Trận ra quân gặp Australia đã là một lời cảnh báo. Đoàn quân của Vincenzo Montella kiểm soát bóng tới 72%, tung ra 30 cú sút, chỉ số bàn thắng kỳ vọng (xG) đạt 1,36, nhưng lại thua trắng 2 bàn.
Đến cuộc đối đầu Paraguay, kịch bản ấy lặp lại theo cách đau đớn không kém. Ngay phút thứ 2, Matias Galarza tung cú sút xa tuyệt đẹp mở tỉ số cho đại diện Nam Mỹ. Cuối hiệp 1, Miguel Almiron nhận thẻ đỏ, khiến Paraguay phải chơi thiếu người trong toàn bộ hiệp 2. Thế nhưng, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn bất lực. Họ cầm bóng 79%, tung ra 32 cú dứt điểm, có tới 12 quả phạt góc, đạt xG 2,12, nhưng vẫn không thể tìm thấy bàn gỡ.
62 lần dứt điểm sau hai trận, không một bàn thắng được ghi. Đó là con số lột tả trọn vẹn bi kịch của “binh đoàn trăng lưỡi liềm”. Họ chính thức bị loại, và trận cuối gặp đội chủ nhà Mỹ chỉ còn mang ý nghĩa thủ tục.
Thổ Nhĩ Kỳ kiểm soát bóng tốt, sở hữu nhiều cầu thủ có kỹ thuật cá nhân khéo léo, với khả năng xử lý mềm mại trong không gian hẹp. Vấn đề ở chỗ, họ chuyền bóng nhiều, cầm bóng lâu, nhưng tốc độ luân chuyển quá chậm. Khi đối phương co cụm, các pha phối hợp của họ trở nên dễ đoán.
Arda Guler thường xuyên phải lùi rất sâu để nhận bóng, trong khi khoảng trống phía trước không được khai thác hiệu quả. Hai cánh liên tục tạt bóng nhưng thiếu một trung phong thực thụ trong vòng cấm. Sút xa có, dứt điểm cận thành có, song tất cả tan vào hư không.
Điều đáng thất vọng hơn cả là Thổ Nhĩ Kỳ không rút ra bài học kịp thời. Trước Australia, họ nhận bàn thua thứ hai từ một cú sút xa của Connor Metcalfe sau khi tuyến hai không áp sát đủ nhanh. Đến trận gặp Paraguay, họ lại để Galarza có khoảng trống mênh mông trước vòng cấm rồi tung cú dứt điểm từ cự ly khoảng 25m. Đó không còn là tai nạn, mà là vấn đề hệ thống.
Trước giải, nhiều người dự đoán rằng Thổ Nhĩ Kỳ có thể trở thành “ngựa ô”. Họ sở hữu nhiều cầu thủ đang chơi ở những câu lạc bộ hàng đầu châu Âu, có một huấn luyện viên giàu kinh nghiệm và mang theo sự hưng phấn ngút trời trong lần trở lại World Cup sau 24 năm ròng rã.
Arda Guler được mong đợi trở thành linh hồn của đội tuyển. Kenan Yildiz được xem là một trong những ngòi nổ tấn công triển vọng hàng đầu. Hakan Calhanoglu, với kinh nghiệm dạn dày, được trao gửi muôn vạn niềm tin.
Nhưng tại World Cup này, họ đều không đáp ứng được kỳ vọng. Hai thất bại liên tiếp đã bóc tách mọi vấn đề của đội bóng này: kiểm soát bóng vô nghĩa, hàng công thiếu sắc bén, tuyến giữa trì trệ, phòng ngự mong manh và sự phụ thuộc quá lớn vào cảm hứng cá nhân.
Giống như nhân vật trong truyện ngắn “Cái kính” của Aziz Nesin, bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ đã đeo quá nhiều chiếc kính của sự tung hô và ngộ nhận, đến mức có lúc tin rằng mình đã trở thành một cường quốc đủ sức cạnh tranh với những đội tuyển hàng đầu. Song, trên đất Bắc Mỹ, cái kính cuối cùng cũng vỡ tan.
Và trong những mảnh kính vương vãi, người Thổ chỉ còn nhìn thấy một sự thật cay đắng: họ vẫn còn cách rất xa đẳng cấp mà mình từng mơ tới.