Từng mê hoặc cả nước Anh bằng thứ bóng đá tấn công hoa mỹ, nhưng Arsenal dưới thời Arsene Wenger cũng nhiều lần khiến NHM lắc đầu ngao ngán bởi sự mong manh nơi hàng phòng ngự. Gần một thập kỷ kể từ ngày Giáo sư rời đi, người học trò Mikel Arteta đang viết nên một câu chuyện hoàn toàn khác tại Emirates.
Có một thực tế rằng, trong những năm cuối dẫn dắt Arsenal, Arsene Wenger dường như đã đảm nhận vai trò của một nhà quản trị toàn diện hơn là một HLV trưởng đơn thuần. Kể từ khi chuyển từ Highbury sang SVĐ Emirates vào năm 2006, CLB phải gánh trên vai khoản nợ khổng lồ lên tới 390 triệu bảng. Trong giai đoạn 2006–2013, phạm vi công việc của Giáo sư không còn bó hẹp trong những vấn đề chuyên môn trên sân cỏ, mà ngày càng bị kéo giãn sang bài toán sinh tồn về mặt tài chính của đội bóng. Thậm chí, từng có giai thoại kể rằng các ngân hàng tại Anh chỉ chấp thuận khoản vay dành cho Pháo thủ với điều kiện Wenger phải cam kết gắn bó lâu dài với CLB.
| Trong giai đoạn cuối tại Arsenal, Arsene Wenger không thể tập trung toàn bộ cho công tác huấn luyện. Nguồn ảnh: Getty Images. |
Điều đó phần nào cho thấy vị thế đặc biệt của chiến lược gia người Pháp. Ông không chỉ là người định hình lối chơi, xây dựng đội hình, mà còn phải gánh vác những trọng trách chẳng khác nào một Giám đốc điều hành kiêm Giám đốc tài chính. Wenger vừa phải tìm cách duy trì nguồn doanh thu, kiểm soát ngân sách, vừa phải đảm bảo Arsenal tiếp tục góp mặt trong top 4 Premier League – với tấm vé dự Champions League được xem như một điều kiện sống còn đối với sự ổn định tài chính của CLB.
Thế nhưng, hệ quả của việc “ôm đồm” quá nhiều quyền lực quản lý là Wenger dần không còn đủ sắc sảo trong các quyết định chuyên môn trên sân cỏ. Điều này khiến thành tích của Arsenal ngày càng sa sút theo thời gian. Từ vị thế của nhà vô địch nước Anh với chiến tích bất bại cho đến danh xưng “những đứa trẻ của Wenger” là một câu chuyện buồn đối với NHM đội bóng.
Lời mỉa mai ấy đã phản ánh một sự thật trần trụi về tập thể Arsenal khi ấy. Họ quá non kinh nghiệm, yếu bóng vía trước áp lực và quá mong manh trong những màn thư hùng đẳng cấp. Những ký ức kinh hoàng về trận thua 2-8 trên SVĐ Old Trafford, thất bại 0-6 trước Chelsea trong ngày kỷ niệm trận đấu thứ 1.000 mà Wenger dẫn dắt CLB, hay những màn tra tấn cảm xúc dành cho các Gooners mỗi khi Arsenal đối đầu Barcelona hay Bayern Munich dần làm hoen ố đi hình ảnh của một chiến lược gia từng rất vĩ đại trên phương diện chiến thuật.
| Trận đấu kỷ niệm của Giáo sư từng trở thành thảm họa khi Arsenal để Chelsea “nghiền nát” với tỉ số 6-0. Nguồn ảnh: Getty Images. |
Và hơn hết, triết lý bóng đá của Wenger cũng chính là một phần của vấn đề. Tình yêu thuần khiết dành cho lối chơi tấn công hoa mỹ đã đưa ông lên đỉnh cao danh vọng. Song sự cố chấp với triết lý ấy cũng là nguyên nhân khiến ông bị bỏ lại trong một thế giới bóng đá ngày càng trở nên thực dụng.
“Pháo thủ nhưng không biết thủ” là câu nói quen thuộc mà chúng ta đã nghe quá nhiều lần trong quá khứ. Nhiều chuyên gia phân tích bóng đá từng thẳng thắn cho rằng Wenger chưa bao giờ “chăm chút” đủ tốt cho hàng phòng ngự. Đó là một nhận định tương đối chuẩn xác. Bất chấp những khoản nợ liên quan đến dự án xây dựng SVĐ mới khiến Arsenal dần thắt chặt chi tiêu trên thị trường chuyển nhượng, thế nhưng hầu hết những bản hợp đồng đình đám được đưa về Emirates trong giai đoạn này cũng đều là để tăng cường chất lượng hàng công.
Tháng 1/2009, ngay trong những giây phút cuối cùng của kỳ chuyển nhượng mùa đông, Arsenal khiến cả Châu Âu phải chú ý khi bỏ ra tới 15 triệu bảng để đưa Andrey Arshavin về Emirates. Ngôi sao người Nga lập tức đi vào lịch sử khi trở thành tân binh đắt giá thứ 3 của CLB. Bốn năm sau, Wenger một lần nữa khiến các Gooners ngỡ ngàng. Một kịch bản quen thuộc lại diễn ra, khi Giáo sư chờ đến thời khắc cuối cùng của phiên chợ hè 2013, mới hoàn tất thương vụ bom tấn mang tên Mesut Ozil từ Real Madrid với mức phí kỷ lục 42,5 triệu bảng. Chưa dừng lại ở đó, mùa hè năm 2014, Arsenal tiếp tục tạo tiếng vang trên thị trường chuyển nhượng khi chi 35 triệu bảng để đưa Alexis Sanchez rời Barcelona.
Sẵn sàng “chơi lớn” với những ngôi sao trên hàng công là vậy, tuy nhiên Giáo sư lại cực kỳ dè dặt với các phương án tăng cường chất thép cho hàng phòng ngự. Ông thường xuyên ưu tiên sử dụng những cầu thủ trẻ trưởng thành từ học viện, hoặc tập trung tìm kiếm những tân binh được đánh giá là có tiềm năng, thay vì chiêu mộ những ngôi sao đã khẳng định được tên tuổi.
Ở hành lang cánh trái, bạn có nhận ra điểm chung giữa Ashley Cole, Gael Clichy và Kieran Gibbs? Đó đều là những cầu thủ trưởng thành từ học viện đào tạo trẻ của Arsenal.
Ở hành lang cánh phải, những Lauren, Emmanuel Eboue hay Bacary Sagna lại là thành quả của công tác tuyển trạch, với trọng tâm hướng đến những cầu thủ gốc Châu Phi cùng chi phí đầu tư cực thấp.
Đối với vị trí trung vệ, khu vực được xem là “trái tim” của hàng phòng ngự, mọi thứ cũng chẳng có gì khác. Các Gooners từng chán ngán khi chứng kiến cảnh các trung vệ trẻ “cây nhà lá vườn” như Philippe Senderos hay Johan Djourou “lúng túng như gà mắc tóc” mỗi khi phải theo kèm Didier Drogba. Hay như câu chuyện Wenger “tặc lưỡi” đón đồng hương Mikael Silvestre với giá vỏn vẹn 500.000 bảng và nghĩ rằng trung vệ người Pháp dù đã luống tuổi nhưng vẫn dày dặn kinh nghiệm thi đấu đỉnh cao. Nhưng đấy là trước khi Silvestre bị Lionel Messi biến thành trò hề với cú Poker vào lưới Arsenal tại lượt về tứ kết Champions League 2009/2010.
| Mikael Silvestre bị Lionel Messi biến thành “gã hề” tại Champions League với cú poker vào lưới Arsenal năm 2010. Nguồn ảnh: Getty Images. |
Ngay cả William Gallas, Thomas Vermaelen, Laurent Koscielny hay Per Mertesacker, những trung vệ được xem là lựa chọn tốt nhất hậu thế hệ Invincibles, cũng chưa bao giờ vươn đến tầm ngôi sao như cách Rio Ferdinand, John Terry và Nemanja Vidic từng thể hiện tại Premier League. Từng có giai đoạn, NHM Arsenal bị ám ảnh bởi những tình huống chống bóng bổng. Bất chấp những lời kêu gọi BLĐ chiêu mộ các trung vệ có lối chơi trực diện, mạnh mẽ như Brede Hangeland hay Christopher Samba, Wenger vẫn kiên định với những lựa chọn của riêng mình. Để rồi bài toán chống bóng bổng và tranh chấp thể chất tiếp tục trở thành điểm yếu dai dẳng của Pháo thủ.
Tính ra, bản hợp đồng đình đám và thành công nhất ở vị trí trung vệ dưới triều đại Wenger lại là Sol Campbell, tân binh “không đồng” chuyển đến từ đại kình địch Tottenham ở mùa hè 2001. Tương tự, người đá cặp với Campbell ở chiến dịch đăng quang Premier League 2003/2004 là Kolo Toure cũng chỉ tiêu tốn vỏn vẹn 150.000 bảng. Ở lần hiếm hoi “phá két” để cải thiện chiều sâu hàng phòng ngự, Wenger hớ nặng với “ông hoàng thông số” Shkodran Mustafi – trung vệ thường xuyên gây ra những tình huống theo kèm dở khóc, dở cười.
Thậm chí, ngay cả khi Arsenal đăng quang “cúp vàng Premier League” dưới triều đại Wenger, một bộ phận không nhỏ đã cho rằng dấu ấn lớn nhất ở khâu phòng ngự đa phần dựa nhiều vào sự xuất sắc của từng cá nhân thay vì mức độ hiệu quả từ chiến thuật mà Wenger xây dựng. Mọi tinh túy của Giáo sư gần như đặt trọn vẹn vào khả năng phối hợp và “xuyên phá” mạnh mẽ trên hàng công, với những ngòi nổ đẳng cấp như Robert Pires, Freddie Ljungberg, Dennis Bergkamp, Thierry Henry.
Nhưng bóng đá luôn vận động và Arsenal cũng không thể mãi sống trong những ký ức buồn của quá khứ. Sau nhiều năm loay hoay với bài toán phòng ngự dưới triều đại Wenger, Pháo thủ cuối cùng cũng tìm thấy một người đủ quyết tâm để thay đổi hoàn toàn tư duy xây dựng đội bóng. Quan trọng hơn, đó lại chính là Mikel Arteta – người từng là học trò của Wenger và hiểu rõ hơn ai hết vấn đề cố hữu mà thầy cũ của mình từng phải đối mặt.
Có lẽ, những năm tháng chứng kiến Arsenal liên tục gục ngã bởi sự mong manh nơi hàng phòng ngự đã để lại cho Arteta nhiều bài học sâu sắc. Ông hiểu rằng muốn đưa Pháo thủ trở lại đỉnh cao, việc duy trì lối chơi hoa mỹ giàu truyền thống là không đủ. Một đội bóng muốn cạnh tranh sòng phẳng cho những danh hiệu lớn trước hết phải biết cách bảo vệ khung thành của chính mình.
| Cá tính mạnh mẽ của Mikel Arteta là thứ phẩm chất cần thiết để giúp Arsenal tìm lại ánh hào quang. Nguồn ảnh: Getty Images |
Và Arteta đã bắt đầu cuộc cách mạng ấy bằng một tư duy hoàn toàn khác biệt so với thầy cũ. Chiến lược gia người Tây Ban Nha coi việc tăng cường sức mạnh phòng ngự là nhiệm vụ mang tính sống còn. Ông yêu cầu BLĐ đội bóng chi ra những khoản tiền lớn để từng bước hoàn thiện bộ khung đội hình. Từ David Raya, Gabriel Magalhaes, Ben White, Jurrien Timber, Riccardo Calafiori, Piero Hincapie và mới nhất là trường hợp của Enri Konsa. Trong dòng chảy thời gian ấy, William Saliba gần như là cái tên duy nhất không được Arteta đích thân đưa về nhưng vẫn chiếm giữ một vai trò quan trọng.
“Chất thép” không chỉ được bổ sung ở hàng phòng ngự. Những “tấm khiên chắn” trên hàng tiền vệ như Thomas Partey, Declan Rice hay Bruno Guimares cũng đóng vai trò quan trọng trong việc siết chặt đường vào khung thành của Arsenal. Nhưng sẽ là thiếu sót nếu cho rằng cuộc cách mạng phòng ngự của Arteta chỉ đơn thuần đến từ những bản hợp đồng đắt giá. Điều đáng nói hơn cả nằm ở vị thuyền trưởng 44 tuổi này tổ chức đội bóng. Dưới thời Arteta, phòng ngự không còn là nhiệm vụ riêng của 4 hoặc 5 cầu thủ đứng thấp nhất trên sân. Đó là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống, bắt đầu từ những tiền đạo ở tuyến đầu, những tiền vệ làm nhiệm vụ đánh chặn, rồi mới đến các hậu vệ và thủ môn.
| Arsenal hiện sở hữu hàng phòng ngự khiến mọi đội bóng phải thèm khát. Nguồn ảnh: Getty Images. |
Arsenal hiện tại là bậc thầy của việc bảo vệ khung thành. Họ có thể chủ động pressing ngay bên phần sân đối phương, bóp nghẹt không gian triển khai bóng, kiểm soát những khu vực nguy hiểm và lập tức tổ chức lại đội hình mỗi khi mất quyền kiểm soát.
Đáng chú ý, Arteta còn xây dựng được một tập thể có khả năng thích nghi với nhiều kịch bản khác nhau. Họ sẵn sàng chơi bóng thực dụng, chấp nhận nhường quyền kiểm soát bóng khi cần thiết và bảo vệ thành quả bằng một hệ thống phòng ngự có tính kỷ luật cao. Đó chính là điều mà phiên bản Arsenal trong giai đoạn cuối triều đại Wenger thường xuyên thiếu hụt.
Chẳng phải ngẫu nhiên Pháo thủ là tập thể phòng ngự tốt nhất Premier League trong 3 mùa giải gần nhất. Chính nền tảng phòng ngự vững chắc là tiền đề để họ trở lại ngôi vương sau 22 năm chờ đợi, điều mà các Gooners nhiều lần từng ước ao hậu thế hệ Invincibles nhưng chưa một lần được hưởng niềm vui sau cùng.
Có lẽ, Arteta hiểu rõ hơn ai hết những giới hạn mà người thầy cũ từng phải đối mặt. Ông từng là một phần của Arsenal dưới thời Wenger, từng chứng kiến những điểm yếu cố hữu khiến đội bóng vô số lần gục ngã trước các đối thủ lớn. Và thay vì tiếp tục đi theo lối mòn ấy, Arteta đã lựa chọn một hướng đi khác. Ông vẫn muốn Arsenal chơi thứ bóng đá chủ động, kiểm soát và giàu tính thẩm mỹ, nhưng lần này, tất cả phải được xây dựng trên một nền móng phòng ngự đủ vững chắc.
Nhận định Newcastle vs Arsenal nghiêng hẳn về phía đội khách, nhưng đây có thể là trận đấu không dễ dàng với đội bóng của Mikel Arteta.
Chia sẻ với báo giới, HLV Mikel Arteta cho rằng khát khao chiến thắng, tinh thần quyết tâm và chất lượng đội hình là những yếu tố quan trọng giúp CLB Arsenal duy trì phong độ ấn tượng tại Ngoại hạng Anh mùa này.
Buổi tập đầu tiên của Pochettino tại MU đã bị drone theo dõi và Mikel Arteta lo ngại điều tương tự sẽ diễn ra với Arsenal.