Man Utd và bài học tái thiết từ Arsenal: Đã đến lúc đập đi xây lại

Arsenal từng phải trả giá đắt để thoát khỏi những sai lầm trong quá khứ. Thế nhưng, cuộc cải tổ dưới thời Mikel Arteta và Edu Gaspar cuối cùng đã mang lại thành quả xứng đáng.

Giờ đây, Manchester United dường như đang đứng trước hoàn cảnh tương tự, với hàng loạt bản hợp đồng đắt giá gây thất vọng và thành tích sân cỏ đáng báo động. Liệu Quỷ đỏ có đủ quyết tâm để học theo Arsenal, chấp nhận một cuộc thanh lọc mạnh tay nhằm xây dựng lại từ đầu?

Trong giai đoạn từ tháng 8/2020 đến tháng 9/2022, chỉ trong vòng 2 năm ngắn ngủi, Arsenal đã chấm dứt hợp đồng trước thời hạn với tổng cộng 8 cầu thủ đội một. Đáng chú ý, trong số đó có những cái tên từng khiến BLĐ đội bóng phải phá kỷ lục chuyển nhượng để đưa họ về Emirates. Danh sách này bao gồm Shkodran Mustafi, Sokratis, Sead Kolasinac, Hector Bellerin, Henrikh Mkhitaryan, Willian và đặc biệt là bộ đôi Mesut Ozil cùng Pierre-Emerick Aubameyang. Sự ra đi của 2 ngôi sao sau cùng gây chú ý hơn cả, bởi đã có thời điểm họ được xem là những nhân tố không thể thay thế trong đội hình Arsenal.

Tài năng của Ozil từng đưa anh trở thành một trong những chân chuyền xuất sắc nhất lịch sử Premier League, thậm chí được đánh giá nhỉnh hơn cả Cesc Fabregas – người giữ vai trò “trái tim” trong lối chơi của Arsenal giai đoạn 2007-2011. Sau khi để Alexis Sanchez chuyển đến Manchester United vào tháng 1/2018, BLĐ Pháo thủ gần như lập tức tìm cách giữ chân ngôi sao đẳng cấp thế giới duy nhất còn lại trong đội hình. Họ trao cho nhạc trưởng người Đức bản hợp đồng có mức lương lên tới 350.000 bảng/tuần. Tuy nhiên, kể từ thời điểm ấy, phong độ của Ozil ngày càng đi xuống, trước khi anh rời Emirates vào tháng 1/2021 sau hàng loạt biến cố cả trong lẫn ngoài sân cỏ.

Với Aubameyang, bản hợp đồng này từng được xem như món quà đến muộn dành cho Arsene Wenger, khi tiền đạo người Gabon cập bến Emirates chỉ 5 tháng trước thời điểm Giáo sư chia tay Arsenal. Chứng kiến Aubameyang hòa nhập nhanh chóng với cuộc sống tại Bắc London, NHM Pháo thủ hẳn không khỏi tiếc nuối. Giá như BLĐ đội bóng sớm quyết đoán trên thị trường chuyển nhượng để chiêu mộ chân sút này, Wenger có lẽ đã được tận hưởng một cuộc chia tay trọn vẹn hơn. Aubameyang gây ấn tượng trong những tháng cuối cùng dưới thời chiến lược gia người Pháp, trở thành trụ cột trên hàng công khi Unai Emery tiếp quản đội bóng, rồi tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn đầu của Mikel Arteta. Anh góp công giúp chiến lược gia người Tây Ban Nha giành 2 danh hiệu liên tiếp là FA Cup và Siêu cúp nước Anh, qua đó tạo nên màn ra mắt đầy hứa hẹn trên cương vị thuyền trưởng mới của Arsenal.

Thế nhưng, chỉ khoảng một năm rưỡi sau khi ký hợp đồng mới với mức lương lên tới 350.000 bảng/tuần, Aubameyang đã được cho phép rời Arsenal theo dạng chuyển nhượng tự do. Mối quan hệ thầy trò từng rất tốt đẹp giữa anh và Arteta dần rạn nứt, trở thành nguyên nhân chủ yếu dẫn đến cuộc chia tay trong bầu không khí căng thẳng. Dẫu vậy, xét trên phương diện tài chính, Arsenal mới là bên phải gánh chịu tổn thất nặng nề nhất. Đội bóng chấp nhận giải phóng một ngôi sao vẫn còn 18 tháng hợp đồng, đồng thời hỗ trợ anh về mặt thu nhập để thúc đẩy thương vụ chuyển đến Barcelona. Đáng nói hơn, chỉ vài tháng sau, đội bóng xứ Catalonia đã bán Aubameyang cho Chelsea với mức phí 15 triệu bảng. Arsenal vì thế rơi vào cảnh chịu thiệt trên cả hai phương diện. Họ vừa mất trắng một ngôi sao từng có giá trị lớn, vừa phải bỏ tiền để tạo điều kiện cho anh ra đi. Xét về khía cạnh tài chính, đây thực sự là một trong những thương vụ đáng quên nhất của Pháo thủ trong thế kỷ 21.

Việc lần lượt chia tay Ozil, Aubameyang cùng nhiều cầu thủ khác mà không thu về bất kỳ khoản phí chuyển nhượng nào, thậm chí còn phải chi tiền đền bù hợp đồng, đã trở thành gánh nặng đáng kể đối với Arsenal. Thời điểm ấy, CLB vốn đã chịu áp lực tài chính từ đại dịch Covid-19, đồng thời sụt giảm doanh thu nghiêm trọng vì liên tục vắng mặt tại Champions League. Dù vậy, BLĐ Arsenal vẫn chấp nhận bỏ ra hàng chục triệu bảng để giải quyết những hợp đồng không còn phù hợp với định hướng phát triển của đội bóng. Đó là một cuộc thanh lọc đội hình quyết liệt, phản ánh quyết tâm thay đổi tận gốc của Arsenal.

Cho đến nay, những lời bộc bạch của cựu giám đốc thể thao Edu Gaspar vẫn gây ám ảnh với các Gooners mỗi khi nhắc lại giai đoạn đen tối ấy: “Khi bạn có một cầu thủ đã ngoài 25 tuổi, hưởng lương cao nhưng thi đấu không tốt, làm thế nào để bán hoặc cho mượn anh ta? Rất đơn giản, chẳng ai muốn chiêu mộ những cầu thủ như thế”.

“Còn một yếu tố khác mà không ai nhắc đến: danh tiếng của CLB và những cầu thủ vẫn còn trong đội hình khi ấy. Chúng tôi thậm chí không được tham dự Champions League, trong khi phần lớn cầu thủ lại hưởng mức lương dành cho những người đang thi đấu ở sân chơi này. Ai sẽ chấp nhận chiêu mộ họ? Vì thế, chúng tôi quyết định bắt tay vào hành động. Mikel phụ trách những gì diễn ra trên sân, còn tôi đảm nhận công việc bên ngoài sân cỏ. Chúng tôi phối hợp cực kỳ chặt chẽ trong cách thực hiện”, ông nói tiếp.

Xét cho cùng, Edu và Arteta đã chấp nhận đặt cược vào một cuộc cải tổ đầy rủi ro, nơi thất bại có thể khiến cả hai phải trả giá đắt. Họ lựa chọn phá bỏ cấu trúc cũ để xây dựng một tập thể mới, chấp nhận hy sinh lợi ích trước mắt nhằm theo đuổi mục tiêu dài hạn. Canh bạc ấy đòi hỏi sự kiên nhẫn, nguồn lực tài chính và trên hết là niềm tin tuyệt đối từ giới chủ. May mắn cho Arteta và Edu, gia đình Kroenke đã lựa chọn đứng về phía họ, tạo điều kiện để Arsenal thực hiện cuộc tái thiết triệt để nhất trong nhiều năm. 

Sau tất cả, chức vô địch Premier League đầu tiên sau 22 năm chờ đợi cùng vị thế ngày càng vững chắc của Arsenal tại đấu trường châu Âu chính là câu trả lời thuyết phục nhất cho những quyết định đầy tranh cãi ấy. Những khoản tiền từng phải bỏ ra để giải phóng các hợp đồng không còn phù hợp, những cuộc chia tay gây tiếc nuối hay giai đoạn đội bóng chấp nhận đánh đổi thành tích trước mắt đều nằm trong cái giá của một cuộc tái thiết toàn diện. Arsenal đã phải trả giá đắt để thoát khỏi quá khứ, nhưng thành quả hôm nay cho thấy Arteta và Edu đã đặt cược đúng vào tương lai. Quan trọng hơn, họ không chỉ tạo ra một đội bóng đủ sức cạnh tranh danh hiệu, mà còn khôi phục vị thế của Arsenal như một thế lực đáng gờm ở cả nước Anh lẫn Châu Âu.

Nhìn vào tình cảnh hiện tại của Man Utd, người ta có thể nhận ra nhiều nét tương đồng với Arsenal trong giai đoạn 2018-2022. Thành tích sân cỏ sa sút, những khoản đầu tư khổng lồ chưa mang lại hiệu quả tương xứng, trong khi đội hình vẫn tồn tại không ít bản hợp đồng đắt giá trở thành gánh nặng. Tiêu biểu phải kể đến trường hợp của Mason Mount, Manuel Ugarte, Matthijs de Ligt, Joshua Zirkzee và phần nào đó là cả Benjamin Sesko. Được kỳ vọng sẽ nâng tầm chất lượng đội hình, nhóm cầu thủ này lại chưa thể chứng minh giá trị tương xứng với số tiền mà Man Utd bỏ ra. Những thương vụ kiểu như vậy khiến Quỷ đỏ ngày càng khó xoay xở trên thị trường chuyển nhượng, bởi nguồn lực tài chính bị ràng buộc vì chính những quyết định thiếu hiệu quả trong quá khứ.

Đáng lo hơn, vấn đề ấy còn xuất hiện ở những cầu thủ từng được xem là nền tảng cho tham vọng phục hưng CLB. Bruno Fernandes là trường hợp đáng chú ý. Sau mùa giải 2025/2026 cực kỳ thành công trên phương diện cá nhân, tiền vệ người Bồ Đào Nha lại đang sa sút nhanh chóng. Tình cảnh này gợi nhớ đến Ozil tại Arsenal. Một ngôi sao từng giữ vai trò trung tâm trong lối chơi, được trao mức đãi ngộ thuộc hàng cao nhất đội hình, nhưng rồi dần đánh mất tầm ảnh hưởng. Với Man Utd, câu hỏi đặt ra là liệu Bruno có thể tìm lại phong độ đỉnh cao, hay đội bóng đang đứng trước nguy cơ tiếp tục mắc kẹt với một bản hợp đồng lớn trong giai đoạn giá trị chuyên môn suy giảm?

Marcus Rashford thậm chí còn mang đến sự liên tưởng rõ nét hơn với Aubameyang. Từng được xem là niềm hy vọng lớn của bóng đá Anh và nhân tố chủ chốt góp phần đưa Man Utd trở lại thời kỳ hoàng kim, tiền đạo trưởng thành từ lò đào tạo Carrington được tưởng thưởng bằng mức lương lên tới 325.000 bảng/tuần. Tuy nhiên, đóng góp của Rashford ngày càng trở nên khiêm tốn, trái ngược hoàn toàn với vị thế và mức đãi ngộ mà anh được trao tại Old Trafford. BLĐ Man Utd đã nhiều lần tìm cách đẩy cầu thủ này lên thị trường chuyển nhượng, nhưng mức lương quá cao trở thành rào cản lớn, khiến không có đối tác nào sẵn sàng đáp ứng. Đây chính là vòng luẩn quẩn mà Arsenal từng trải qua với Aubameyang.

Điểm khác biệt nằm ở chỗ Arsenal cuối cùng đã chấp nhận mạo hiểm để thoát khỏi tình trạng ấy. Họ hiểu rằng việc tiếp tục níu giữ những cầu thủ không còn phù hợp chỉ khiến quá trình tái thiết thêm trì trệ. Họ lựa chọn giải phóng quỹ lương, chấp nhận những khoản lỗ tài chính trước mắt và xây dựng một đội hình mới dựa trên định hướng dài hạn. Đó là quyết định đầy rủi ro, nhưng cũng tạo ra nền tảng cho sự hồi sinh của Pháo thủ trong những mùa giải tiếp theo.

Man Utd hiện đứng trước một bài toán tương tự. Sự tương đồng giữa hai đội bóng là điều khó phủ nhận, nhưng câu hỏi quan trọng nhất nằm ở quyết tâm của BLĐ Quỷ đỏ. Họ có sẵn sàng thực hiện một cuộc thanh lọc mạnh tay, chấp nhận hy sinh lợi ích trước mắt để loại bỏ những hợp đồng không còn phù hợp và trao cho đội bóng một khởi đầu mới? Hay Man Utd sẽ tiếp tục mắc kẹt trong vòng xoáy quen thuộc: sa thải HLV, đổ thêm tiền vào thị trường chuyển nhượng, rồi lại hy vọng một dự án tốn kém khác có thể giải quyết những vấn đề mang tính hệ thống?

Arsenal từng mất nhiều năm và hàng trăm triệu bảng để sửa chữa những sai lầm của chính mình. Man Utd có lẽ cũng phải đối diện với một sự thật tương tự, rằng muốn xây dựng lại vị thế của một ông lớn, họ cần can đảm giải quyết di sản của quá khứ trước khi nghĩ đến những khoản đầu tư mới. Bởi đôi khi, bước đi quan trọng nhất để tiến lên không phải là mua thêm một ngôi sao, mà là dám thừa nhận những con người hiện tại không còn phù hợp với tương lai mà CLB hướng đến.

Về điểm này, có lẽ Sir Jim Ratcliffe và gia đình nhà Glazer phải “theo học” nhà Kroenke dài dài. Stan Kroenke và “cậu ấm” Josh Kroenke chưa bao giờ là người thích thể hiện tình yêu CLB lên mặt báo, nhưng họ chính xác là những nhà quản lý giàu kinh nghiệm. Gia tộc Kroenke sở hữu một hệ sinh thái các CLB thể thao đầy ấn tượng và Arsenal chỉ là một trong số những tài sản đó. Và cho đến hiện tại, dù là Arsenal, đội bóng rổ Denver Nuggets, đội bóng bầu dục Los Angeles Rams hay đội khúc côn cầu Colorado Avalanche, tất cả đang được nhà Kroenke vận hành một cách trơn tru.