Roberto Mancini trở lại dẫn dắt Italia trong một thời điểm chẳng còn chỗ cho những hoài niệm. Thất bại trước Bỉ tại Olimpico khiến màn tái xuất của Mancio nhuốm mùi cay đắng, đồng thời cho thấy con đường phía trước sẽ không hề bằng phẳng.
Thất bại ấy bộc lộ rất nhiều hạn chế, buộc Mancini phải nhanh chóng tìm cách lấp đầy nếu muốn đưa Azzurri bước sang một chương khác.
Đêm tái xuất buồn của Mancio
Trước Bỉ, Mancini lựa chọn sơ đồ 4-3-3, với Gianluigi Donnarumma trong khung thành; Giovanni Di Lorenzo, Gianluca Mancini, Diego Coppola và Riccardo Calafiori ở hàng thủ; Alessandro Romano, Sandro Tonali, Nicolo Barella nơi tuyến giữa; phía trên là Nicolo Cambiaghi, Francesco Pio Esposito và Moise Kean.
Ở giai đoạn triển khai bóng, Calafiori thường có xu hướng dâng cao và bó vào những khu vực phía trước hàng tiền vệ, trong khi Di Lorenzo án ngữ ở hành lang phải. Tonali đảm nhiệm vai trò điều tiết, Barella hoạt động linh hoạt hơn để tìm khoảng trống, còn Romano thường lùi xuống nhận bóng, hỗ trợ thoát pressing và đưa bóng lên phía trước.
Vấn đề nằm ở chỗ Italia không tạo được đủ những tam giác chuyền bóng ổn định để thoát khỏi sức ép của Bỉ dưới thời tân huấn luyện viên Mark van Bommel. Khi Romano hoặc Tonali nhận bóng, khoảng cách giữa hàng tiền vệ và hàng công đôi lúc bị kéo giãn. Pio Esposito bị cô lập giữa các trung vệ Bỉ, trong khi Cambiaghi và Kean thường xuyên phải dạt ra hai hành lang trước khi bó vào trung lộ. Điều đó khiến các pha phối hợp ở 1/3 cuối sân thiếu đi sự liền mạch và đột biến.
Bỉ, ngược lại, cho thấy sự trực diện đáng sợ. Đội bóng này không cần quá nhiều thời gian để biến một tình huống đoạt bóng thành cơ hội nguy hiểm. Kevin De Bruyne vẫn thể hiện nhãn quan chiến thuật bén nhạy, còn Mika Godts liên tục gây đột biến bằng những pha dẫn bóng hướng thẳng vào hàng thủ Italia.
Bàn thua đầu tiên ở phút 20 bắt nguồn từ một đường chuyền lỗi của Romano. Bỉ chuyển trạng thái nhanh như điện xẹt. De Bruyne nhận bóng và tung đường chuyền xuyên vào khoảng trống phía sau hàng tiền vệ Italia, để Godts bứt xuống từ cánh trái. Cầu thủ này sau đó cắt vào trong, khiến Gianluca Mancini bị mất phương hướng trước khi Diego Coppola lao vào nhưng cũng không thể can thiệp kịp. Godts bình tĩnh đưa bóng vào góc gần, đánh bại Donnarumma.
Đó không đơn thuần là lỗi cá nhân của một cầu thủ mới 20 tuổi trong lần đầu ra mắt Azzurri. Nó cho thấy toàn bộ cấu trúc chống phản công của Italia chưa đủ độ an toàn. Khi mất bóng ở khu vực giữa sân, khoảng cách giữa tuyến tiền vệ và hàng phòng ngự là quá lớn. Hàng thủ lập tức phải đối mặt với một tình huống đối phương đâm thẳng vào khoảng trống thay vì có đủ thời gian tổ chức lại.
Italia cũng đã có những quãng thời gian vùng dậy đáp trả. Sau giờ nghỉ, họ đẩy cao đội hình, gia tăng sức ép và tạo ra những cơ hội rõ rệt, nhưng hết Pio Esposito rồi đến Kean đá văng tất cả vào hư không. Hàng công của đội chủ nhà rõ ràng thiếu sự sắc bén ở những khoảnh khắc quyết định.
Trong khi đó, Bỉ tiếp tục cho thấy sự lạnh lùng đến tàn nhẫn. Phút 69, cũng từ một pha chuyển trạng thái, Dodi Lukebakio tăng tốc từ phần sân nhà, vượt qua sự truy cản của Tonali và Daniel Maldini rồi cắt vào trung lộ. Thay vì tiếp tục phối hợp cùng đồng đội, cầu thủ này tung cú cứa lòng bằng chân trái từ ngoài vòng cấm, đưa bóng vào góc thấp khung thành khiến Donnarumma không thể làm gì hơn.
Sau trận, Mancini nói rằng Italia chơi dưới kỳ vọng trong hiệp một, nhưng phản ứng tốt sau giờ nghỉ và có 4-5 cơ hội để gỡ hòa trước khi nhận bàn thua thứ hai. Nhận xét ấy có cơ sở, nhưng cũng đồng thời cho thấy một vấn đề khác: Italia chưa đủ bản lĩnh để duy trì quyền chủ động xuyên suốt trận đấu.
Không thể sống mãi bằng ký ức
Roberto Mancini từng đưa Italia đến đỉnh cao danh vọng với chức vô địch Euro 2020. Đó là một Italia với thứ bóng đá giàu năng lượng, tuân thủ kỷ luật chiến thuật và từng khiến người ta tin rằng Azzurri đã tìm lại được vị thế vốn có.
Nhưng bóng đá không thể sống mãi bằng ký ức. 5 năm sau vinh quang ấy, Italia đã trải qua những cú trượt dài. Hết nỗi u sầu này lại đến niềm thất vọng khác. Mancio rời Italia rồi trở lại, bóng đá thế giới cũng đã đổi thay quá nhiều, và những con người từng làm nên chiến thắng ngày ấy cũng không còn ở phiên bản tốt nhất.
Lần này, ông không được trao một đội bóng đã hoàn thiện, mà nhận lấy một công trường ngổn ngang. Mancini hiểu điều đó. Danh sách 34 cầu thủ được triệu tập cho đợt UEFA Nations League này, bên cạnh các cựu binh, xuất hiện tới 9 gương mặt chưa từng khoác áo Italia. Mancio muốn cải tổ nhân sự, tạo điều kiện cho nhiều cầu thủ trẻ.
Nhưng tái thiết chưa bao giờ là hành trình trải đầy hoa hồng. Những cầu thủ mới cần thời gian để tìm được tiếng nói chung. Một hệ thống chiến thuật cần thêm thời gian để bộc lộ rõ những điểm mạnh và cả giới hạn của nó.
Italia phải tìm ra một cấu trúc có thể đứng vững trước những đội bóng giàu tốc độ và khả năng chuyển trạng thái linh hoạt như Bỉ. Họ cần một tuyến giữa đủ khả năng vừa giữ bóng, vừa bảo vệ hàng thủ. Họ cần những cầu thủ chạy cánh có thể tạo ra khác biệt trong các tình huống một đối một. Họ cần một trung phong đủ tinh tế để chuyển hóa các cơ hội thành bàn thắng. Và trên hết, Azzurri cần khôi phục bản lĩnh vốn từng là được xem là căn tính.
Nhiệm vụ của Mancini không phải gọi quá khứ quay về, mà là tạo ra một Italia mới mẻ. Sau đây ít ngày, Italia sẽ làm khách trên đất Thổ Nhĩ Kỳ, trước khi nghênh chiến Pháp tại Paris. Italia sẽ tiếp tục đi theo con đường nào để tìm lại chính mình, đó là câu hỏi buộc Mancio cùng các học trò phải sớm đưa ra lời đáp.