Lược sử chiến thuật bóng đá (Kỳ 2): Sơ đồ 2-2-6 và phong cách Scotland

Queen Park FC được nhiều chuyên gia nhận định là cái nôi của "chiến thuật kết hợp". Được thành lập từ năm 1867, Queen Park FC là một trong những câu lạc bộ bóng đá có lịch sử lâu đời nhất thế giới. Queen Park FC đóng đô tại Glasgow và từng thống trị cúp quốc gia Scotland trong giai đoạn sơ khai của bóng đá khi vô địch tới 10 lần chỉ trong vòng 20 năm (1874-93).

Ở thời điểm bóng đá mới bắt đầu được tổ chức có hệ thống, các đội bóng vẫn chưa có khái niệm về cầu thủ chuyên nghiệp. Các cầu thủ trong một đội bóng có thể đến từ nhiều tầng lớp khác nhau của xã hội như thợ đóng tàu, thợ sơn,... và họ chỉ coi bóng đá là một thú vui giải trí. Vì vậy, việc sắp xếp đội hình vẫn còn khá lộn xộn và mang tính cảm quan. Thế nhưng Queen Park FC lại tạo ra sự khác biệt khi tổ chức được cái buổi tập cho đội vào các buổi tối thứ hai, tư và sáu hàng tuần. 

Nhờ có thời gian tập với nhau, họ nắm rõ được điểm yếu, điểm mạnh của từng người, đồng thời cũng nhận ra ai là người chơi hay để lựa chọn vị trí cho từng người. Trên sân tập, một nhóm người điều hành có quyền đề nghị các cầu thủ phải thi đấu ở vị trí nào trên sân, ai phải thay ra và ai được vào. Do đó, các cầu thủ sẽ phải tuân theo kỷ luật của toàn đội và sự hướng dẫn của họ. Chính việc tập luyện và hướng dẫn trong các buổi tập chính là cơ sở thực tiễn cho sự phát triển của "chiến thuật kết hợp".

Robert Gardner, đội trưởng của câu lạc bộ có ảnh hưởng sâu sắc về chiến thuật và lựa chọn của đội (Gardner về sau là đội trưởng và là người lựa chọn nhân sự cho đội tuyển Scotland). Trước mỗi trận đấu, Gardner thường phân chia nhiệm vụ phải làm trong trận cho các đồng đội. Đây cũng là nền tảng sơ khai của việc họp bàn, lựa chọn chiến thuật sau này. Ở thời điểm đó, các đội bóng thường chơi theo "phong cách Anh", nghĩa là các cầu thủ tự do rê bóng. Vì vậy, "chiến thuật kết hợp" đã trở thành đặc trưng của lối đá Queen Park FC và cũng là đặc trưng của "lối đá Scotland".

Đây được coi là một trong số hai sơ đồ chiến thuật đầu tiên của bóng đá thế giới, đó là "phong cách Anh" với sơ đồ 1-2-7 và "phong cách Scotland" với sơ đồ 2-2-6. Trong trận đấu giữa ĐT Scotland với Anh vào năm 1872, Scotland đã gây bất ngờ với chiến thuật này khi phối hợp theo kiểu "cặp đôi". Sau đó, họ dần cải tiến để rê dắt ít hơn và sử dụng nhiều những đường chuyền dài. Nhờ thế nên từ năm 1872-1887, Scotland thắng đến 10 lần và chỉ để thua đội tuyển Anh có đúng 2 lần.

Chính người Anh về sau cũng phải thừa nhận mặc dù họ sở hữu những cầu thủ có khả năng rê bóng và dứt điểm rất tốt, những tiền đạo của họ khỏe hơn, nhanh hơn nhiều so với các cầu thủ Scotland, những người di chuyển và phối hợp theo cặp. Thế nhưng lối chơi của họ vẫn không thể nào chống lại được Scotland. Các chuyên gia bóng đá Anh thời đó nhận định rằng các tiền đạo Scotland thi đấu rất hiệu quả, còn các hậu vệ có những đường chuyền dài với độ chính xác tuyệt vời. Những cầu thủ Scotland cho thấy sự lão luyện hơn hẳn khi sử dụng lối đá chuyền bóng. 

Khác với sơ đồ 1-2-7 sơ khai của người Anh khi các cầu thủ ào ạt tham gia tấn công nhưng thiếu sự tổ chức, chủ yếu dựa vào sự tỏa sáng cá nhân theo kiểu "hiệp sĩ Anh", sơ đồ 2-2-6 của Scotland lại ưu tiên thi đấu đồng đội. Trong sơ đồ này, các cầu thủ luôn thi đấu theo cặp với nhau. Mỗi khi các hậu vệ có bóng, họ lại phất bóng dài lên cho các tiền đạo ở phía trên. Sau đó, các tiền đạo sẽ di chuyển và phối hợp theo cặp đôi bằng những đường chuyền ngắn để cố gắng ghi bàn vào lưới đối phương.

Các tài liệu về sau ghi lại rằng các cầu thủ Scotland thi đấu "từ đầu đến cuối cùng nhau", khác hẳn với chủ nghĩa cá nhân của người Anh. Điều này đã khiến sơ đồ 2-2-6 trở thành một trào lưu mới về chiến thuật mà về sau người ta vẫn gọi là "phong cách Scotland".

Không ai có thể phủ nhận vai trò của sơ đồ 2-2-6 và sự đóng góp của Queen Park FC cho sự phát triển của tính chiến thuật trong bóng đá. Nó tạo ra một hệ thống hoàn toàn mới về vị trí trên sân khi phân rõ giới tuyến giữa hậu vệ và tiền đạo. Nhưng quan trọng hơn, nó giúp phát triển nền khoa học bóng đá khi chỉ ra tư duy hoàn toàn mới trong mối quan hệ kết hợp giữa hậu vệ và tiền đạo. Không chỉ là phòng thủ thuần túy hay tấn công thuần túy, các hậu vệ cũng đóng vai trò rất quan trọng trong tấn công. Còn các tiền đạo được "chuyên môn" hóa hơn khi phần nào được giải phóng khỏi nhiệm vụ phòng ngự để chọn vị trí tốt nhất cho mặt trận tấn công.