Nghịch lý của Chelsea: Dài hạn trên giấy tờ, ngắn hạn trên sân cỏ

Có một nghịch lý rất dễ nhận thấy trong cách Chelsea vận hành dưới triều đại Todd Boehly. Đội bóng có thể trao cho một cầu thủ bản hợp đồng kéo dài 6, 7 hay thậm chí 8 năm, thế nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc cầu thủ ấy được đảm bảo tương lai lâu dài tại Stamford Bridge.

Trong vài năm trở lại đây, Chelsea từng bước biến những hợp đồng dài hạn thành một phần đặc trưng trong chiến lược xây dựng đội hình. Những bản hợp đồng có thời hạn kéo dài gần một thập kỷ từng gây sốc với phần còn lại của bóng đá châu Âu. Tuy vậy, khi nhìn kỹ hơn, đây không đơn thuần là câu chuyện về việc Chelsea muốn "trói chân" các cầu thủ.

Nó phản ánh một cách tiếp cận rất khác về việc quản trị bóng đá. Nói đúng hơn, giới chủ mới của Chelsea coi các cầu thủ là nhóm tài sản được đầu tư và hướng đến việc sinh lời trong tương lai. Cũng chính vì vậy, một cầu thủ ký hợp đồng 8 năm với Chelsea hoàn toàn có thể bị bán chỉ sau vài tháng nếu không chứng minh được năng lực hoặc được đánh giá không phù hợp với lối chơi của toàn đội, giống như hành động “cắt lỗ” mà chúng ta thường thấy ở chứng khoán, bất động sản hay một lĩnh cực kinh doanh tài chính nào khác. Nhưng trong trường hợp này, bán vội không hẳn là “cắt lỗ”, thậm chí Chelsea còn có lãi từ “màn ly hôn” chóng vánh này. 

Hợp đồng dài hạn là một công cụ quản trị rủi ro

Khi Todd Boehly và Clearlake Capital tiếp quản Chelsea, họ mang theo tư duy rất khác với mô hình quản lý bóng đá truyền thống. Thay vì chỉ nhìn cầu thủ như những nhân sự phục vụ đội một, Chelsea xem mỗi bản hợp đồng như một khoản đầu tư dài hạn. Mà đã là đầu tư thì mong muốn không gì khác ngoài sinh lời.

Một cầu thủ trẻ có tiềm năng phát triển được ký hợp đồng dài hạn giúp CLB kiểm soát tương lai của món tài sản đó. Chelsea không phải lo nguy cơ cầu thủ bước vào năm cuối hợp đồng rồi ra đi theo dạng CNTD, đồng thời có thêm thời gian để đánh giá tiềm năng phát triển của khoản đầu tư.

Quan trọng hơn, một hợp đồng dài hạn giúp Chelsea có vị thế tốt hơn trên bàn đàm phán. Nếu một cầu thủ còn tới 4-5 năm hợp đồng, Chelsea không hề chịu áp lực phải thanh lý gấp, đồng thời cũng tránh được việc đối tác “ép giá”. The Blues có thể chờ đợi một lời đề nghị đáp ứng đủ yêu cầu về tài chính, hoặc giữ cầu thủ ấy lại thêm ít nhất một mùa giải nữa để đánh giá tổng quát. Nói cách khác, hợp đồng dài hạn giúp Chelsea nắm quyền chủ động trong mọi tình huống. Đây là điều đặc biệt quan trọng với một CLB xây dựng đội hình dựa nhiều vào những nhân tố trẻ.

Trường hợp của Andrey Santos là một ví dụ điển hình. Tiền vệ người Brazil ký hợp đồng 7 năm với Chelsea từ Vasco da Gama vào tháng 1/2023, với mức phí 11 triệu bảng, khi mới 19 tuổi. Suốt 2 năm sau đó, Santos lần lượt được đem đi tu nghiệp ở Nottingham Forest và Strasbourg, chỉ chính thức trở lại khoác áo Chelsea ở mùa giải 2025/2026. Cũng chỉ sau mùa giải đầu tiên và duy nhất đó, dù thi đấu không quá nổi bật, Santos vẫn thu hút được sự quan tâm của Manchester United để giúp Chelsea thu về 50 triệu bảng từ thương vụ bắt tay với đại kình địch tại Premier League. 

Tương tự, là trường hợp của Renato Veiga, Omari Hutchinson, Lesley Ugochukwu, Carney Chukwuemeka, Noni Madueke và rất nhiều tài năng trẻ khác nữa. Họ đều là những sao mai tiềm năng được đưa về Stamford Bridge, được ràng buộc bằng những bản hợp đồng dài hạn nhưng chỉ gắn bó với Chelsea chỉ trong quãng thời gian ngắn ngủi, để rồi sau đó được bán đi để kiếm lời. Trong vòng quay khép kín này, việc giúp cầu thủ có bước phát triển tốt sau mỗi mùa giải là điều kiện tiên quyết. Họ không nhất thiết phải làm điều ấy trong màu áo Chelsea. Một thương vụ cho mượn có thể là chìa khóa mở ra cuộc lột xác ngoạn mục. 

Lấy ví dụ, dù ràng buộc hợp đồng tới 7 năm nhưng thời gian thực chất mà hậu vệ đa năng Veiga thi đấu cho Chelsea chỉ gón gọn trong vòng 6 tháng, sau tổng cộng 18 lần ra sân cho đội một. Cầu thủ người Bồ Đào Nha chuyển đến đầu quân cho Juventus theo dạng cho mượn trong nửa sau của mùa giải 2024/2025, trước khi bị bán đứt cho Villarreal ở mùa hè 2025.

Với tư duy và cách quản lý của giới chủ Mỹ, nhiều ý kiến cho rằng Chelsea ngày càng giống một công ty thương mại, thay vì hình ảnh của một đội bóng nỗ lực giành danh hiệu như thời Roman Abramovich. 

Kiểm soát chi phí vận hành CLB

Thế nhưng, đó dường như không phải ý tưởng nguyên bản của Todd Boehly và các cộng sự. Trong giai đoạn đầu của triều đại mới, những bản hợp đồng dài hạn được xem là giải pháp tối ưu trên phương diện kế toán. 

Phí chuyển nhượng của một cầu thủ thường được phân bổ dần vào chi phí theo thời hạn hợp đồng. Vì vậy, về mặt kế toán, một cầu thủ ký hợp đồng 8 năm chỉ tạo ra khoản chi phí phân bổ hàng năm bằng 50% so với trường hợp cầu thủ đó ký hợp đồng 4 năm. Đó là lý do lớn nhất để Chelsea đặc biệt ưa chuộng các bản hợp đồng dài hạn trong những năm đầu của triều đại Todd Boehly. 

Tuy nhiên, với sự thay đổi theo hướng kiểm soát chặt chẽ, đây không còn là lợi thế vô hạn như trước. Các quy định mới của UEFA đã giới hạn thời gian phân bổ phí chuyển nhượng ở mức tối đa 5 năm. Điều đó khiến việc ký hợp đồng 7-9 năm không còn giúp Chelsea “xé nhỏ” chi phí tài chính theo đúng số năm của hợp đồng như giai đoạn đầu. Vì thế, nếu chỉ giải thích chiến lược hợp đồng dài hạn của Chelsea bằng mục tiêu "lách luật tài chính", câu chuyện sẽ bị đơn giản hóa quá mức. Bởi lợi ích lớn nhất hiện nay nằm ở quyền kiểm soát cầu thủ và giá trị tài sản.

Đây có lẽ là cách dễ hiểu nhất để giải thích mô hình chuyển nhượng của Chelsea. Thay vì đặt cược tất cả vào một nhóm cầu thủ cố định, Chelsea xây dựng một danh mục gồm rất nhiều tài sản trẻ, được phân loại giống như quy chuẩn “hàng hóa” rất rõ ràng. Số ít nhân tố nếu có sự bứt phá mạnh mẽ sẽ trở thành trụ cột trong đội hình. Một số khác sẽ trở thành phương án xoay tua. Một số lại được đem đi cho mượn, để chờ đánh giá thêm trong tương lai gần. Số còn lại tất nhiên là đem đi bán. 

Lợi bất cập hại

Thế nhưng, không có mô hình kinh doanh nào vận hành một cách hoàn hảo. Hợp đồng dài hạn cũng có thể trở thành gánh nặng nếu đánh giá ban đầu sai. Một cầu thủ không đáp ứng kỳ vọng nhưng còn hợp đồng rất dài sẽ khó tìm được CLB khác sẵn sàng trả mức phí tương xứng với khoản đầu tư ban đầu của Chelsea. Đặc biệt, nếu cầu thủ đó hưởng mức lương cao, việc tìm đối tác sẵn sàng xuống tiền càng trở nên khó khăn. Bài học về Raheem Sterling hãy còn đó. 

Sau 2 năm, Chelsea “bay hơi” một nửa khoản đầu tư trị giá 52 triệu bảng dành cho Christopher Nkunku. Chỉ 6 tháng ngắn ngủi, đại diện thành London phải cắn răng chịu thâm hụt 15 triệu bảng khi “cắt lỗ” Joao Felix cho Al-Nassr. 

Chưa dừng lại ở đó, hàng tá những bản hợp đồng được đánh giá là vội vàng và thiếu tính toán như Kiernan Dewsbury-Hall, Nicolas Jackson, Liam Delap, Jamie Gittens và mới nhất là trường hợp của Alejandro Garnacho. Có thể nói chân chạy cánh người Argentina và Chelsea “vồ vập” đến với nhau, để rồi cũng chia tay cực kỳ chóng vánh. Thương vụ cho mượn tới Aston Villa đã nhanh chóng được hoàn tất. Theo tiết lộ của truyền thông Anh, Garnacho nhiều khả năng đã chơi trận đấu cuối cùng cho Chelsea bởi điều khoản cam kết mua đứt hợp đồng với đội chủ sân Villa Park tương đối dễ kích hoạt.

Hay điển hình như việc dù đã chi ra gần 80 triệu bảng để nâng cấp vị trí thủ môn, nhưng chẳng có bất cứ cái tên nào trong số Robert Sanchez, Petrovic hay Filip Jorgensen khiến các CĐV cảm thấy an tâm suốt 3 năm qua. 

Chelsea cũng phải đối mặt với một vấn đề khác, đó là có quá nhiều cầu thủ cùng cạnh tranh cho một vị trí ra sân. Điều này dẫn đến việc quản lý phòng thay đồ, thời lượng thi đấu và kỳ vọng cá nhân trở nên phức tạp. Một cầu thủ có thể được mua với mục tiêu phát triển trong 3-4 năm, nhưng nếu CLB liên tục bổ sung những cái tên mới ở cùng vị trí, kế hoạch ban đầu sẽ sụp đổ nhanh chóng. 

Và dù lựa chọn quyết sách như thế nào, đích đến của thành công mới là điều quan trọng nhất. Ngay lúc này, Chelsea không có được điều viễn mãn đó. Về thành tích, họ sắp bắt đầu mùa giải mới dưới sự dẫn dắt của tân HLV trưởng Xabi Alonson mà không được tham dự đấu trường Châu Âu. Đó là kết quả của mùa giải 2024/2025 gây thất vọng nặng nề với vị trí thứ 10 chung cuộc tại Premier League. Về tài chính, thời điểm đầu năm 2026, Chelsea đã công bố khoản lỗ kỷ lục CLB 354 triệu bảng cho mùa giải 2024/2025, đứng trước nguy cơ nhận án phạt tài chính nặng nề nếu tìm ra hướng xử lý trong ngắn hạn. 

Dù muốn hay không, chúng ta đều phải thừa nhận rằng cách quản lý của giới chủ Chelsea ở thời điểm hiện tại đang gặp vấn đề lớn.