Sau ba trận vòng bảng chủ yếu vận hành với hệ thống 4-3-3, thiên về pressing tầm cao và kiểm soát trung tuyến, Ronald Koeman bất ngờ chuyển sang sơ đồ 3-4-2-1 với ý đồ gia cố hàng thủ trước lối chơi trực diện và tốc độ của Morocco.
Trên lý thuyết, cấu trúc này cho phép họ chuyển đổi linh hoạt giữa phòng ngự và tấn công. Hai wing-back có thể lùi sâu tạo thành hàng thủ 5 người khi không có bóng, rồi dâng cao để mở rộng biên khi chuyển trạng thái. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là các tuyến phải giữ cự ly hợp lý, vừa phòng ngự chắc chắn, vừa đủ quân số khi phản công.
Rốt cuộc, Hà Lan không làm tốt điều đó. Hai cầu thủ chơi phía sau trung phong thường xuyên phải lùi về hỗ trợ phòng ngự, khiến Brian Brobbey gần như đơn độc ở phía trên. Khi đoạt bóng, các đường triển khai thiếu điểm nối. Thay vì những pha phối hợp tam giác, đảo cánh nhanh hay những tình huống đổi hướng liên tục từng xuất hiện ở vòng bảng, bóng chủ yếu được đưa lên bằng các đường chuyền vượt tuyến hoặc những pha leo biên đơn giản.
Bàn mở tỉ số của Cody Gakpo ở phút 72 không thay đổi cách tiếp cận ấy. Trái lại, nó càng khiến Hà Lan co cụm sâu hơn. Cả đội gần như từ bỏ ý định kiểm soát bóng để chuyển sang bảo vệ lợi thế mong manh. Các wing-back không dám dâng cao, tuyến tiền vệ lùi sát hàng thủ. Chính sự thận trọng quá mức đã khiến Hà Lan đánh mất tính chủ động vốn giúp họ thăng hoa ở vòng bảng.
Morocco vì thế càng đá càng tự tin. Đội bóng Bắc Phi liên tục khoét vào hai hành lang bằng tốc độ của Achraf Hakimi cùng khả năng xâm nhập của các tiền vệ. Họ nhiều lần tạo ra sóng gió, thậm chí có thời điểm đưa bóng dội khung gỗ trước khi Issa Diop đánh đầu gỡ hòa ở những phút bù giờ. Đây là tình huống mà Virgil van Dijk cùng Teun Koopmeiners không áp sát kịp thời, bỏ quên cầu thủ đối phương.
Thông thường, sau khi bị gỡ hòa ở thời điểm cận kề chiến thắng, các đội bóng sẽ cố gắng lấy lại thế trận bằng cách đẩy cao đội hình hoặc ít nhất tạo áp lực nhằm tránh bị cuốn theo cảm xúc của đối thủ. Hà Lan thì ngược lại. Họ tiếp tục lùi sâu, giảm nhịp độ trận đấu và gần như chấp nhận kéo cuộc đối đầu đến loạt sút luân lưu. Những sự thay đổi nhân sự của Koeman cũng ưu tiên khả năng phòng ngự và giữ cấu trúc hơn là gia tăng sức sáng tạo. Khi các phương án A bị đối thủ khóa chặt, Koeman cũng không có nhiều quân bài đủ sức làm thay đổi cục diện. Cảm giác chung là tập thể này chơi để không thua, chứ không chủ đích hướng đến chiến thắng, nhất là trong hai hiệp phụ.
Đó là một lựa chọn đầy rủi ro, nếu nhìn lại quá khứ của họ. Loạt sút luân lưu từ lâu đã trở thành nỗi ám ảnh của bóng đá Hà Lan. Và khi Justin Kluivert, Quinten Timber rồi Crysencio Summerville lần lượt đá hỏng, lịch sử lặp lại một cách cay đắng. World Cup 2026 đánh dấu lần thứ tư “Cơn lốc màu da cam” gục ngã trên chấm luân lưu tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.
Hà Lan chơi bốc lửa ở vòng bảng, khiến không ít người tin rằng tập thể ấy đã tìm lại được linh hồn của thứ bóng đá tổng lực từng làm say đắm cả thế giới. Nhưng rồi họ lại tự khép cánh cửa đi tiếp bởi sự thận trọng quá mức cùng những sai số của mình. Và sau tất cả, họ vẫn chỉ là đứa con ghẻ của số phận.