Sau vòng đấu mở màn mùa giải này, Premier League đã quảng bá thành tích chính xác 100% trong các quyết định quan trọng của đội ngũ trọng tài.
 |
Trong 10 trận đấu đầu tiên, giải đấu liệt kê 21 tình huống quan trọng (KMI), từ những pha khiếu nại phạt đền và các tình huống có khả năng dẫn tới thẻ đỏ cho đến những bàn thắng được kiểm tra lại vì khả năng việt vị. Hội đồng KMI của giải đấu thống nhất rằng các trọng tài trên sân đã đưa ra quyết định đúng ở 18 trong số 21 trường hợp đó và rằng “sau sự can thiệp của VAR, 100% quyết định được xác định là chính xác”.
Nhưng thực tế không hoàn toàn như vậy. Ngoại lệ là tình huống Brighton & Hove Albion không được hưởng phạt đền trong chiến thắng 4-0 trước Aston Villa. Bốn trong năm thành viên hội đồng cho rằng Brighton đáng lẽ phải được hưởng phạt đền sau pha vào bóng của John McGinn với Ibrahim Osman mà trọng tài Peter Bankes đã bỏ qua. Nhưng đa số thành viên hội đồng, với tỷ lệ ba phiếu so với hai, cho rằng ngay cả khi đó đáng lẽ phải là một quả phạt đền, nó vẫn chưa phải một “sai lầm rõ ràng và hiển nhiên” đến mức VAR cần can thiệp.
 |
Có lẽ việc Brighton khi ấy đã dẫn 4-0 cũng giúp ích, chẳng ai mất ngủ vì một tình huống trong hoàn cảnh như vậy nhưng đó gần như là một pha phạm lỗi rõ ràng đến mức khó có thể rõ ràng hơn. Việc Bankes bỏ lỡ pha lao vào của McGinn trong thời gian thực có thể được thông cảm, nhưng điều kỳ lạ là một thành viên của hội đồng KMI, gồm một đại diện Premier League, một đại diện giới trọng tài và ba thành viên “độc lập”, được lựa chọn từ các cựu cầu thủ hoặc HLV mỗi tuần lại cho rằng Bankes đã xử lý đúng.
Dẫu vậy, những tình huống như thế thường có rất nhiều vùng xám. Và hiện nay ngưỡng để VAR can thiệp vào những quyết định mang tính chủ quan cũng cao hơn. Đó là lý do vì sao, dù bốn người cho rằng lẽ ra phải có phạt đền, ba trong năm thành viên hội đồng KMI vẫn cho rằng VAR Matt Donohue đã đúng khi để nguyên quyết định của trọng tài trên sân.
Có một vài tình huống tương tự ở vòng hai. Hội đồng KMI cho rằng trọng tài Sam Barrott đã sai khi cho Nottingham Forest hưởng phạt đền trước Liverpool sau pha vào bóng của Alisson với Neco Williams… nhưng không sai đến mức nghiêm trọng để VAR Michael Oliver phải yêu cầu Barrott ra màn hình xem lại. Tương tự là việc trọng tài Tony Harrington không cho Brentford hưởng phạt đền trước Leeds United sau pha vào bóng của Jayden Bogle với Kevin Schade: sai, theo hội đồng KMI nhưng không phải một sai lầm “rõ ràng và hiển nhiên”.
Một số độc giả sẽ khó chịu trước sự mâu thuẫn như vậy, nhưng ít nhất nó xuất phát từ một quan điểm hợp lý: ngưỡng để VAR can thiệp nên được đặt ở mức cao và “quyết định của trọng tài” nên được giữ nguyên trừ khi, theo quan điểm của VAR, sai lầm đó là rõ ràng và hiển nhiên.
Tất cả những điều đó đưa chúng ta đến Old Trafford vào chiều Chủ Nhật và tranh cãi trọng tài lớn nhất của mùa Premier League mới. Manchester City xứng đáng với chiến thắng trước Manchester United, nhưng bàn thắng duy nhất của trận đấu, được Erling Haaland ghi ở phút 60 lẽ ra không nên được công nhận, không phải vì Haaland việt vị, như trợ lý trọng tài ban đầu đã phất cờ, mà vì người đồng đội Enzo Fernandez.
Đáng lẽ đó có thể là một trong những chiến thắng hiếm hoi của VAR và công nghệ việt vị bán tự động, khi hệ thống xác định rằng Haaland, trái với cảm giác từ các pha quay lại trên truyền hình đã được hậu vệ biên Patrick Dorgu của United giữ lại ở vị trí hợp lệ. Nhưng Fernandez rõ ràng ở vị trí việt vị và bằng việc tranh chấp bóng đã can thiệp vào tình huống. Bàn thắng đáng lẽ phải bị từ chối, nhưng sau một cuộc kiểm tra VAR kéo dài hai phút rưỡi, nó vẫn được công nhận.
Đến 21h15 tối Chủ Nhật, Pro Ref, cơ quan trọng tài chuyên nghiệp của bóng đá Anh, đã ra thông báo xác nhận VAR không nhận ra “tác động có khả năng xảy ra” từ vị trí của Fernandez và “đáng lẽ phải đề nghị một cuộc xem xét trên sân”. Pro Ref hứa sẽ xem xét đầy đủ tình huống và cho biết đã liên hệ với Manchester United “để thừa nhận điều mà chúng tôi cho là một sai sót trong nhận định”.
HLV Arsenal Mikel Arteta dường như đang chờ đợi một thông báo tương tự về quả phạt đền mà Sunderland được hưởng trước đội bóng của ông tại Stadium of Light hôm thứ Bảy. Arteta gọi quyết định đó là “không thể chấp nhận”, vì cho rằng Dan Ballard của Sunderland đã phạm lỗi với Ezri Konsa chứ không phải ngược lại. Có một cảm giác khó hiểu dễ thông cảm ở Arsenal trước lời giải thích ban đầu thông qua Match Centre của Premier League, nơi dẫn lời trọng tài John Brooks nói Konsa đã “ôm giữ anh ấy (Ballard) ở cột gần, quay mặt sai hướng”, còn VAR Stuart Attwell nói ông “hài lòng rằng đó là một lỗi kéo giữ”.
 |
Nhìn chung, sau một khởi đầu mùa giải tương đối suôn sẻ, đây là một cuối tuần khó khăn với các trọng tài. Trận Sunderland-Arsenal diễn ra với cường độ thể chất khiến khán giả phấn khích nhưng trông cực kỳ khó điều khiển, vì thế cả hai phía đều có nhiều điều bất bình. Derby Manchester cũng tương tự; ngay cả quyết định tương đối đơn giản là đuổi Phil Foden của City vì đá Bruno Fernandes cũng gây tranh cãi, bởi hành động trả đũa bạo lực của Foden ban đầu bị kích động rồi sau đó bị đội trưởng United phóng đại. Ngay cả cựu tiền vệ United Nicky Butt cũng nói trên podcast của mình rằng hoặc phải có hai thẻ đỏ, hoặc không có thẻ đỏ nào.
Nhưng chính bàn thắng gây tranh cãi của Haaland hay đúng hơn là việc các trọng tài không nhận ra vai trò của Fernandez trong tình huống mới là câu chuyện sẽ còn tiếp tục. Tại sao? Bởi đây không phải một quyết định mang tính chủ quan. Đây là một thất bại trong quy trình và có lẽ đó là lý do hai trọng tài VAR Donohue và Blake Antrobus không được phân công bất kỳ nhiệm vụ nào ở Premier League vào cuối tuần này.
Vấn đề lớn nhất trong bàn thắng gây tranh cãi của Erling Haaland ở cách phòng VAR kiểm tra nó. Họ dường như dành phần lớn thời gian cho hai câu hỏi: Haaland có việt vị hay không và Enzo Fernandez có chạm bóng hay không. Trong lúc tập trung vào hai chi tiết ấy, VAR lại bỏ qua điều quan trọng hơn: một cầu thủ không cần chạm bóng vẫn có thể bị xác định việt vị nếu hành động hoặc vị trí của anh ta ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chơi bóng của đối phương.
Fernandez đứng ngay trong khu vực phòng ngự của Man United, trước mặt Lisandro Martinez và thủ môn Senne Lammens. Anh không chạm bóng, nhưng sự hiện diện và chuyển động của anh buộc các hậu vệ phải phản ứng. Martinez nhìn thấy Fernandez, bị hút về phía cầu thủ đồng hương rồi để Haaland thoát xuống ở cột xa. Vì thế, câu hỏi VAR cần đặt ra không chỉ là “Fernandez có chạm bóng không?”, mà phải là “Fernandez có tác động đến cách hậu vệ Man United xử lý tình huống hay không?”.
Man United tất nhiên cũng phải chịu trách nhiệm cho bàn thua. Patrick Dorgu mất bóng rồi di chuyển lệch vị trí, khiến cánh trái bị mở ra. Tuyến giữa không theo kèm pha băng lên của Fernandez. Martinez cũng mắc sai lầm khi bị kéo khỏi vị trí và bỏ quên Haaland. Xét thuần túy về chuyên môn, đây là một chuỗi lỗi phòng ngự.
Nhưng cầu thủ mắc lỗi không thể trở thành lý do để VAR bỏ qua một vấn đề thuộc luật thi đấu. Trọng tài trên sân có thể nhìn thiếu một chi tiết vì họ phải quyết định trong vài giây giữa tốc độ rất cao. VAR được tạo ra chính để sửa những tình huống như vậy. Họ có hình ảnh quay chậm, nhiều góc máy và thời gian để kiểm tra.
Đáng nói hơn, quá trình xem xét kéo dài khoảng hai phút rưỡi. Nếu VAR cần từng ấy thời gian để xử lý một tình huống phức tạp, người xem đã phải chấp nhận trận đấu bị ngắt quãng. Nhưng sau hai phút rưỡi mà tổ VAR vẫn bỏ qua yếu tố có thể quyết định bàn thắng hợp lệ hay không, sự chậm trễ ấy càng khó bảo vệ.
 |
Đây là vấn đề lớn nhất của VAR hiện nay. Bóng đá chấp nhận công nghệ vì người ta tin rằng những phút chờ đợi sẽ đổi lấy các quyết định chính xác hơn. Người hâm mộ phải quen với cảnh bàn thắng bị treo lại, cầu thủ đứng chờ, khán giả không dám ăn mừng và từng centimet trên sân bị đem ra phân tích.
Đổi lại, VAR phải phát hiện được những sai sót mà trọng tài trên sân không thể nhìn thấy. Nếu VAR mất nhiều phút để soi một tình huống nhưng lại quá tập trung vào việc ai chạm bóng, ai đứng trước ai, rồi bỏ quên chính điều luật cần áp dụng, câu hỏi không còn là VAR có thể sai hay không. Hệ thống nào cũng có thể sai.
Câu hỏi là: nếu VAR vẫn bỏ lọt những chi tiết quan trọng sau hàng loạt lần quay chậm và kiểm tra, bóng đá đang đánh đổi sự liền mạch của trận đấu để nhận lại điều gì?
VAR được tạo ra để sửa những sai lầm rõ ràng. Nó không nên biến một bàn thắng thành cuộc điều tra kéo dài, rồi cuối cùng chính phòng VAR lại là nơi bỏ sót vấn đề quan trọng nhất.
(Theo Oliver Kay/The Athletic)
