Man Utd và bi kịch của một bộ máy lãnh đạo vô dụng

Khi tiếp quản quyền điều hành hoạt động bóng đá tại Manchester United vào tháng 2/2024, Sir Jim Ratcliffe từng thể hiện sự tự tin rằng ông biết chính xác phải làm gì để đưa đội bóng trở lại đỉnh cao. Chủ tịch INEOS khi đó vừa mua 27,7% cổ phần của CLB từ gia đình Glazer, những ông chủ vốn không được phần lớn người hâm mộ United ủng hộ.

Gần ba năm sau, tình hình tại Old Trafford lại diễn biến theo chiều hướng hoàn toàn trái ngược với những gì Ratcliffe từng hứa hẹn. Manchester United hiện nằm trong nhóm xuống hạng tại Premier League, đội bóng mới giành được một chiến thắng tại giải quốc nội từ đầu mùa. 

Để hiểu vì sao United rơi vào hoàn cảnh hiện tại, cần nhìn lại những cam kết của Ratcliffe khi mới tiếp quản CLB, cũng như cách ông từng chỉ trích những người tiền nhiệm.

Thời điểm đó, Ratcliffe xác định mục tiêu của Manchester United là cạnh tranh chức vô địch Premier League và Champions League, đồng thời thực hiện trách nhiệm với những cổ động viên luôn dành thời gian và tiền bạc để đến Old Trafford cổ vũ đội bóng. Theo ông, thành công của United phải được đánh giá bằng những chiến thắng. Tuy nhiên, vị tỷ phú người Anh cũng nhấn mạnh rằng việc khắc phục hậu quả từ 12 năm quản lý yếu kém dưới thời gia đình Glazer sẽ đòi hỏi thời gian, kiến thức chuyên môn và những quyết định chính xác.

Trong cuộc phỏng vấn với The Times, Ratcliffe từng công khai chỉ trích cách gia đình Glazer điều hành Manchester United:

“Gia đình Glazer chỉ quản lý CLB mà bỏ mặc các vấn đề chuyên môn bóng đá. Trong suốt 12 năm, họ đã đưa ra rất nhiều quyết định cực kỳ tồi tệ, thậm chí ngu ngốc. Họ thực sự đã làm hỏng mọi thứ đến mức khó tin.

Họ không nhận ra mình đang đi sai hướng. Ban lãnh đạo đầu tiên, đứng đầu là Ed Woodward, nghĩ rằng họ hiểu bóng đá và muốn trực tiếp tham gia vào công tác chuyển nhượng. Nhưng thực tế, họ không có đủ kiến thức để tuyển mộ cầu thủ. Vì vậy, họ lao vào thị trường chuyển nhượng, tiêu tiền khắp nơi mà không có định hướng rõ ràng, gần như hoàn toàn ngẫu nhiên. Tôi sẽ không bao giờ chấp nhận những người như Ed Woodward hay người kế nhiệm ông ấy là Richard Arnold.”

Những nhận xét của Ratcliffe về giai đoạn Manchester United sa sút sau khi Sir Alex Ferguson nghỉ hưu năm 2013 không phải không có cơ sở. Trong hơn một thập kỷ, CLB liên tục mắc sai lầm trong công tác chuyển nhượng, bổ nhiệm nhân sự và hoạch định chiến lược phát triển. Tuy nhiên, khi thời điểm kỷ niệm ba năm Ratcliffe tiếp quản đội bóng đang đến gần, người từng được một bộ phận cổ động viên xem như vị cứu tinh lại có nguy cơ trở thành người gây ra những sai lầm còn nghiêm trọng hơn cả các quyết định mà ông từng lên án.

Ở tuổi 74, Ratcliffe đang chứng kiến Manchester United rơi vào tình trạng tồi tệ nhất trong 40 năm. Nguy cơ xuống hạng khỏi Premier League, điều từng được xem là không tưởng đối với một CLB có vị thế như United, giờ đã trở thành mối đe dọa thực tế. Thay vì giải quyết những vấn đề tồn tại từ thời gia đình Glazer, sự thiếu kinh nghiệm và hiểu biết về bóng đá của chính Ratcliffe đang khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn.

Một cựu giám đốc điều hành tại Premier League nhận xét với ESPN:

“Tôi không nghĩ Jim là người sẵn sàng lắng nghe ý kiến của người khác. Theo kinh nghiệm của tôi, các ông chủ thường phải mất khoảng năm năm mới thực sự rút ra bài học và bắt đầu nhận trách nhiệm về mình. Đó cũng là lúc họ học được sự khiêm tốn. Trong ba hoặc bốn năm đầu tiên, họ vẫn thường đổ lỗi cho những vấn đề mà mình được thừa hưởng.”

Dưới quyền kiểm soát của Ratcliffe, Manchester United ngày càng trở thành đối tượng bị chế giễu vì những thất bại liên tiếp. Đáng nói hơn, những nhân sự do chính ông lựa chọn đang góp phần đẩy đội bóng vào tình cảnh nguy hiểm hiện tại. Cách Ratcliffe tổ chức bộ máy điều hành cho thấy ông chưa có đủ kiến thức chuyên môn và năng lực lãnh đạo cần thiết để quản lý một CLB có quy mô và tham vọng như United.

Omar Berrada là ví dụ đầu tiên. Trước khi được bổ nhiệm làm giám đốc điều hành Manchester United, ông chưa từng đảm nhiệm vị trí tương tự tại bất kỳ CLB bóng đá nào. Berrada từng giữ chức giám đốc điều hành hoạt động tại Manchester City, nhưng xét về cơ cấu quyền lực, ông chỉ đứng khoảng thứ tư hoặc thứ năm trong hệ thống lãnh đạo của đội bóng này. Trong khi đó, Jason Wilcox, người từng làm việc cùng Berrada tại City, được trao chức giám đốc bóng đá tại Old Trafford dù mới có chưa đầy một năm kinh nghiệm ở vai trò tương tự tại Southampton.

Bản thân Ratcliffe cũng chưa có thành tích thuyết phục trong lĩnh vực quản lý bóng đá. Quãng thời gian ông sở hữu Nice tại Pháp và Lausanne tại Thụy Sĩ gắn liền với những kết quả không đáp ứng kỳ vọng, khiến người hâm mộ hai CLB nhiều lần bày tỏ sự bất mãn. Dù vậy, ông vẫn trực tiếp giám sát việc bổ nhiệm hai HLV đội một tại Manchester United là Ruben Amorim và Michael Carrick. Điểm chung của cả hai là chưa từng có kinh nghiệm dẫn dắt một đội bóng tại Premier League trước khi nhận công việc ở Old Trafford.

Trường hợp của Dan Ashworth càng cho thấy những bất cập trong cách Ratcliffe đưa ra quyết định. Ashworth từng tích lũy kinh nghiệm đáng kể ở các vị trí quản lý bóng đá tại Brighton & Hove Albion và Newcastle United trước khi đến Manchester United. Khi ban lãnh đạo chuẩn bị bổ nhiệm Ruben Amorim từ Sporting CP vào tháng 11/2024, Ashworth đã phản đối lựa chọn này và đề xuất hai phương án khác là Eddie Howe hoặc Marco Silva. Tuy nhiên, thay vì lắng nghe quan điểm của vị giám đốc bóng đá giàu kinh nghiệm, Ratcliffe quyết định sa thải ông.

Điều đó tạo nên sự tương đồng giữa cách Ratcliffe đang điều hành Manchester United với mô hình quản lý mà ông từng chỉ trích dưới thời gia đình Glazer. Trước đây, Ratcliffe cho rằng Woodward và Arnold không đủ năng lực để đưa ra những quyết định quan trọng về bóng đá. Nhưng giờ đây, chính ông lại trao quyền lực tại Old Trafford cho những người chưa có nhiều kinh nghiệm đảm nhận các chức vụ cấp cao. Trong bối cảnh Manchester United cần những nhà quản lý và HLV đã chứng minh được năng lực, Ratcliffe lại lựa chọn những cá nhân vẫn đang trong quá trình học hỏi và thích nghi với trách nhiệm mới.

Một vấn đề khác nằm ở khả năng phản biện trong nội bộ CLB. Berrada, Wilcox và Carrick có thể không sẵn sàng nói thẳng những điều mà người nắm quyền lực không muốn nghe, đặc biệt sau khi chứng kiến hậu quả mà Ashworth phải chịu vì bất đồng quan điểm với Ratcliffe. Ruben Amorim cũng từng trải qua tình cảnh tương tự. Ở mùa giải trước, chiến lược gia người Bồ Đào Nha công khai chỉ trích Wilcox và bị chấm dứt hợp đồng chỉ trong vòng 24 giờ. Những sự việc đó cho thấy việc bày tỏ quan điểm trái chiều trong bộ máy điều hành Manchester United có thể khiến một cá nhân nhanh chóng mất việc.

Trong khi đó, nhiệm vụ quan trọng nhất của đội ngũ lãnh đạo hiện tại là khắc phục hậu quả từ hơn một thập kỷ tuyển mộ cầu thủ thất bại. Đây vốn là công việc đòi hỏi kinh nghiệm, khả năng đánh giá chuyên môn và một chiến lược dài hạn. Tuy nhiên, Ratcliffe lại giao trách nhiệm cho những người chưa có thành tích đủ sức chứng minh rằng họ có thể giải quyết cuộc khủng hoảng của Manchester United. Bản thân ông cũng chưa từng điều hành một CLB có tầm vóc tương đương United trước khi đến Old Trafford. Vì thế, Berrada, Wilcox và Carrick đang thể hiện sự lúng túng trước những thách thức vượt xa kinh nghiệm của họ, chẳng khác nào những con thỏ đứng bất động khi bị ánh đèn pha chiếu thẳng vào mắt.

Tất nhiên, những vấn đề Manchester United đang đối mặt không hoàn toàn bắt nguồn từ Ratcliffe. Gia đình Glazer đã để lại một đội hình có quá ít cầu thủ từng giành được những danh hiệu lớn, thậm chí nhiều người chưa đạt được thành tích đáng kể nào ở cấp độ cao nhất. Chất lượng nhân sự hạn chế, cộng với những sai lầm tích tụ qua nhiều năm, khiến công cuộc tái thiết United trở nên đặc biệt khó khăn.

Tuy nhiên, trách nhiệm của Ratcliffe là phải tìm ra giải pháp cho những vấn đề được thừa hưởng, thay vì tiếp tục để tình hình xấu đi. Manchester United hiện cần thoát khỏi nhóm xuống hạng và kết thúc mùa giải ở một vị trí có thể chấp nhận được tại khu vực giữa bảng xếp hạng. Để làm được điều đó, đội bóng phải dựa vào một ông chủ đang không thực hiện được những lời hứa khi mới tiếp quản CLB, cùng bộ máy lãnh đạo gồm những người chưa chứng minh được rằng họ đủ khả năng đảm đương trách nhiệm đang được giao phó.

Với những cổ động viên Manchester United đang cố tìm kiếm một tia hy vọng giữa cuộc khủng hoảng hiện tại, thật khó để xác định niềm tin đó có thể đến từ đâu.

(Tác giả: Mark Ogden - ESPN)