Chelsea của Xabi Alonso: Ghi bàn như một đội đua vô địch, kiểm soát trận đấu như một đội tầm trung

Nếu chỉ nhìn vào kết quả, Chelsea đang khởi đầu mùa giải theo cách rất tích cực. Sau ba trận đầu tiên dưới thời Xabi Alonso, họ có số điểm cao thứ tư Premier League, chỉ đứng sau Arsenal, Manchester City và Hull City. 

Chelsea cũng đang đồng dẫn đầu giải về số bàn thắng, thắng hai trong ba trận và nếu duy trì tốc độ tích điểm hiện tại, họ sẽ cán mốc khoảng 76 điểm, đủ để đứng thứ ba hoặc thứ tư trong ba mùa gần nhất. Những con số ấy càng đáng chú ý khi lịch thi đấu của họ không hề dễ: mở màn trên sân Fulham, tiếp Brighton rồi làm khách trước Arsenal, trận được xem là khó nhất mùa.

Theo bảng xếp hạng sức mạnh của Opta, chỉ Coventry City phải đối mặt lịch đấu nặng nề hơn. Morgan Rogers, bản hợp đồng lớn trong mùa hè đang tạo ảnh hưởng ngay lập tức; Cole Palmer có dấu hiệu trở lại phong độ cao nhất còn João Pedro dường như đã thực sự vươn lên nhóm những trung phong hàng đầu. Sau mùa trước chỉ đứng thứ 10 và trải qua ba đời HLV, Chelsea rõ ràng đang có cảm giác đi lên. 

Nhưng nếu thực sự xem Chelsea thi đấu, câu chuyện lại phức tạp hơn rất nhiều. Họ đang là một trong những đội tấn công hiệu quả nhất Premier League với tám bàn thắng, 5,56 xG không tính phạt đền, 48 cú sút và 93 lần chạm bóng trong vòng cấm. Những con số ấy thậm chí còn ấn tượng hơn nếu nhớ rằng một phần ba tổng thời gian thi đấu của Chelsea diễn ra trên sân Arsenal, đội mới chỉ để đối phương tạo ra tổng cộng 0,93 xG sau ba vòng.

Tuy vậy, điều kỳ lạ nằm ở chỗ Chelsea chỉ kiểm soát bóng 36,3%, thấp thứ hai giải. Ngay cả nếu dùng chỉ số field tilt, tức tỷ lệ kiểm soát bóng ở 1/3 sân cuối cùng để phản ánh mức độ một đội có thể đẩy thế trận sang phần sân đối phương, Chelsea cũng chỉ đứng thứ 17 trong số 20 đội. Nói cách khác, họ đang tạo ra lượng cơ hội của một đội hàng đầu nhưng lại kiểm soát lãnh thổ như một đội thường xuyên bị ép sân. 

Đó là điều gần như chưa có tiền lệ tốt đẹp trong thời gian dài. Kể từ mùa 2009/10, đã có 58 đội Premier League đạt field tilt dưới 40% sau ba vòng đầu, nhưng Chelsea hiện đứng đầu nhóm đó về xG, số cú sút và số lần chạm bóng trong vòng cấm. Vấn đề là trong cả mùa giải, chưa có đội Premier League nào kể từ thời điểm ấy kết thúc với field tilt dưới 40% mà vẫn giữ được hiệu số bàn thắng bại dương. Đội tích lũy nhiều điểm nhất trong nhóm này là Swansea mùa 2014/15 với 56 điểm, chỉ đủ cho vị trí thứ tám. Khi mở rộng sang năm giải VĐQG hàng đầu châu Âu, bức tranh cũng không sáng sủa hơn. Những đội nhường quyền kiểm soát ở mức như Chelsea hiện tại thường sớm đụng phải một giới hạn rõ ràng: họ có thể chơi hay trong từng giai đoạn, phản công tốt và giành những chiến thắng ấn tượng, nhưng rất khó duy trì thành tích của một đội đua vô địch trong cả mùa. 

Chelsea có một lý do để biện minh cho cách chơi ấy: họ thường xuyên dẫn bàn rất sớm. Trong ba trận đầu, đội bóng của Alonso đã ở thế dẫn trước tổng cộng 195 phút và ghi bàn ở phút thứ nhất, thứ tư và thứ hai. Khi đã vượt lên, việc giảm cường độ pressing và nhường thêm bóng cho đối phương là điều hoàn toàn có thể hiểu được. Tuy nhiên, ngay cả so với những đội thường xuyên dẫn trước sớm, Chelsea vẫn là ngoại lệ. Kể từ năm 2009, có 19 đội từng dẫn ít nhất 180 phút trong ba trận đầu mùa, nhưng chỉ Swansea mùa 2014/15 có field tilt dưới 40%. Trung bình của nhóm này là 56,5%. Mùa trước, năm đội Premier League giành vé Champions League chỉ có trung bình 3,6 trận trong cả mùa với field tilt dưới 40%; Arsenal và Manchester City chỉ có hai trận như vậy. Chelsea thì đã có ba sau đúng ba vòng. 

Điều kỳ lạ hơn là đây gần như trái ngược hoàn toàn với những đội bóng trước của Xabi Alonso. Trong hai mùa trọn vẹn tại Bayer Leverkusen và nửa năm dẫn dắt Real Madrid, field tilt thấp nhất của các đội Alonso từng huấn luyện vẫn lên tới 65%; ngay cả khi dẫn bàn, con số cũng chỉ giảm còn khoảng 60%. Leverkusen của Alonso nổi bật tại Bundesliga chính vì khả năng kiểm soát trận đấu, còn Real Madrid dưới ông cũng giữ bóng và đẩy đối phương lùi sâu nhiều hơn các phiên bản trước. Nhưng chính tham vọng kiểm soát quá lớn ấy, cùng yêu cầu pressing mà nó đặt lên những ngôi sao như Kylian Mbappé và Vinícius Júnior, được xem là một phần nguyên nhân khiến Alonso thất bại tại Madrid. Có thể tại Chelsea, ông đang cố làm điều ngược lại: thay vì bắt những ngôi sao tấn công phục vụ hệ thống, Alonso điều chỉnh hệ thống để tận dụng tối đa họ. 

Cách tiếp cận đó đang giúp hàng công bùng nổ nhưng đồng thời khiến hàng thủ liên tục bị đặt vào tình thế nguy hiểm. Chelsea hiện là đội pressing ít quyết liệt nhất Premier League, cho phép đối phương thực hiện trung bình 18,89 đường chuyền trước mỗi hành động phòng ngự, cao nhất giải, trong khi mức trung bình chỉ là 12,20. Việc giảm pressing cũng không khiến họ phòng ngự chắc hơn: Chelsea để đối phương tung ra số cú sút nhiều thứ năm, nhận xG cao thứ 11 và để đối thủ có số lần chạm bóng trong vòng cấm nhiều thứ hai.

Moisés Caicedo có thể là lời giải quan trọng, bởi anh mới chơi 14 phút mùa này và sự trở lại của một trong những tiền vệ phòng ngự hàng đầu thế giới chắc chắn sẽ giúp Chelsea kiểm soát trung tuyến tốt hơn, đồng thời chặn các đợt tấn công của đối phương trước khi chúng tiến sâu tới vòng cấm. 

Nhưng nếu Chelsea thực sự phụ thuộc nhiều đến vậy vào Caicedo, mùa hè vừa qua lại khiến con đường thành công của họ trở nên rất hẹp. Enzo Fernández đã sang Manchester City, Andrey Santos chuyển tới Manchester United, còn những lựa chọn còn lại không mang lại cảm giác chắc chắn: Romeo Lavia chỉ chơi khoảng 1.400 phút trong ba mùa gần nhất, Reece James vốn là hậu vệ biên và hiếm khi có một mùa đủ thể lực, Jordan Henderson đã 36 tuổi, còn Malo Gusto dù từng được sử dụng ở giữa sân vẫn về bản chất là một hậu vệ cánh.

Chelsea vì thế rơi vào một nghịch lý rất rõ: những cầu thủ giỏi nhất của họ nằm trên hàng công và việc nhường bóng, tạo khoảng trống để Palmer, Rogers và João Pedro tăng tốc đang phát huy tối đa điểm mạnh của cả ba, nhưng ngoài Caicedo, đội lại thiếu những tiền vệ đủ khả năng giữ bóng, pressing và bóp nghẹt đối phương khi cần kiểm soát thế trận. 

Bài toán lớn nhất dành cho Xabi Alonso vì thế không phải là làm sao giúp Chelsea ghi nhiều bàn hơn, bởi họ đã làm rất tốt điều đó. Vấn đề là liệu ông có thể giữ nguyên sức công phá hiện tại mà không để hàng thủ liên tục bị cuốn vào những trận đấu hỗn loạn hay không. 

Nếu Chelsea tiếp tục chơi như ba vòng đầu, lịch sử cho thấy mô hình ấy khó đủ bền vững để cạnh tranh ở nhóm đầu trong cả mùa. Nhưng nếu Alonso muốn đưa đội trở lại với thứ bóng đá kiểm soát quen thuộc của mình, ông lại phải giải quyết một câu hỏi khác: với lực lượng tuyến giữa hiện tại, Chelsea sẽ kiểm soát bằng ai? Sau ba trận, đội bóng này đang mang tới rất nhiều lý do để lạc quan, nhưng cũng đồng thời đặt ra nhiều câu hỏi hơn hẳn so với trước khi mùa giải bắt đầu.