Hiện thực tàn khốc của bóng đá Hà Lan: Khi hàng công không còn là niềm tự hào

Trong lịch sử bóng đá Hà Lan, điều người ta dễ dàng nhận thấy nhất chính là sức mạnh khủng khiếp trên hàng tấn công, nơi từng quy tụ những ngôi sao mang đẳng cấp thế giới. Từ Johan Cruyff, Marco van Basten, Dennis Bergkamp, Ruud van Nistelrooy cho đến Arjen Robben, Dirk Kuyt, Klaas-Jan Huntelaar và Robin van Persie, đã có thời điểm các đời HLV trưởng phải đau đầu trong việc sắp xếp đội hình để tận dụng tối đa nguồn nhân sự chất lượng mà mình sở hữu.

Tuy vậy, niềm tự hào ấy giờ đã lùi xa vào dĩ vãng. Mới đây, khi tân HLV trưởng Xavi Hernandez công bố danh sách 26 cầu thủ được triệu tập để chuẩn bị cho UEFA Nations League, người hâm mộ Hà Lan không khỏi chạnh lòng khi nhìn vào hàng công. 

Ngoại trừ Cody Gakpo, chúng ta gần như không thấy một cái tên thực sự đẳng cấp nào xuất hiện. Ruben van Bommel lần đầu tiên được triệu tập với vốn kinh nghiệm ít ỏi ở cấp độ CLB. Brian Brobbey đang thăng hoa tại Sunderland nhưng thành tích ấy vẫn còn cách khá xa chuẩn mực của một trung phong hàng đầu. Cũng ở tuổi 24, thay vì tiếp tục chinh chiến tại châu Âu để phát triển sự nghiệp, Crysencio Summerville lựa chọn khăn gói sang Saudi Arabia để đầu quân cho Al-Hilal theo tiếng gọi của tiền bạc. Còn “tam tấu” sinh năm 1999 gồm Justin Kluivert, Noa Lang và Donyell Malen lại là minh chứng rõ nét cho một thế hệ mờ nhạt, chưa thể chạm tay đến đỉnh cao danh vọng ở cả cấp độ CLB lẫn ĐTQG. Đó là thực trạng đã kéo dài suốt cả thập kỷ của bóng đá Hà Lan. 

Việc Memphis Depay trở thành chân sút vĩ đại nhất lịch sử ĐTQG là một cột mốc đáng nể, nhưng đằng sau thành tích ấy cũng phần nào cho thấy sự đi xuống của nền bóng đá từng khiến cả thế giới ngưỡng mộ. Bởi lẽ, cựu thần đồng của PSV Eindhoven sở hữu một sự nghiệp tương đối nhạt nhòa ở cấp độ CLB. Dù từng khoác áo nhiều đội bóng lớn như Manchester United, Barcelona hay Atletico Madrid, Depay chưa bao giờ được xem là một bản hợp đồng thành công nếu nhìn dưới lăng kính bóng đá. Ở tuổi 32, sau kỳ World Cup 2026 gây thất vọng toàn tập, Depay hiện đã không được triệu tập cho chiến dịch lần này. Nhưng sự vắng mặt ấy không đồng nghĩa bóng đá Hà Lan đang thực sự được vực dậy.

Rõ ràng, khi tiếp nhận công việc HLV trưởng, Xavi đủ khôn ngoan để lường trước những áp lực mà bản thân sắp phải đối mặt. Với bản hợp đồng kéo dài đến năm 2030, có thể hiểu rằng chiến lược gia người Tây Ban Nha sẽ đồng hành cùng bóng đá Hà Lan trong một chặng đường dài. Nhiệm vụ của ông vì thế không chỉ là vực dậy một đế chế đang ngày càng sa sút, mà còn phải xây dựng lại một thế hệ chiến thắng mới cho bóng đá Hà Lan.

Thậm chí, Xavi từng chỉ là ứng cử viên thứ ba được Liên đoàn bóng đá Hà Lan lựa chọn, theo chia sẻ của giám đốc kỹ thuật Nigel De Jong trong ngày họp báo ra mắt. Trước đó, Pep Guardiola và Arne Slot mới là những ưu tiên hàng đầu. Điều này phần nào cho thấy một thực trạng đáng buồn, khi chiếc ghế HLV trưởng của bóng đá Hà Lan không còn đủ sức hấp dẫn những chiến lược gia hàng đầu thế giới. 

Kể từ sau thành tích giành Huy chương đồng tại World Cup 2014, gắn liền với chương cuối cùng của thế hệ vàng gồm những Wesley Sneijder, Robben, Dirk Kuyt và Van Persie, bóng đá Hà Lan từng trải qua một giai đoạn trượt dài với những thành tích đáng thất vọng. Họ không giành quyền tham dự vòng chung kết EURO 2016 và World Cup 2018, đồng thời dừng bước từ khá sớm ở những chiến dịch sau đó. Gần nhất, Hà Lan cũng dừng bước ngay vòng 1/16 tại chiến dịch World Cup 2026, dẫn đến quyết định từ chức của HLV Ronald Koeman.

Thế nhưng, vì đâu một cường quốc bóng đá từng sản sinh ra rất nhiều hảo thủ trên hàng công nay lại đang tụt lại phía sau khi đặt lên bàn cân với những quốc gia như Pháp, Tây Ban Nha và Anh? Đi sâu tìm kiếm nguyên nhân, vấn đề chính nằm ở sự đi xuống của giải VĐQG Hà Lan (Eredivisie).

Đây từng được mệnh danh là “công xưởng” nhào nặn nên những tiền đạo xuất sắc nhất lịch sử bóng đá thế giới. Trước khi vươn mình thành siêu sao, hàng loạt chân sút huyền thoại từng trải qua nhiều năm tháng tuổi trẻ bùng nổ tại đây, bất kể họ là cầu thủ bản địa hay tài năng đến từ nước ngoài.

Những năm đầu thế kỷ 21, các lò đào tạo danh tiếng của Ajax Amsterdam, Feyenoord hay PSV liên tục “cho ra lò” hàng loạt cái tên đình đám như Van Nistelrooy, Zlatan Ibrahimovic, Arjen Robben, Van Persie, Huntelaar và Luis Suarez. Khi ấy, Eredivisie được xem là môi trường lý tưởng để các sao mai giàu tiềm năng được rèn luyện và hoàn thiện kỹ năng chơi bóng, trước khi “bơi ra biển lớn” với đích đến là Premier League, Bundesliga hay La Liga.

Trong khi 3 giải vô địch quốc gia kể trên ngày càng hoàn thiện với những tiêu chuẩn hàng đầu thế giới, Eredivisie dường như lại tụt dần phía sau, thậm chí giờ còn bị đánh giá thấp hơn Ligue 1 (Pháp), Primeira Liga (Bồ Đào Nha) và Super Lig (Thổ Nhĩ Kỳ) về chất lượng chuyên môn.

Lý giải cho điều này, sự thật là Eredivisie vẫn sản sinh ra một số tài năng trẻ chất lượng nhưng không còn đủ tiềm lực tài chính để giữ chân họ ở lại trong khoảng thời gian đủ dài. Việc “bán lúa non” quá sớm khiến những ngôi sao tiềm năng chưa kịp hoàn thiện đầy đủ bộ kỹ năng cơ bản. Nhóm cầu thủ này sau đó phải ngồi dự bị hoặc lập tức làm quen với áp lực khổng lồ tại các CLB hàng đầu châu Âu, khiến không ít tài năng bị thui chột, thay vì được thi đấu và cọ xát liên tục như thế hệ của Ibrahimovic hay Luis Suarez trước đây.

Sự xuống dốc của công tác đào tạo trẻ đã ảnh hưởng trực tiếp đến sức mạnh của những CLB hàng đầu bóng đá Hà Lan, đồng thời khiến các sao mai quốc tế không còn xem đây là điểm đến lý tưởng để phát triển sự nghiệp. Kể từ lần gần nhất Ajax lọt vào bán kết Champions League mùa giải 2018/2019, các đội bóng Hà Lan ngày càng gặp nhiều khó khăn trong việc cạnh tranh ở sân chơi danh giá nhất châu Âu, và khoảng cách với nhóm tinh hoa của bóng đá lục địa ngày càng trở nên rõ rệt.

Đó cũng chính là vòng luẩn quẩn mà bóng đá Hà Lan đang phải đối mặt. Khi Eredivisie không đủ sức giữ chân những tài năng trẻ, các CLB mất đi những cầu thủ tốt nhất trước khi họ đạt độ chín. Khi sức mạnh của các CLB suy giảm, giải đấu lại càng khó thu hút nhân tài. Hệ quả cuối cùng được phản ánh trực tiếp lên ĐTQG, nơi một nền bóng đá từng sở hữu quá nhiều lựa chọn trên hàng công giờ lại phải chờ đợi những cái tên đủ sức vươn lên thành biểu tượng mới.

Xavi có thể mang đến một diện mạo mới cho Hà Lan, song để tạo ra một thế hệ tấn công đủ sức nối tiếp Cruyff, Van Basten, Bergkamp hay Van Persie, đội bóng áo da cam cần nhiều hơn một vị HLV giỏi. Họ cần khôi phục cả một hệ sinh thái từng giúp Eredivisie trở thành bệ phóng của những ngôi sao hàng đầu thế giới. Nếu không giải quyết được bài toán ấy, sự khan hiếm những chân sút đẳng cấp sẽ vẫn là khoảng trống lớn trong hành trình tìm lại vị thế của bóng đá Hà Lan trong tương lai gần.