạn đối thủ kiểm soát bóng sẽ càng trở nên nghiêm trọng hơn.
Bất kể Alonso lựa chọn hệ thống nào, Chelsea cần phải làm tốt hơn trong việc kèm người và bám sát đối thủ ở cả những tình huống bóng sống lẫn bóng ch/ết, bởi vì việc liên tục mắc lỗi ở các khía cạnh này sẽ tạo ra một biểu đồ như dưới đây (thể hiện những cú dứt điểm mà The Blues đã phải đối phó ở mùa giải này), một chuyện hoàn toàn không thể dung thứ đối với một đội bóng ấp ủ những tham vọng nghiêm túc ở nhóm đầu bảng xếp hạng.
Thật ra thì thành tích phòng ngự của Chelsea khó có thể tiếp tục tệ hại như thế này mãi, bất kể Alonso có đưa ra sự điều chỉnh nào hay không.
Đội chủ sân Stamford Bridge đã để thủng lưới 12 bàn từ những cơ hội chỉ tương đương 8,9 “bàn thua kỳ vọng” (xGA); ngược lại, Brighton tuy cũng đã phải đối mặt với những cơ hội tương đương 8,7 xGA nhưng lại mới chỉ để thủng lưới 5 bàn. Phần lớn những “nhiễu loạn” về mặt thống kê trong giai đoạn đầu mùa trên toàn cõi Premier League có lẽ sẽ giảm dần khi thu qua đông đến.
Nhưng con số 8,9 xGA nêu trên vẫn là quá cao, và việc tìm cách kéo nó xuống chính là nhiệm vụ cấp bách nhất đối với Alonso trong kỳ nghỉ FIFA Days này.
Tất nhiên, nếu các học trò của nhà cầm quân người Tây Ban Nha thực thi tốt hơn những chiến thuật mà ông chỉ đạo thì chắc chắn tình hình sẽ được cải thiện mạnh mẽ, nhưng một sự điều chỉnh về hệ thống chí ít cũng là điều rất đáng để đưa lên bàn cân.