Bốn trung vệ, một pháo đài: Bí mật sức mạnh phòng ngự Arsenal

Gần 3 tháng sau lần đầu tiên nếm trải cảm giác trở lại với Premier League, các cầu thủ Hull City bước vào trận đấu được đánh giá khó khăn nhất mùa giải. Đó chính là chuyến hành quân đến sân của nhà đương kim vô địch Arsenal tại vòng 10. 

Và quả thật, với những gì đã diễn ra trong 45 phút đầu tiên, chúng ta có lý do để tin rằng đoàn quân của Sergei Jakirovic xứng đáng với một vị trí nằm ở giữa BXH với 11 điểm sau 9 vòng đấu, thành tích tương đối ổn với một CLB mới lên hạng. Dù chỉ kiểm soát bóng 33%, chúng ta không thấy sự chênh lệch giữa số cơ hội mà cầu thủ hai bên tạo ra trong hiệp 1. Theo thống kê từ Sofascore, đội khách tung ra 6 pha dứt điểm, đạt 0,32 bàn thắng kỳ vọng (xG), chỉ thấp hơn đôi chút so với 8 cú sút và 0,38 xG của Arsenal. Trong một thế trận mà sự chênh lệch về đẳng cấp chưa được thể hiện rõ rệt, Hull thậm chí có quyền tin vào khả năng tạo nên bất ngờ.

Tuy nhiên, hiệp hai đã mang đến một diện mạo hoàn toàn khác. Arsenal bắt đầu thể hiện bản lĩnh của nhà đương kim vô địch, đồng thời lý giải vì sao họ đang ngự trị trên đỉnh BXH. Sự khác biệt giữa hai đội không đơn thuần nằm ở bàn thắng duy nhất được ghi, mà còn thể hiện qua cách Pháo thủ kiểm soát thế trận, gia tăng sức ép và từng bước tước đi khả năng phản kháng của đối thủ. Đó là thứ ưu thế không thể hiện đầy đủ trên bảng tỷ số, nhưng lại nói lên rất nhiều về đẳng cấp của một tập thể đang ngự trị trên đỉnh cao.

Trong 45 phút hiệp hai, Arsenal tung ra tới 13 pha dứt điểm với tổng chỉ số xG đạt 0,88. Nỗ lực ấy được cụ thể hóa bằng bàn thắng duy nhất của đội trưởng Martin Odegaard, sau tình huống Noni Madueke tung cú sút căng khiến thủ môn đối phương không thể bắt dính bóng. Pha đá bồi cận thành của tiền vệ người Na Uy có giá trị xG lên tới 0,73, tương đương với một cơ hội trên chấm phạt đền. Phép tính đơn giản cho thấy 12 cú dứt điểm còn lại của Arsenal chỉ tạo ra vỏn vẹn 0,15 xG. Điều đó phần nào phản ánh sự thiếu sắc bén của các chân sút chủ nhà, dù họ đã tạo ra sức ép đáng kể trong hiệp hai.

Rõ ràng, HLV Mikel Arteta vẫn còn nhiều việc phải làm để cải thiện khả năng tận dụng cơ hội của các học trò. Chiến thắng tối thiểu trước Hull cũng đánh dấu trận đấu thứ 4 kể từ đầu mùa Premier League mà Arsenal khép lại với tỉ số 1-0. Những kết quả như vậy có thể chưa làm hài lòng người hâm mộ vốn kỳ vọng vào một lối chơi tấn công bùng nổ, nhưng lại cho thấy một phẩm chất đặc biệt quan trọng. Đó chính là Pháo thủ ngày càng biết cách bảo vệ lợi thế và kiểm soát rủi ro sau khi vượt lên dẫn trước. Họ không nhất thiết phải ghi thêm bàn thắng để duy trì quyền chủ động, bởi hàng phòng ngự đủ sức khiến đối phương gần như cạn kiệt phương án tiếp cận khung thành.

Hull City là minh chứng rõ nét cho điều đó. Đội khách chỉ mất 2 phút đầu trận để tung ra cú dứt điểm đầu tiên về phía khung thành David Raya. Thế nhưng, trong suốt hiệp hai, họ chỉ có thêm đúng một lần uy hiếp khung thành Arsenal. Đó là cú sút của Mohamed Ali Cho ở phút 55, với giá trị xG vỏn vẹn 0,04. Sau tình huống ấy, Hull gần như biến mất khỏi những tình huống tấn công đáng chú ý. Trong khi Arsenal liên tục đẩy cao đội hình, duy trì sức ép để tìm kiếm bàn thắng, hệ thống phòng ngự của họ vẫn vận hành chặt chẽ, bịt kín những khoảng trống và khiến mọi nỗ lực lên bóng của đối thủ trở nên vô vọng. Đây chính là điều làm nên sự đáng sợ của Arsenal ở thời hiện tại. Họ có thể chưa đạt đến hiệu suất dứt điểm như mong đợi, nhưng khả năng phòng ngự lại mang đến cảm giác chắc chắn gần như tuyệt đối. 

Bí quyết nằm ở chất lượng hàng phòng ngự, với việc HLV Arteta thường xuyên bố trí 4 trung vệ “án ngữ” trước khung thành của Raya. Đó còn là chưa kể sự bọc lót hoàn hảo của bộ đôi tiền vệ trung tâm giàu sức chiến đấu Declan Rice – Bruno Guimares. 

Về cơ bản, tuyến giữa của Hull City không đủ đẳng cấp để cầm bóng sòng phẳng với đội chủ nhà. Họ cũng không thể chơi thứ bóng đá giàu năng lượng, sẵn sàng áp sát tầm cao để đoạt bóng giống như cái cách Brighton từng “hủy diệt” Arsenal trên SVĐ Amex cách đây 2 tháng. Vậy nên, cách đưa bóng duy nhất lên phía trên chính là thực hiện những đường chuyền dài hướng đến các tiền đạo. Song phương án này cũng bị “phá sản” trong hiệp hai trước khả năng tranh chấp tay đôi và chống bóng bổng cực tốt của bộ tứ hậu vệ Arsenal, tiêu biểu phải kể đến cặp trung vệ “tuyệt đối điện ảnh” Enri Konsa – Gabriel Magalhaes.

Sự chủ động trong khả năng phòng ngự với việc khối đội hình thường xuyên đẩy lên cao giúp Arsenal nhanh chóng kiểm soát tình huống. Ở thời kỳ đỉnh cao, đó chính là cách Liverpool dưới triều đại Jurgen Klopp tạo ra khác biệt với phần còn lại của giải đấu. Với Liverpool, họ tận dụng khả năng chuyền dài ấn tượng của Virgil van Dijk, Trent Alexander-Arnold và Andy Robertson để hướng trái bóng trực diện lên phía trên cho “tam tấu” Sadio Mane – Roberto Firmino – Mohamed Salah “thỏa sức tung hoành”. 

Arsenal của hiện tại vốn dĩ không phải tập thể ưa thích lối chơi chuyển trạng thái. Họ giống Liverpool của Klopp ở việc chủ động đẩy cao khối phòng ngự, nhưng đích đến của hai bên hoàn toàn khác nhau. Nhìn toàn cảnh, Arsenal của Arteta có xu hướng tương đồng với phiên bản Manchester City ở nửa sau của mùa giải 2022/2023, thời điểm The Citizens giành cú ăn ba lịch sử. 

Cả Pep Guardiola lẫn Arteta đều chủ động loại bỏ các hậu vệ cánh thuần túy, có vóc dáng nhỏ và thiên hướng ham tấn công, như Joao Cancelo hay Oleksandr Zinchenko. Việc xếp 4 cầu thủ có xuất thân từ trung vệ giúp đội bóng thống trị các pha tranh chấp tay đôi, chống bóng bổng xuất sắc và không sợ bị đối phương khai thác khoảng trống bằng các quả tạt. Khi đội nhà kiểm soát bóng ở 1/3 cuối sân, hàng phòng ngự 4 trung vệ giúp họ thiết lập một lớp lá chắn cực dày để bóp nghẹt các tình huống phản công nhanh của đối thủ ngay khi vừa mất bóng. Đó chính lý do để giải thích vì sao Arteta trọng dụng Jurrien Timber, Ben White, Riccardo Calafiori và Piero Hincapie ở hành lang hai cánh.

Tuy vậy, Arteta không hề sao chép ý tưởng của thầy cũ để làm của riêng. Đích đến của Arteta khi sử dụng Calafiori bó vào trung lộ khác biệt hoàn toàn so với những gì Pep Guardiola “phù phép” với John Stones trong quá khứ. John Stones thời điểm ấy tiến vào trung lộ giống như một tiền vệ tổ chức lùi sâu thứ hai, đứng song hành với Rodri. Trung vệ người Anh hiếm khi lao vào vòng cấm đối phương, mà chơi thấp để điều tiết, giữ nhịp và đảm bảo cấu trúc phòng ngự phản công tốt nhất. Đó chính là kiểu “kiểm soát tĩnh” của Pep Guardiola.

Với Arteta, ông lại hướng đến “sự hỗn loạn có tính toán” nhờ lối chơi có phần “hoang dã” của Calafiori. Khác với Stones, hậu vệ người Italia là một “chú chim tự do”, đúng như những gì chiến lược gia 44 tuổi từng mô tả trong một cuộc họp báo gần đây: “Nếu bạn buộc dây vào cậu ấy, mọi thứ sẽ không còn hiệu quả. Có những cầu thủ cần được trao quyền tự do để thể hiện bản thân, thay vì bắt họ phải hoạt động trong một khu vực cố định. Bởi khi họ được tự do di chuyển, không chỉ bản thân họ chơi tốt hơn mà còn giúp những người xung quanh vận hành tốt hơn”. Thế nên gọi Calafiori là hậu vệ trái đôi khi chỉ đúng ở vị trí xuất phát. Chàng trai này có thể bó vào trung lộ, dâng lên như một tiền vệ, thường xuyên xuất hiện ở half-space rồi bất ngờ lao thẳng vào vòng cấm như một tiền đạo. Khác với Timber và Ben White ở hành lang đối diện thường có xu hướng bám biên, Arteta lại sẵn sàng cho phép Calafiori hoạt động khá tự do. 

Điều đáng nói là sự tự do mà Arteta trao cho Calafiori không đồng nghĩa với việc Arsenal chấp nhận đánh đổi tính tổ chức trong hệ thống phòng ngự. Ngược lại, mọi chuyển động của hậu vệ người Italia đều được tính toán dựa trên khả năng bù đắp vị trí của những đồng đội xung quanh. Khi Calafiori dâng cao hoặc bó vào trung lộ, các cầu thủ còn lại sẽ tự động điều chỉnh vị trí để duy trì cấu trúc đội hình. Rice và Guimaraes có thể lùi xuống che chắn khoảng trống trước mặt hai trung vệ, trong khi Timber hoặc White chủ động giữ vị trí thấp hơn ở hành lang đối diện. Nhờ vậy, Arsenal vừa khai thác được khả năng sáng tạo của Calafiori, vừa duy trì được sự cân bằng cần thiết để đối phó với những tình huống chuyển trạng thái.

Đó cũng là điểm khác biệt giữa một hàng phòng ngự đơn thuần mạnh về thể chất và một hệ thống phòng ngự được tổ chức ở đẳng cấp cao. Bốn trung vệ phía sau không chỉ có nhiệm vụ ngăn chặn các pha tấn công, mà còn đóng vai trò như lớp bảo hiểm cho toàn bộ đội hình mỗi khi Arsenal mất bóng. Họ có đủ tốc độ, sức mạnh và khả năng tranh chấp để kiểm soát những khoảng không gian rộng phía sau lưng hàng tiền vệ. Trong khi đó, Rice và Guimaraes liên tục gây áp lực lên đối thủ, tìm cách đoạt lại quyền kiểm soát trước khi đối phương có thể tổ chức một đợt phản công hoàn chỉnh.

Nói cách khác, Arsenal đang phòng ngự ngay từ thời điểm họ còn kiểm soát bóng. Khả năng đẩy cao đội hình, thu hẹp khoảng cách giữa các tuyến và bóp nghẹt không gian hoạt động của đối phương khiến những đội bóng như Hull City gần như không có cơ hội triển khai bóng một cách chủ động. Ngay cả khi vượt qua được lớp pressing đầu tiên, các cầu thủ đối phương vẫn phải đối diện với một hàng phòng ngự có khả năng tranh chấp vượt trội. Đó là một vòng vây được thiết lập từ giữa sân đến tận khu vực trước khung thành Raya, nơi mỗi khoảng trống đều có người sẵn sàng xuất hiện để bù đắp. 

Trận đấu với Hull là một ví dụ tiêu biểu. Arsenal không tạo ra một màn trình diễn tấn công mãn nhãn, cũng chẳng cần phải ghi thêm bàn thắng để chứng minh sự vượt trội. Điều khiến đội khách bất lực trong hiệp hai chính là cảm giác họ không còn con đường nào để tiếp cận khung thành Raya. Từ những pha bóng bổng, các tình huống tranh chấp tay đôi cho đến nỗ lực đưa bóng qua trung lộ, mọi phương án đều lần lượt bị hệ thống phòng ngự của đội chủ nhà hóa giải. Đó là thứ quyền lực được tạo ra từ sự kết hợp giữa chất lượng cá nhân, tư duy chiến thuật và tính kỷ luật của cả tập thể.