Đội tuyển Hà Lan đang bước vào một thời kỳ mới cùng Xavi Hernandez. Hai trận đấu đầu tiên chưa đủ để đưa ra bất kỳ kết luận nào về tương lai của Oranje, nhưng cách họ phản ứng trước những biến cố và những thay đổi trong lối chơi đã bắt đầu tạo nên những tín hiệu đáng chú ý.
Cách đây ít hôm, tại Johan Cruyff Arena, Hà Lan phải nhờ đến bàn thắng muộn của Cody Gakpo ở phút 90+2 mới tránh khỏi thất bại trước Đức. Đó chưa phải màn trình diễn hoàn hảo, nhưng đã hé lộ những đường nét đầu tiên của Oranje dưới thời Xavi Hernandez. Chính nhà cầm quân người Tây Ban Nha nhấn mạnh rằng hiệp hai trận đấu ấy đã phần nào phản ánh thứ bóng đá mà ông theo đuổi: kiểm soát bóng chủ động, pressing quyết liệt, khai thác khoảng trống và liên tục tịnh tiến bóng về phía trước.
Rời Amsterdam, thầy trò Xavi hành quân đến Rajko Mitic để đụng độ Serbia. Hà Lan gặp bất lợi khi Cody Gakpo rời sân ngay từ phút 17 sau một pha va chạm mạnh. Nhưng sau khi vượt qua cú sốc từ việc mất một trong những cầu thủ tấn công quan trọng nhất, Oranje nhanh chóng tìm lại nhịp chơi. Crysencio Summerville tiếp tục gây sức ép từ biên, Ruben van Bommel vào sân và mang tới tốc độ, còn Meerdink không chỉ đứng chờ bóng trong vòng cấm. Tiền đạo thuộc biên chế AZ Alkmaar liên tục tìm cách kết nối với những người phía sau, di chuyển vào khoảng trống và xuất hiện ở điểm cuối của các đợt lên bóng.
Hà Lan không chỉ tấn công bằng một mẫu hình cố định. Có lúc họ đưa bóng ra biên cho Summerville hoặc Van Bommel đối đầu trực tiếp với hậu vệ Serbia. Có lúc Dumfries dâng cao để tạo thêm một mũi xuyên phá. Ở trung lộ, Tijjani Reijnders, Ryan Gravenberch và Joey Veerman liên tục luân chuyển bóng nhằm kéo giãn khối phòng ngự chủ nhà. Khi khoảng trống xuất hiện, những đường bóng hướng thẳng về phía trước được sử dụng thay vì kéo dài thời gian kiểm soát một cách vô nghĩa.
Nhưng tại Belgrade, bức tranh ấy không chỉ có những mảng màu tươi sáng. Hàng công chưa thể xem là hoàn thiện, và 2 bàn thắng rõ ràng vẫn còn khá ít so với số lượng cơ hội tạo ra. Bên cạnh đó, họ để lộ những kẽ hở trong phòng ngự, rõ nhất là bàn thua ngay đầu hiệp hai. Bart Verbruggen liên tiếp cản phá hai cú sút, nhưng hàng thủ Oranje không thể giải quyết tình huống sau đó. Bóng tìm đến Luka Jovic và tiền đạo Serbia nhanh chóng dứt điểm cận thành. Pha bóng ấy cho thấy Hà Lan vẫn cần cải thiện khả năng xử lý những tình huống bóng hai.
Đây cũng không phải vấn đề hoàn toàn mới. Xavi vốn theo đuổi cách phòng ngự chủ động và chấp nhận rủi ro khi muốn gây sức ép hoặc duy trì đội hình dâng cao. Ở Barcelona trước đây, ông thường yêu cầu các cầu thủ thu hẹp không gian rất nhanh và bám sát đối thủ trong những khu vực quan trọng. Chính kiểu tiếp cận ấy tạo ra sức ép lớn, nhưng cũng đòi hỏi sự đồng bộ giữa hàng thủ và tuyến giữa.
Với Hà Lan, câu hỏi quan trọng nằm ở khả năng cân bằng hai trạng thái ấy. Nếu tuyến giữa mất bóng khi các hậu vệ biên đã dâng cao, hoặc khoảng cách giữa trung vệ và tiền vệ bị kéo giãn, Oranje sẽ phải trả giá trước những đối thủ có khả năng chuyển trạng thái tốt hơn Serbia.
Xavi Hernandez chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Johan Cruyff và Rinus Michels. Ông tôn thờ bóng đá vị trí, đề cao việc kiểm soát không gian, tối ưu hóa ưu thế quân số và tận dụng tối đa chiều rộng mặt sân để mở ra các phương án tiếp cận khung thành. Những nguyên tắc ấy đang bắt đầu xuất hiện ở đội bóng xứ sở hoa tulip.
Chưa thể vội kết luận điều gì chỉ sau hai trận, khi Hà Lan của Xavi có những điểm mạnh và hạn chế đan xen. Nhưng những chuyển động mới mẻ vừa qua đủ để người ta có thêm lý do chờ đợi vào hành trình phía trước của Oranje.